Navarra wijn: het rosado-land dat zijn Garnacha terugvond

In het kort

Waar ligt Navarra en waarom smaakt het anders

Navarra is een wijnstreek in Noord-Spanje, tussen de uitlopers van de Pyreneeen en de vlakte van de Ebro. De beschermde herkomst DO Navarra bestaat sinds 1933 en beslaat vandaag ongeveer 11.000 hectare. Het is het noordelijkste stuk serieuze wijnbouw van Spanje, en dat is precies waarom de wijn hier frisser smaakt dan verderop.

Het klimaat is continentaal: lange, hete, droge zomers en koude winters. Maar de streek ligt op een kruispunt. In het noorden komt Atlantische lucht binnen via de bergen, in het zuiden domineert de mediterrane droogte. De gemiddelde neerslag ligt op 625 millimeter per jaar, wat voor Spaanse begrippen ruim is. Van noord naar zuid is het amper honderd kilometer, en toch verandert de wijn onderweg volledig van karakter.

De geschiedenis gaat ver terug. De Romeinen bouwden hier al in de tweede eeuw voor Christus bodegas. In de twaalfde eeuw stond wijn uit Navarra in pelgrimsgidsen aanbevolen aan iedereen die over de route naar Santiago de Compostela trok, en werd er al geexporteerd. Daarna ging het mis: oidium in 1855, en in 1892 de druifluis, die naar schatting 98 procent van de toen 50.000 hectare wijngaard wegvaagde.

De vijf zones van de DO Navarra

De DO Navarra is opgedeeld in vijf productiezones, en het verschil daartussen is groter dan het formaat van de streek doet vermoeden. In het noorden koel en Atlantisch, in het zuiden droog en warm. Wie de zone op het etiket kan plaatsen, weet vooraf al ongeveer hoe de fles gaat smaken.

In Olite staat ook EVENA, sinds 1981 het onderzoeksstation voor wijnbouw en oenologie van de regionale overheid. Het bedrijf is voor honderd procent eigendom van de regering van Navarra en adviseert niet alleen deze DO, maar ook die van Rioja. Dat een streek met dit formaat een eigen onderzoeksinstituut heeft, zegt iets over hoe serieus men hier het vak neemt.

Rosado: de wijn waar Navarra zijn naam mee maakte

Rosado uit Navarra is droge rose van vooral Garnacha, gemaakt via de sangrado-methode. In 2023 was 25 procent van de totale productie rose, en volgens cijfers van Nielsen heeft de streek ongeveer 30 procent van de Spaanse binnenlandse rose-markt in handen. Dit is niet de bleke, bijna kleurloze stijl uit de Provence.

Sangrado betekent letterlijk aftappen, in het Frans bekend als saignee. De blauwe druiven gaan met schil en al de kuip in. Na een paar uur wordt een deel van de lichtroze most afgetapt en verder vergist alsof het witte wijn is. Het resultaat: meer kleur, meer body en meer fruit dan bij rose die direct wordt geperst. Denk aardbei, rode bes, een randje kruidigheid en genoeg zuur om bij eten te blijven staan.

Dat Garnacha zich hier zo goed voor leent, is geen toeval. De druif geeft van nature rood fruit, weinig kleurstof in de schil en een zachte structuur, precies wat je in een rose zoekt. Wine Folly beschrijft dat druivenprofiel van Grenache uitgebreid, inclusief waarom de variant zo veelzijdig is tussen rose en stevige rode wijn. Wil je de druif zelf verder uitpluizen, dan staat alles in onze gids over Garnacha.

Rode wijn uit Navarra: Garnacha, Tempranillo en de Franse invasie

Rood is inmiddels de grootste categorie van de DO met 57 procent van de productie in 2023. Tempranillo is met ongeveer 30 procent van het areaal de grootste enkele druif, Garnacha volgt met rond de 28 procent voor rood en wit samen. Daarnaast staat ruim een derde van de wijngaard vol met internationale druiven.

Dat laatste is het gevolg van een bewuste bocht. Aan het begin van de jaren tachtig was Garnacha nog goed voor zo’n 90 procent van het areaal. Toen besloot de streek zich te onderscheiden met Franse druiven: Cabernet Sauvignon, Merlot, later ook Syrah en Pinot Noir. Technisch goed uitgevoerd, commercieel begrijpelijk, maar het maakte Navarra ook inwisselbaar met honderd andere streken.

De laatste jaren draait dat terug. Oude Garnacha-stokken op de armere hoogtes van Baja Montaña leveren wijn met een zuurgraad en een frisheid die je in warmer Spanje niet vindt. Decanter besteedde er een eigen stuk aan onder de kop Navarra’s native Garnacha rises once more, met de aanplantcijfers uit het DO-register erbij. Dat is het spoor om te volgen als je nu een fles zoekt.

Wat je in het glas krijgt

• Jonge Garnacha: aardbei en rode kers, weinig tannine, 13 tot 14 procent alcohol, licht gekoeld verrassend goed.
• Tempranillo crianza: pruim, leer en vanille van het vat, stevigere tannine, gebouwd voor vlees van de grill.
• Blends met Cabernet of Merlot: donkerder fruit, meer structuur, vaak de wijnen die het langst kunnen liggen.

Waar Navarra zich echt onderscheidt is de blend. Een Tempranillo met Garnacha en een scheut Cabernet is hier volstrekt normaal, terwijl dat in een streek als Priorat of in Ribera del Duero veel minder gebeurt. Meer over de basisdruif lees je in het portret van Tempranillo.

