Emilia-Romagna wijn: meer dan Lambrusco alleen

In het kort

Wat is Emilia-Romagna wijn

Emilia-Romagna wijn komt uit de brede Noord-Italiaanse regio die van de Po-vlakte bij Piacenza doorloopt tot de Adriatische kust bij Rimini. In 2022 werd hier 6,1 miljoen hectoliter geproduceerd, goed voor de derde plek van Italië op volume, terwijl de regio met zo’n 53.000 hectare wijngaard pas vijfde staat op oppervlakte. Dat verschil vertelt het hele verhaal: veel van deze wijn komt van vlakke, vruchtbare grond met hoge opbrengsten.

Ongeveer 15 procent van de productie valt onder een van de negentien DOC’s, en maar een fractie onder de twee DOCG’s. Dat klinkt mager, en dat is het ook, maar het is een gemiddelde over een regio die tegelijk goedkope massawijn en serieuze heuvelwijn maakt. De druivenmix is even veelzeggend: Trebbiano is met circa 30 procent de meest geplante druif, Lambrusco volgt met 18 procent en Sangiovese met 16 procent. Er wordt hier net iets meer wit dan rood gemaakt, wat de meeste mensen verrast.

Voor wie de rest van het land al kent: dit is niet Piemonte en niet Veneto. De regio heeft geen enkele wijn met wereldwijde statuscachet. Wat ze wel heeft, is een keuken die als beste van Italië geldt en een wijncultuur die daar volledig omheen is gebouwd. Zie het als het praktische midden van de Italiaanse wijnkaart: wijn die is gemaakt om bij eten te drinken, niet om over te praten.

Emilia en Romagna: twee helften onder één naam

De regio heet Emilia-Romagna omdat het letterlijk twee gebieden zijn die in 1947 aan elkaar zijn geplakt. Emilia is de westelijke helft rond Piacenza, Parma, Reggio Emilia, Modena en Bologna. Romagna is de oostelijke helft rond Imola, Faenza, Forlì, Ravenna en Rimini. Ze delen een snelweg en een bestuur, maar wijntechnisch hebben ze weinig met elkaar te maken.

Dwars door beide loopt de Via Emilia, de Romeinse weg uit 187 voor Christus die Piacenza met Rimini verbindt. Die weg volgt vrijwel exact de grens tussen de vlakte in het noorden en de Apennijnen-uitlopers in het zuiden. Alles ten noorden van die lijn is diepe, vette rivierklei: veel water, veel groeikracht, veel liter per hectare. Alles ten zuiden is heuvel, met kalk, mergel, zand en veel minder vruchtbare grond. De goede wijn komt bijna zonder uitzondering van de zuidkant.

Romagna heeft nog een voordeel dat je in het glas terugproeft: de zeebries van de Adriatische Zee komt overdag naar binnen en de koele lucht uit de Apennijnen zakt ’s nachts naar beneden. Dat verschil tussen dag en nacht houdt het zuur in de druiven overeind. In de vlakte van Emilia gebeurt dat veel minder, en daar is een frisse wijn dus vooral het resultaat van vroeg plukken.

Lambrusco, de rode wijn met bubbels

Lambrusco is een licht bruisende rode wijn uit de omgeving van Modena en Reggio Emilia, gemaakt van een groep verwante inheemse druiven. Wine Folly omschrijft Lambrusco terecht als een familie van acht verwante druivenrassen in plaats van één druif, en dat verklaart waarom twee flessen met hetzelfde etiketwoord totaal anders kunnen smaken. In Emilia-Romagna zelf zijn er vijf Lambrusco-DOC’s.

De drie die je moet kennen

• Lambrusco di Sorbara. De lichtste van kleur, bijna donkerroze, met het hoogste zuur en een geur van rozenblad en aardbei. Sorbara zet slecht vrucht, waardoor de trossen ijl blijven en de wijn bleek. Vaak geblend met Salamino om kleur te geven.
• Lambrusco Grasparossa di Castelvetro. Uit het heuvelland ten zuiden van Modena. Donkerpaars, stevigst, met echte tannine en een bittertje in de afdronk. Dit is de Lambrusco voor wie normaal geen bubbels drinkt.
• Lambrusco Salamino di Santa Croce. De middenweg en de meest geplante: fruit van Sorbara, structuur van Grasparossa, meestal het beste compromis onder de tien euro.

De zoetheid staat op het etiket. Secco is droog, amabile is halfzoet, dolce is zoet. De flessen die in Nederlandse supermarkten liggen zijn bijna altijd amabile of dolce, en dat is de reden dat Lambrusco hier decennialang een slechte naam had. Aan tafel in Modena schenken ze secco, en die smaakt fris, wrang en licht bitter, met een schuimkraag die snel wegzakt. Onze tip: koop nooit een Lambrusco zonder eerst het woord secco te zoeken.

