Côte de Beaune wijn: de witte helft van de Côte d'Or

In het kort

Wat is Côte de Beaune wijn?

Côte de Beaune wijn komt van de zuidelijke helft van de Côte d'Or, de smalle heuvelrug in Bourgogne die bij Beaune begint en zuidwaarts loopt tot aan het riviertje de Dheune. Het gaat om ongeveer 20 tot 25 kilometer helling en bijna 6.000 hectare wijngaard, verdeeld over zo'n twintig dorpsappellaties. Er groeien maar twee druiven van betekenis: Chardonnay en Pinot Noir.

De cijfers lopen per bron uiteen, en dat zeggen we liever eerlijk dan dat we één getal hard maken. Wikipedia houdt 25 kilometer aan en telt achttien gemeenten, andere overzichten komen op 20 kilometer en ongeveer twintig appellaties. Wat alle bronnen delen: de wijngaardband is zelden meer dan een paar honderd meter breed en ligt tussen de 300 en 450 meter hoogte. Zo weinig grond, zo veel beroemde namen.

Samen met de Côte de Nuits in het noorden vormt dit de Côte d'Or, de gouden helling. Het verschil tussen die twee helften is het eerste wat je moet snappen. De Côte de Nuits is bijna helemaal rood. De Côte de Beaune heeft open, glooiende dalen, meer zuidoostelijke expositie en een veel grotere rol voor Chardonnay, zoals Wine Folly in zijn Bourgogne-gids beschrijft. Van de acht grand crus hier zijn er zeven wit.

Drie keer dezelfde naam, drie verschillende dingen

Dit is de val waar bijna iedereen in trapt. "Côte de Beaune" op een etiket betekent niet automatisch dat je een wijn uit de streek in je hand hebt. De naam wordt op drie manieren gebruikt en die verschillen enorm in schaal en prijs.

Die cijfers voor de AOC Côte de Beaune komen van de officiële appellatiefiche van het Bourgogne-wijnbureau zelf, met een vijfjaarsgemiddelde over 2017 tot 2021. Dertig hectare voor een naam die een heel gebied dekt: dat is minder dan één middelgroot Nederlands wijnbedrijf. De wijngaarden liggen op 300 tot 370 meter, op bruine kalkbodems uit de Jura, en de fiche adviseert rood op 15 tot 16 graden en wit op 12 tot 13.

Praktisch gezien: zie je Côte de Beaune-Villages staan, dan koop je rood, altijd, en meestal een blend uit meerdere dorpen. Dat is geen minderwaardige wijn. Volgens de Decanter-gids van John Downes MW verdwijnt er behoorlijk wat goede Pernand-Vergelesses en Ladoix-Serrigny onder dit etiket, simpelweg omdat die dorpsnamen slechter verkopen.

De dorpen van noord naar zuid

De streek begint bij Ladoix-Serrigny en Aloxe-Corton, rond de zadelvormige Cortonheuvel. Daarna volgen Pernand-Vergelesses, Savigny-lès-Beaune, Chorey-lès-Beaune en de stad Beaune zelf. Ten zuiden daarvan liggen Pommard en Volnay, dan de witte kern met Meursault, Puligny-Montrachet en Chassagne-Montrachet, en helemaal onderaan Saint-Aubin, Santenay en de Maranges.

Wat die volgorde zo interessant maakt, is hoe hard het kan omslaan binnen enkele honderden meters. In het Decanter-stuk Beaune for beginners schrijft John Downes MW over Chorey-lès-Beaune dat het dorp gewoon aan de verkeerde kant van de weg ligt, met vlakkere en vochtiger kleigrond. Zijn conclusie is niet zachtzinnig: de breedte van een rijbaan kan de prijs met een factor tien verlagen. Datzelfde stuk noemt Pernand-Vergelesses letterlijk in de schaduw van de Cortonheuvel, waardoor de zon er een groot deel van de dag niet bij komt.

Dat is terroir in zijn meest onromantische vorm: geen mystiek, maar expositie, bodem en afwatering. Downes geeft toe dat hij er ooit zelf schamper over deed, tot hij de wijnen naast elkaar proefde. Wij herkennen dat. Bij een verticale proeverij van drie buurpercelen op de Cortonheuvel was het verschil in rijpheid tussen de zuidoostkant en de westkant groter dan het verschil tussen twee oogstjaren.

Acht grand crus op twee heuvels

Alle grand crus van de Côte de Beaune liggen op twee heuvels. In het noorden de Cortonheuvel, in het zuiden de helling van Montrachet tussen Puligny en Chassagne. Zeven van de acht zijn wit, en Corton is de enige rode grand cru van de hele streek.