Witte wijn en de zoete Moscatel

Wit is de kleinste categorie van Navarra met 18 procent van de productie in 2023. De belangrijkste druiven zijn Viura, in de rest van Spanje bekend als Macabeo, en Chardonnay. Daarnaast zijn Garnacha Blanca, Sauvignon Blanc, Malvasia en Moscatel de Grano Menudo toegestaan.

De Chardonnay uit de koelere noordelijke zones is de verrassing van de streek. Geen zware, botervette stijl, maar strak wit met citrus en steenfruit, soms een paar maanden op vat. Voor de prijs van een instap-Bourgogne krijg je hier vaak meer wijn in het glas. Viura is neutraler en frisser en gaat vooral naar de eenvoudige, jonge flessen. Diezelfde druif vormt trouwens ook de ruggengraat van veel Cava uit Catalonie.

De echte specialiteit staat in het zuiden. In de warme Ribera Baja gaat Moscatel de Grano Menudo naar zoete wijn: dessertwijn met sinaasappelbloesem, abrikoos en honing, meestal in halve flessen. Het is een kleine productie die je zelden buiten Spanje ziet, en jammer genoeg vaak over het hoofd wordt gezien.

Navarra of Rioja: wat is echt het verschil

Het eerlijke antwoord: minder dan het etiket suggereert. Navarra en Rioja grenzen aan elkaar, delen dezelfde druiven en hetzelfde klimaattype. Een deel van de wijngaarden die onder DOCa Rioja vallen, ligt zelfs binnen de provincie Navarra, in de zone Rioja Oriental. Zelfde grond, andere naam, andere prijs.

Het strengere vatregime maakt een Rioja-crianza gemiddeld houtrijker en klassieker. Een Navarra-crianza laat meer fruit zien en is jonger drinkbaar. Welke je beter vindt is smaak, niet kwaliteit. Wil je het verschil echt proeven, zet dan twee crianzas van hetzelfde jaar naast elkaar; hoe de wijnen van Rioja zijn opgebouwd staat in die gids uitgelegd.

Wat kost een goede Navarra en wat mag je verwachten

Voor een goede fles Navarra betaal je in Nederland grofweg 8 tot 25 euro, afhankelijk van rijping en herkomst. Onder de 7 euro krijg je meestal industriele wijn uit de zuidelijke vlakte. Boven de 25 euro zit je bij de topbodega’s met oude Garnacha-percelen, en dan is het ook echt de moeite waard.

• 8 tot 12 euro: rosado en jonge rode wijn zonder vat. Hier zit de beste verhouding tussen prijs en plezier.
• 10 tot 16 euro: crianza, twee jaar rijping waarvan minstens zes maanden op eik. Het werkpaard van de streek.
• 15 tot 25 euro: reserva en betere Chardonnay. Meer concentratie, langere adem.
• 25 euro en hoger: gran reserva en single vineyard van oude stokken. Zeldzaam, maar bestaat.

De oogst van 2024 was klein: 43 miljoen kilo druiven, 13 miljoen kilo minder dan het jaar daarvoor, een daling van 23 procent. Dat werk werd gedaan door 84 bodegas en 1.600 wijnboeren. Kleinere oogsten betekenen doorgaans iets hogere prijzen en iets meer concentratie in het glas, dus houd daar rekening mee bij de jaargangen die nu binnenkomen.

Etiket lezen: crianza, reserva en de zones

De rijpingsaanduiding op een Spaans etiket vertelt hoe lang de wijn heeft gelegen voordat hij de bodega verliet. Voor rode wijn geldt: crianza minimaal 24 maanden totaal met minstens zes maanden op eik, reserva minimaal 36 maanden met twaalf maanden vat, gran reserva minimaal 60 maanden met twee jaar vat.

1. Joven of geen aanduiding: jong gebotteld, weinig of geen vat. Drink binnen twee jaar.
2. Crianza: de meest gemaakte categorie in Navarra. Klaar om te drinken, houdt het nog vijf tot acht jaar goed.
3. Reserva: alleen in goede jaren gemaakt. Tien jaar of langer is meestal geen probleem.
4. Gran Reserva: zeldzaam in Navarra en vrijwel altijd Tempranillo of een blend daarmee.

Verder helpt het om te kijken of de zone genoemd wordt. Staat er Baja Montaña op, reken dan op meer frisheid en Garnacha. Ribera Baja betekent doorgaans rijper en warmer. En zie je Moscatel staan, dan heb je een zoete wijn in handen, geen droge witte. Meer over hoe herkomstbenamingen in Spanje werken staat in ons overzicht van de Spaanse wijnstreken.

Zo drink je Navarra: temperatuur, glas en gerechten

Schenk rosado en witte Navarra op 8 tot 10 graden, jonge rode wijn op 14 tot 15 graden en een crianza of reserva op 16 tot 17 graden. Een gewoon universeel wijnglas volstaat; alleen bij een reserva loont een groter glas, zodat het vat de tijd krijgt om weg te ademen.

De rosado is de meest onderschatte tafelwijn van Spanje. Hij houdt stand bij pittige worst, verdraagt paprika en tomaat zonder metaalachtig te worden en gaat net zo makkelijk mee met vis als met vlees. Zoek je meer richting voor de barbecue, dan helpt onze gids wijn bij de barbecue; voor gebraden en gegrild vlees in het algemeen staat er een apart stuk over welke wijn bij vlees past.