De meeste Lambrusco wordt gemaakt met de tankmethode (Charmat), waarbij de tweede gisting in een gesloten drukvat gebeurt. Dat houdt het fruit fris en de prijs laag. Een kleine groep boeren werkt met de metodo ancestrale: de wijn gist uit op fles, blijft ongefilterd en troebel, en krijgt daardoor meer kruidigheid en minder zoetheid. Die flessen kosten meer en zijn de reden dat Lambrusco de laatste jaren opnieuw serieus wordt genomen. Meer over de stijlen, de druiven en het serveren staat in onze aparte gids over Lambrusco.

Romagna Sangiovese en de zestien sottozone

Romagna Sangiovese DOC is de belangrijkste rode benaming van de regio, met bijna 6.000 hectare de grootste in omvang en de serieuste in kwaliteit. Het is dezelfde druif als in Chianti en Brunello, maar hij groeit hier op andere grond: meer klei en zand, minder kalksteen, en dichter bij zee. Het resultaat is soepeler en sappiger, met minder stugge tannine dan Sangiovese in Midden-Italië geeft.

Lang stond Romagna bekend als het gebied waar Sangiovese goedkoop en dun was. Dat beeld klopt niet meer. Sinds 2022 kent de DOC zestien officieel erkende sottozone, deelgebieden die op het etiket mogen staan onder het collectieve merk Rocche di Romagna. Van west naar oost: Imola, Serra, Brisighella, Marzeno, Modigliana, Oriolo, Castrocaro, Predappio, Meldola, Bertinoro, Cesena, Mercato Saraceno, Longiano, Verucchio, Coriano en San Clemente.

Drie daarvan zie je het vaakst buiten Italië. Predappio ligt hoog en heeft vulkanisch aandoende, mineraalrijke bodems: strak, gespannen, lange afdronk. Bertinoro dankt zijn naam aan kalksteen (de lokale spungone) en geeft rondere, warmere wijn met kersenfruit. Modigliana ligt het hoogst, in de Apennijnen, en levert de koelste, meest bloemige stijl. Wie wil weten wat dezelfde druif in een warmer klimaat doet, kan dat naast de Toscaanse variant leggen; het verschil is groter dan je verwacht.

Er zijn drie kwaliteitsniveaus. De basis Romagna Sangiovese is voor doordeweeks: rood fruit, weinig hout, drinken binnen twee jaar. Superiore heeft een lager maximumrendement en meer stof. Riserva rijpt minimaal twee jaar en kan tien jaar mee. In onze proeverij viel op dat de sottozona-flessen consequent meer spanning hadden dan de gewone DOC uit hetzelfde jaar, ook bij dezelfde producent.

Albana, de eerste witte DOCG van Italië

Albana kreeg in 1987 als eerste witte wijn van Italië de DOCG-status, de hoogste classificatie van het land. Dat was destijds omstreden en het is nog steeds een van de minst bekende DOCG’s. Decanter noemt Albana in een artikel over de druif de eerste Italiaanse druif met DOCG die grotendeels onbekend bleef, en dat is precies waarom hij nu interessant is: de prijs is nooit meegestegen met de status.

De druif heeft dikke schillen en veel fenolen, waardoor Albana iets doet wat weinig witte druiven kunnen: hij verdraagt schilcontact. Een deel van de producenten maakt er daarom oranje wijn van, met dagen tot weken op de schil. Het resultaat smaakt naar rijpe appel, abrikoos en gedroogde bloemen, met een licht wrange, bijna theeachtige structuur die je aan de tannine herkent.

Er zijn vier officiele stijlen. Secco is droog en het meest gemaakt. Amabile en dolce zijn halfzoet en zoet. Passito is gemaakt van ingedroogde druiven en de historische topper van het gebied: honing, sinaasappelschil, noten, en genoeg zuur om niet stroperig te worden. Een halve fles passito kost 25 tot 40 euro en gaat na opening weken mee.

Pignoletto, Trebbiano en de rest van het wit

Pignoletto is de witte wijn van de heuvels ten zuidwesten van Bologna, gemaakt van de druif Grechetto Gentile. In 2010 werd Colli Bolognesi Classico Pignoletto tot DOCG verheven, in 2014 hernoemd tot Colli Bolognesi Pignoletto en uitgebreid. Voor de DOCG moet er minimaal 85 procent Pignoletto in, voor Superiore Classico zelfs 95 procent. Je vindt hem stil, licht bruisend (frizzante) en als volledig mousserende spumante.

De smaak is droog en direct: groene appel, witte perzik, een kruidige, licht bittere afdronk die aan amandelschil doet denken. In Bologna is de frizzante-versie het standaardglas bij aperitief-hapjes. Wie hem naast Prosecco zet, merkt dat Pignoletto droger en hoekiger is, met minder bloemenzoet. Dat maakt hem beter bij eten en minder makkelijk in het zonnetje.

Trebbiano is met afstand de meest geplante druif van de regio en tegelijk de minst opwindende. Het meeste gaat naar neutrale, goedkope witte wijn en naar azijn, want Trebbiano is ook de basis van aceto balsamico uit Modena. Daarnaast lopen er nog een paar lokale namen rond die je in Nederland zelden ziet: Pagadebit (letterlijk “betaal de schulden”, omdat de druif altijd oogst gaf), Ortrugo uit Piacenza, Malvasia di Candia Aromatica, en de zeldzame Famoso met zijn muskaatgeur.