• Corton beslaat ongeveer 90 tot 100 hectare met 22 benoemde percelen, verdeeld over drie gemeenten. Rood, met een minieme hoeveelheid wit. Volgens Decanter hebben de grand-cru-wijngaarden bij Aloxe-Corton minstens 200 verschillende eigenaren, sommige met maar een paar rijen stokken.
• Corton-Charlemagne ligt hoger op dezelfde heuvel, op de kalkuitloper, en is ongeveer 72 hectare. Wit, krachtig, en van alle witte grand crus degene die het langst kan liggen.
• Charlemagne bestaat op papier maar wordt vrijwel nooit geclaimd. Producenten zetten liever Corton-Charlemagne op de fles.
• Montrachet is amper 8 hectare, verdeeld over Puligny en Chassagne, en geldt als de duurste droge witte wijn ter wereld.
• Chevalier-Montrachet (7,59 hectare), Bâtard-Montrachet (ruim 6 hectare aan de Puligny-kant), Bienvenues-Bâtard-Montrachet (3,69 hectare) en Criots-Bâtard-Montrachet (1,57 hectare) maken de familie af. Allemaal wit.

Reken even mee: alle acht grand crus samen komen niet boven de 200 hectare uit, en de vier kleinste beslaan minder dan twintig hectare. Ter vergelijking, één gemiddeld Bordeaux-chateau in de Médoc is groter dan de hele Montrachet-familie bij elkaar. Dat verklaart de prijzen beter dan welk verhaal over terroir ook. Meer over wat die classificatie precies inhoudt staat bij grand cru wijn.

Rood of wit: waar ligt de grens?

Grofweg: het noorden is rood, het zuiden is wit, en in het midden loopt het door elkaar. Beaune, Pommard, Volnay en Savigny-lès-Beaune maken vooral of uitsluitend rood. Meursault, Puligny-Montrachet en Chassagne-Montrachet zijn overwegend wit. Maar de grens is rommeliger dan een kaart suggereert.

Neem Savigny-lès-Beaune. Catherine Ronné van Domaine Chantal Lescure zegt in het Decanter-artikel dat maar ongeveer vier procent van de dorps- en premier-cru-productie wit is. In Puligny-Montrachet is het precies andersom: bijna 96 hectare wit tegenover nog geen halve hectare rood. En Meursault, dat als wit dorp te boek staat, heeft ruim 380 hectare wit tegen 13 hectare rood.

De mooiste bureaucratische kronkel zit in Volnay. Vijf percelen in het noorden van Meursault vallen voor rode wijn onder de appellatie Volnay en heten dan Volnay-Santenots. Het rood van Meursault mag zich dus Volnay noemen, omdat Meursault als witte naam nu eenmaal beter verkoopt. Wie de gids over Meursault leest, ziet daar hoe diep die specialisatie gaat.

Voor de koper betekent dit één ding: onthoud niet de streek, maar het dorp. De Côte de Beaune zegt je niets over de kleur in het glas, het dorp bijna altijd wel.

Hoe smaakt Côte de Beaune wijn?

De witte wijnen zijn droog, met citrus, witte perzik, hazelnoot en vaak een boterige of romige toets van houtrijping. Hoe je die tonen uit elkaar houdt, oefen je het snelst met onze uitleg over wijn leren proeven. Wine Folly noemt witte bloemen, gedroogd gras, verse appel en peer, met soms een vleugje hazelnoot. De rode wijnen zijn licht tot middelvol, met kers, pruim, ondergroei en een aardse tabakstoon, en ze hebben doorgaans goed zuur en fijne tannine.

Waar het bij witte Bourgogne uit deze streek om draait, is spanning tussen romigheid en zuur. Te weinig zuur en de wijn wordt log en vet. Te veel hout en je proeft alleen nog vanille en toast. In onze proeverij was de beste fles niet de duurste, maar een Saint-Aubin premier cru die precies op die grens balanceerde: noot en boter in de neus, maar een afdronk die schoon en scherp bleef.

Bij het rood is de val een andere. Jonge Pommard kan gesloten en streng zijn, met tannine die alle fruit voor zich uit duwt. Dat is geen fout, dat is de wijn die nog niet klaar is. Wat die stroefheid precies veroorzaakt, leggen we uit bij tannine in wijn. Zoek je juist het lichtere, geurige type, dan is Volnay het dorp en helpt onze gids over lichte rode wijnen.

Schenktemperatuur maakt hier ongewoon veel uit. Wit uit de koelkast op 6 graden smaakt naar niets: al het hazelnootachtige zit dan op slot. Schenk op 11 tot 13 graden. Rood juist niet warmer dan 16 graden, anders wordt het slap. Zie de juiste temperatuur voor witte wijn en ons overzicht van schenktemperaturen.

Welk dorp koop je waarvoor?

Hieronder de dorpen die je in Nederlandse winkels en kaarten het vaakst tegenkomt, met wat je ervan mag verwachten. De hectares en aantallen crus komen uit de officiële appellatiegegevens en uit Decanter; waar bronnen elkaar tegenspreken, noemen we beide.

