Naoussa wijn: bleek, streng en zwaar onderschat

In het kort

Wat is Naoussa-wijn?

Naoussa is een beschermde herkomst in Noord-Griekenland die sinds 1971 alleen rode wijn van de druif Xinomavro mag opleveren. Het gebied ligt op de zuidoostelijke hellingen van de berg Vermio, in het noordwesten van Imathia, ongeveer een uur rijden ten westen van Thessaloniki. Het was de eerste appellatie die Griekenland ooit heeft vastgelegd.

Dat laatste is meer dan een weetje. Griekenland heeft honderden inheemse druiven en tientallen herkomsten, maar toen het land in 1971 zijn wijnwetgeving op orde bracht, stond Naoussa vooraan. De reden is simpel: dit was toen al het gebied waar de serieuze rode wijn vandaan kwam, met huizen als Boutari die er sinds 1879 kelders hebben.

Onder de naam Naoussa vallen alleen rode wijnen: droog, halfdroog en halfzoet. In de praktijk zie je in Nederland vrijwel uitsluitend de droge versie. Maakt een producent uit hetzelfde gebied een rosé of een witte wijn, dan mag die de naam Naoussa niet dragen en verschijnt er een bredere streekaanduiding op het etiket.

De wijngaarden liggen verspreid over elf dorpen: Kopanos, Lefkada, Marina, Anthemion, Naoussa zelf, Giannakochori, Stenimachus, Rodochori, Trilofos, Fitia en Dobra. Wie de streek in het echt ziet, merkt meteen dat het geen aaneengesloten zee van wijnstokken is. Er staat evenveel fruit: perziken, kersen, appels. Wijn is hier één gewas tussen andere.

Xinomavro: de druif die alles bepaalt

Xinomavro is een blauwe druif die zijn naam eer aandoet: xino betekent zuur, mavro betekent zwart. De wijn die eruit komt heeft hoge zuren en veel tannine, maar opvallend weinig kleur. Wereldwijd stond er in 2013 ongeveer 2.239 hectare van, vrijwel allemaal in Griekenland.

Naast Naoussa kom je de druif tegen in Amyndeo, Goumenissa en Rapsani, elk met een eigen karakter. Amyndeo ligt hoger en koeler en levert lichtere, frissere wijnen. In Rapsani wordt Xinomavro geblend met andere lokale druiven. Naoussa is de plek waar hij solo staat en zich het volst laat gelden.

Waarom de wijn zo bleek is

Dit is de vraag die de meeste mensen bij een eerste glas stellen. Xinomavro geeft weinig kleurstof af en wat er wel in zit, verbleekt snel. Een Naoussa van vijf jaar oud kan al granaatrood tot bijna oranjerood aan de rand zijn, terwijl de wijn in de mond nog jong en stug aanvoelt. Kleur en kracht lopen bij deze druif niet gelijk op, en dat is precies waar mensen zich op verkijken. De Xinomavro-gids van Wine Folly beschrijft de druif als hoog in tannine met stevige zuren en een profiel dat vaak met Barolo wordt vergeleken.

Als je wilt begrijpen waarom die stugheid met de jaren zachter wordt, helpt onze uitleg over hoe tannine in wijn werkt. Kort gezegd: de tannines klonteren samen en zakken uit, waardoor de wijn vloeiender in de mond komt te liggen zonder dat de zuren verdwijnen.

Hoe smaakt een Naoussa?

Een droge Naoussa smaakt naar zure kers en aardbei, met een herkenbare tomatentoon, zwarte olijf en gedroogde kruiden. De tannine is stevig en droogt de mond, de zuren houden alles fris. Oudere flessen ontwikkelen paddenstoel, truffel en gedroogd fruit. Zoet fruit en vanille zoek je hier tevergeefs.

Die tomatentoon verrast bijna iedereen. Het is geen fout en geen onrijpheid, het hoort bij de druif, net als de olijfachtige zoutige draad die eronder loopt. In onze proeverij was dat het detail waar de meningen uiteenliepen: wie er eenmaal op let, ruikt het altijd terug, en je vindt het lekker of je vindt het vreemd.

Klassiek tegenover modern

Grofweg twee stijlen. De klassieke Naoussa gaat lang op groot oud hout, komt streng en aards uit de fles en heeft jaren nodig. De moderne stijl mikt op fruit en drinkbaarheid, soms zonder houtrijping. Decanter beschreef in zijn beoordeling van de Thymiopoulos Atma 2021 precies die tweede richting: ongehout, rood fruit, tomatenblad en tijm, met flink wat zuur.

Zie je op het etiket geen categorie staan en is de wijn jong, dan zit je meestal in de moderne hoek. Staat er Reserve of Grande Reserve, reken dan op de klassieke aanpak.

Terroir: de Vermio, de hoogte en de dorpen

De wijngaarden liggen tussen 150 en 400 meter hoogte op de zuidoostelijke flank van de Vermio. Het klimaat is gematigd mediterraan met continentale invloed: koude winters, relatief hete zomers. De bodem wisselt sterk, soms binnen één perceel, van klei tot steniger materiaal in de hoger gelegen dorpen. Die variatie verklaart waarom twee Naoussa’s zo verschillend kunnen smaken.

De officiële appellatieregels, inclusief de dorpen, de hoogtes en de toegestane stijlen, staan in het officiële appellatiedossier van Wines of Greece. Wat daar niet in staat, is de indeling waar wijnmakers zelf over praten. Namen als Yiannakohori, Strantza, Ramnista, Trilofos, Fyteia en Polla Nera duiken steeds vaker op etiketten op, maar ze zijn niet vastgelegd in de wet.