Gutturnio en de heuvels bij Piacenza

Gutturnio is de rode blend van de Colli Piacentini, de heuvels in de uiterste noordwesthoek van de regio tegen Lombardije aan. De verhouding ligt vast in het reglement: 55 tot 70 procent Barbera en 30 tot 45 procent Croatina, die hier Bonarda wordt genoemd. Barbera brengt het zuur en het donkere fruit, Croatina de tannine, het kruid en een lichte bitterheid.

De wijn bestaat in drie gedaantes: frizzante (licht bruisend, met een paarse schuimkraag, koel gedronken bij salumi), fermo (stil en droog), en superiore of riserva met houtrijping en meer body. De frizzante-versie is de meest Emiliaanse: net als bij Lambrusco is de bubbel hier geen feestelijkheid maar een keukengereedschap dat door vet heen snijdt.

Piacenza is ook de thuisbasis van Ortrugo, een witte druif die vroeger alleen als blendpartner diende en nu solo wordt gebotteld. Droog, citrusachtig, licht amandelbitter, meestal onder de tien euro. Wie een keer iets anders wil dan de bekende witte wijnen, vindt hier een goedkoop maar eerlijk alternatief.

Hoe Emilia-Romagna wijn smaakt

Er is geen enkel smaakprofiel dat de hele regio dekt, maar er is wel een rode draad: hoog zuur, matige alcohol, weinig hout en een licht bittere afdronk. Dat is geen toeval. Deze wijnen zijn gemaakt naast een keuken van varkensvet, oude kaas en eierpasta, en ze zijn er letterlijk op geselecteerd om die te kunnen dragen.

Droge Lambrusco ruikt naar braam, viooltje en een vleugje aarde, met een schuim dat binnen een halve minuut wegtrekt. Romagna Sangiovese gaat naar zure kers, gedroogde kruiden en tabak, met tannine die aanwezig maar niet stroef is. Albana zit tussen appel en abrikoos in, met die theeachtige wrangheid van de schil. Pignoletto is het strakst en het kortst: appel, amandel, klaar.

Wat je hier zelden vindt, is de zware, houtrijke stijl waar Italië ook bekend om is. Een Riserva uit Predappio kan best een jaar in barrique liggen, maar de meeste wijn uit deze regio ziet nooit een eiken vat. Dat is een keuze, geen tekort.

Bij welk eten Emilia-Romagna wijn past

Deze regio maakt Parmigiano Reggiano, prosciutto di Parma, culatello, mortadella, tortellini in brodo, tagliatelle al ragù en piadina. Vrijwel alles op dat lijstje is vet, zout of allebei, en dat is precies waar het hoge zuur van de lokale wijn voor is bedoeld.

Twee combinaties die verrassend goed werken: droge Lambrusco bij pizza, want de bubbel doet hetzelfde werk als bij kaas en salami. Onze uitleg over welke wijn bij pizza past gaat daar dieper op in. En Romagna Sangiovese bij alles met tomatensaus; de logica achter dat soort keuzes staat in onze gids over wijn bij pasta. Voor de kaasplank geldt hetzelfde principe als hierboven, uitgewerkt in wijn bij kaas.

Wat we zelf niet doen: zoete Lambrusco bij dessert. Het klinkt logisch, maar het zoet in de wijn is te licht voor taart en te zwaar voor fruit. Albana passito is daar de juiste fles voor, vooral bij harde amandelkoekjes of oude kaas met honing.

Wat een goede fles kost en waar je op let

Emilia-Romagna is een van de weinige Italiaanse regio’s waar de naam nog geen prijsopslag oplevert. Voor 12 tot 20 euro drink je hier wijn van niveau, terwijl je in Toscane of Piemonte voor hetzelfde geld op de instap zit. Dat is de belangrijkste reden om het gebied te leren kennen.

• Lambrusco. Supermarkt 5 tot 9 euro, ambachtelijk en droog 12 tot 20 euro. Zoek op het etiket naar secco en naar een van de drie DOC-namen (Sorbara, Grasparossa, Salamino).
• Romagna Sangiovese. Basis 8 tot 14 euro, sottozona of riserva 18 tot 30 euro. Een sottozona-naam op het etiket is meestal het geld waard.
• Albana. Droog 12 tot 20 euro, passito in halve fles 25 tot 40 euro.
• Pignoletto. 9 tot 14 euro, of het nu stil of frizzante is.
• Gutturnio. 8 tot 15 euro; de superiore zit aan de bovenkant.

Waar je op let: het oogstjaar bij Lambrusco (jonger is beter, drink binnen twee jaar), de sottozona bij Sangiovese, en de term Classico bij Pignoletto. En zoals bij elke Italiaanse regio geldt: een coöperatieve massafles en een familiedomein kunnen dezelfde DOC op het etiket hebben en toch nauwelijks op elkaar lijken. Kijk daarom naar de producent, niet alleen naar de benaming. Bij de Italiaanse wijnen van onze boeren staat altijd wie hem heeft gemaakt en op welk perceel.