Wat opvalt als je die rij bekijkt: de bekendste namen zijn zelden de beste koop. Meursault en Puligny betaal je vooral omdat de rest van de wereld ze ook wil. Saint-Aubin, Auxey-Duresses, Monthélie en Ladoix leveren wijn van dezelfde helling, van vaak dezelfde producenten, tegen een fractie. Dat is geen geheim onder wijnhandelaren, maar het staat zelden op een schapkaartje.

Wat kost een goede fles?

Voor een eerlijke dorpswijn uit de minder bekende gemeenten betaal je in Nederland 25 tot 40 euro. Meursault en Chassagne-Montrachet beginnen rond 50 euro, Puligny-Montrachet rond 60, en een premier cru van een gewaardeerd domein zit tussen 80 en 150. Grand cru begint bij een paar honderd euro en Montrachet zelf loopt in de duizenden.

Waarom loopt dat zo op? Niet door de productiekosten. Het gaat om beschikbaarheid: de grond kan niet uitgebreid worden, de wereldwijde vraag groeit wel, en een enkele wijngaard is vaak over tientallen eigenaren verdeeld door de Franse erfwet. Een producent met een halve hectare grand cru maakt misschien 2.000 flessen per jaar voor de hele wereld. Dat is een veilingprijs, geen wijnprijs.

Wij verkopen zelf geen Bourgogne. Deze gids staat er omdat mensen hem zoeken en omdat er veel onzin over verteld wordt, niet om je iets aan te smeren. Wat we wel doen: dezelfde soort makers rechtstreeks aan je koppelen, zonder importeur en groothandel ertussen. Wie dat zijn staat bij onze wijnboeren.

Bij welk eten past het?

Witte Bourgogne uit de Côte de Beaune is een tafelwijn en geen aperitief. Hij heeft vet en hartigheid nodig, anders komt het zuur naakt over. Het rood is juist veelzijdiger dan zijn prijs doet vermoeden en past bij gerechten waar veel andere rode wijnen overheen walsen.

Waar het misgaat: pittig eten, zware tomatensauzen en alles met veel azijn. Die duwen het zuur uit balans en laten de wijn hol smaken. Ook barbecue is zelden een goed idee, want rook overstemt de fijne kant van Pinot Noir. Voor die gelegenheden hebben we andere gidsen, zoals wijn bij vlees en wijn bij kip.

Zelf kopen: etiket, jaargang, bewaren

Op een Bourgogne-etiket staat de hiërarchie van laag naar hoog: regionaal (Bourgogne), dorp (Meursault), premier cru (Meursault Perrières, met de wijngaardnaam in kleinere letters onder de dorpsnaam) en grand cru (alleen de wijngaardnaam, zonder dorp). Hoe specifieker de plek, hoe hoger de prijs. Dat zegt iets over de grond en niets over de maker.

• Zoek eerst de producent. In Bourgogne is de naam van het domein belangrijker dan de classificatie. Een zorgvuldige maker op dorpsniveau verslaat een slordige maker op premier cru.
• Domein of handelshuis. Staat er mis en bouteille au domaine, dan komt de wijn van de eigen wijngaard. Handelshuizen kopen druiven aan; dat kan uitstekend zijn, maar de herkomst is minder navolgbaar.
• Jaargang telt hier echt. Bourgogne ligt noordelijk en het weer schommelt. Koele jaren geven strakke, magere wijnen die tijd nodig hebben; warme jaren geven rondere wijnen die eerder open zijn.
• Bewaren. Wit uit deze streek drinkt het best tussen twee en acht jaar, premier cru tot een jaar of twaalf. Liggend bewaren op 11 tot 13 graden, donker en zonder trillingen. Praktisch stappenplan bij witte wijn bewaren en rode wijn bewaren.
• Karafferen. Jong rood uit Pommard of Corton wordt beter van een half uur lucht. Wit hoeft meestal niet, tenzij het gesloten uit de fles komt. Zie wijn karafferen.

Zoek je de stijl zonder het prijskaartje, dan zijn er twee routes. De eerste is naar het zuiden van Bourgogne, waar Chardonnay uit de Mâconnais vergelijkbare wijn levert voor een derde. De tweede is naar andere koele Chardonnay-gebieden: de Elzas, Duitsland, Engeland en steeds vaker Nederland. Andere Franse streken vind je in de Franse wijngids, alle regio's staan onder Regio's en het complete overzicht in de Wijngids.

Nog één ding dat we vaak horen: "witte Bourgogne is toch gewoon dure Chardonnay?" Ja en nee. Het is dezelfde druif als in Chili of Australië, maar het klimaat is kouder, de opbrengst lager en het hout ingetogener. Of dat het viervoudige waard is, moet je zelf beslissen. Wij vinden van niet, boven een bepaald bedrag. Wat we wel de moeite waard vinden: één keer een goede fles naast een goedkope zetten, en je eigen conclusie trekken in plaats van de onze.