Het patroon is wel consistent: hoe hoger en koeler, hoe frisser en fijner de wijn, met minder alcohol en meer bloemige toon. Lager gelegen percelen op zwaardere klei leveren vollere, donkerder wijnen. Wie de streek beter wil leren kennen, begint bij één producent en proeft twee dorpen naast elkaar. Dat leert meer dan tien willekeurige flessen.

De regels: basis, Reserve en Grande Reserve

Naoussa kent drie rijpingscategorieën. De basiswijn rijpt minimaal 12 maanden, Reserve minimaal 24 maanden en Grande Reserve minimaal 48 maanden, waarbij bij de twee hoogste categorieën een verplicht deel op hout ligt. Alle drie zijn honderd procent Xinomavro. De categorie zegt iets over tijd, niet automatisch over kwaliteit.

Let op de valkuil. Een Grande Reserve van een middelmatige producent is nog steeds middelmatige wijn, alleen ouder. Andersom kan een jonge, ongehoute Naoussa van een goede maker heerlijk zijn bij het eten. Kijk dus eerst naar wie het gemaakt heeft en pas daarna naar de categorie.

Naoussa naast Barolo, Etna en Nemea

De vergelijking met Barolo gaat over structuur: bleke kleur, hoge tannine, hoge zuren en een neus die eerder kruidig dan fruitig is. Op smaak liggen ze verder uit elkaar. Barolo neigt naar rozen, teer en kersen, Naoussa naar tomaat, olijf en gedroogde kruiden. En de prijzen verschillen fors.

Wil je die parallellen zelf uitproeven, zet dan een Naoussa naast een Barbaresco uit hetzelfde prijssegment. De structuur voelt verwant, de aroma’s niet. Daarna is de rode wijn van de Etna een logische derde: ook bleek, ook vulkanisch gedreven, maar met minder bite.

Binnen Griekenland zelf is Nemea de tegenpool. Waar Naoussa streng is, is Nemea meegaand. Twee flessen naast elkaar laten meteen zien hoe breed Griekse wijn is. En wie de vergelijking helemaal wil doortrekken, leest onze gids over de nebbiolodruif uit Piemonte of over de streek Piemonte zelf.

Wat kost een goede Naoussa?

Reken op 12 tot 18 euro voor een goede instapfles en 18 tot 25 euro voor een Reserve of een wijn van een enkele wijngaard. Boven de 30 euro kom je bij de topflessen van gevestigde huizen. Voor een wijn met deze structuur en dit bewaarpotentieel is dat, vergeleken met Piemonte, ronduit goedkoop.

De reden is niet dat de wijn minder goed is. Naoussa is klein, ligt buiten de bekende routes en heeft geen decennia aan marketing achter zich. Griekse wijn wordt in Nederland nog steeds vooral met vakantie en met witte wijn geassocieerd, en dat drukt de prijs van de rode wijn uit het noorden.

Bewaren, serveren en decanteren

Schenk een Naoussa op ongeveer 16 graden en geef hem lucht. Een jonge fles wordt merkbaar toegankelijker na 30 tot 60 minuten in een karaf. Bewaartechnisch is de druif een van de betrouwbaarste van Europa: goede flessen houden het tien jaar en langer, Grande Reserve kan nog verder.

Te koud geschonken zet de tannine zich vast en wordt de wijn stroef. Te warm en de alcohol gaat vooroplopen. Onze uitleg over de juiste serveertemperatuur geeft de marges per wijnsoort, en voor de praktijk van het luchten hebben we een aparte gids over decanteren.

Oudere flessen zetten depot af. Zet ze een dag rechtop voor je ze opent en schenk rustig af. Wie overweegt om een paar flessen weg te leggen: onze pagina over wijn laten ouderen legt uit welke wijnen dat aankunnen en welke niet. Naoussa hoort nadrukkelijk bij de eerste groep.

Waar Naoussa het beste bij past

Naoussa vraagt om eten met vet, zout of umami. Lamsvlees, gegrild rundvlees, gestoofde gerechten met tomaat, moussaka, gevulde paprika en harde gerijpte kaas werken allemaal. De hoge zuren snijden door vet heen, de tannine heeft eiwit nodig om zacht te worden. Zonder eten voelt de wijn vaak te streng.

Wat niet werkt: delicate vis, romige sauzen zonder zout, en zoete gerechten. Voor de bredere logica achter dit soort keuzes hebben we een aparte gids over wijn bij vlees.

Wanneer je Naoussa beter laat staan

Als je van zachte, fruitige rode wijn houdt die je zo uit het glas drinkt, is klassieke Naoussa waarschijnlijk niets voor je. De combinatie van hoge tannine en hoge zuren is veeleisend, zeker jong en zeker zonder eten erbij. Dat is geen gebrek van de wijn, maar het past niet bij iedereen.

Er is nog een scenario waarin we hem afraden: als je hem vanavond opentrekt en geen karaf hebt. Zonder lucht laat een jonge Naoussa zich niet zien. En koop hem niet uitsluitend vanwege de Barolo-vergelijking. Wie een goedkope Barolo verwacht, komt bedrogen uit. Wie een eigenzinnige, strakke rode wijn zoekt die zich met de jaren openvouwt, heeft hem gevonden.

Meer streken op deze manier naast elkaar zien? In alle wijnstreken in de wijngids staan ze op land gesorteerd, en onze gids over de Griekse wijnstreken zet Naoussa in perspectief naast de rest van het land.