Saint-Émilion wijn: kalksteen, Merlot en een classificatie die kraakt

In het kort

Wat is Saint-Émilion wijn?

Saint-Émilion wijn is rode wijn uit de gelijknamige jurisdictie op de rechteroever van de Dordogne, ongeveer 35 kilometer ten oosten van de stad Bordeaux. Merlot vormt de basis, Cabernet Franc geeft ruggengraat. Witte wijn bestaat er wel, maar mag de naam niet dragen. Er zijn twee appellaties: Saint-Émilion en Saint-Émilion Grand Cru.

Het stadje zelf is ouder dan bijna alles wat er gedronken wordt. De Romeinen plantten hier vanaf de tweede eeuw na Christus wijnstokken, en de vierde-eeuwse dichter Ausonius roemde de wijn van de streek al. De plaats heette oorspronkelijk Ascumbas en dankt zijn huidige naam aan Émilion, een Bretonse monnik die in 767 stierf en zich in de rots had teruggetrokken.

Die rots is geen decor. In de elfde eeuw hakten de inwoners er een complete kerk uit, in één stuk kalksteen, met drie beuken en ongeveer 15.000 kubieke meter uitgehakt gesteente. Het is een van de grootste ondergrondse kerken van Europa. In 1199 kreeg de streek bij koninklijk charter zijn eigen bestuur, de Jurade, die tot vandaag bestaat: zo'n 140 jurats in rode gewaden die de oogst inluiden en over kwaliteit proclameren. Ceremonieel, ja. Maar het zegt iets dat wijn hier al ruim acht eeuwen bestuurlijk geregeld wordt.

In 1999 zette UNESCO de jurisdictie van Saint-Émilion op de Werelderfgoedlijst, als eerste wijnbouwlandschap ooit. In de gemeente zelf beslaat wijngaard meer dan 67 procent van de grond. Er werken ongeveer 700 wijnboeren in de appellatie, van kastelen met een eigen bezoekerscentrum tot boeren met vier hectare en een tractor die net niet omvalt.

Het terroir: kalkplateau, côtes en grind

Saint-Émilion heeft geen enkel terroir maar drie hoofdtypes, en dat verklaart waarom twee flessen met hetzelfde etiket zo ver uit elkaar kunnen liggen. Het kalkplateau rond het stadje, de klei-kalk hellingen eromheen (de côtes) en de zandig-grindige vlakte die afloopt richting de Dordogne. Elk type geeft een ander soort wijn.

Op het plateau ligt harde kalksteen vlak onder de bouwvoor. Kalk houdt water vast in droge zomers en geeft af wanneer de stok het nodig heeft. Wijnen van het plateau hebben doorgaans meer spanning en een strakkere afdronk. Op de côtes, de klei-kalk hellingen, zit meer klei in het profiel: dat geeft volume en vlees. Daar liggen veel van de premiers grands crus classés.

De derde zone is de vlakte, met zand en grind, plus een aparte grindrug in het noordwesten die tegen Pomerol aan schurkt. Op dat grind ligt Château Figeac, met 54 hectare in één blok waarvan 41 hectare wijngaard. Cabernet Sauvignon rijpt daar wel, wat elders in de appellatie zelden lukt. Wat terroir in de praktijk betekent, zie je hier binnen een straal van vijf kilometer.

De druiven: Merlot voorop, Cabernet Franc als ruggengraat

Het reglement laat Merlot, Cabernet Franc, Cabernet Sauvignon, Carménère en Côt (Malbec) toe, met Petit Verdot als hulpdruif tot maximaal 10 procent. In de praktijk gaat het bijna altijd om de eerste drie. Merlot bepaalt de vorm, Cabernet Franc levert het skelet en het kruidige randje, Cabernet Sauvignon speelt een bijrol.

Hoe groot het aandeel Merlot precies is, hangt af van wie je het vraagt. Franse cijfers houden het op ruwweg 60 procent Merlot, 30 procent Cabernet Franc en 10 procent Cabernet Sauvignon; de regiogids van Wine Folly komt uit op 79 procent Merlot tegen 15 procent Cabernet Franc en 6 procent Cabernet Sauvignon. Beide kloppen waarschijnlijk voor hun eigen afbakening. De les is simpel: verwacht een wijn waarin wat Merlot in het glas doet dominant is.

Cabernet Franc is hier belangrijker dan zijn percentage suggereert. Op koele kalkbodems geeft die druif potlood, viooltje en een frisse trek die voorkomt dat rijpe Merlot in jam verandert. In warme jaren is dat het verschil tussen een wijn die je uitdrinkt en een wijn die na twee glazen zwaar wordt. Lees ook onze pagina over Cabernet Franc.

Cabernet Sauvignon heeft het lastig op de rechteroever. De bodems zijn er koeler dan het grind van de linkeroever en de druif rijpt er in veel jaren niet volledig af. Waar hij wel werkt, zoals op de grindrug bij Figeac, levert hij structuur en bewaarpotentieel.

Twee appellaties, één naam: wat staat er nu op dat etiket?

Dit is het punt waar de meeste kopers de mist in gaan. Saint-Émilion en Saint-Émilion Grand Cru zijn twee aparte appellaties, met een eigen erkenningsdatum en een eigen reglement. "Grand Cru" verwijst hier dus naar een appellatie, niet naar een rang in de classificatie. Elk domein binnen het gebied mag die appellatie aanvragen, mits het aan de strengere regels voldoet.

Opvallend: de zwaardere appellatie is veruit de grootste. Van de ruim 5.200 hectare in het gebied staat het overgrote deel ingeschreven als Grand Cru. Dat is precies waarom die twee woorden op het etiket zo weinig zeggen over kwaliteit en zoveel over administratie.

De classificatie: van 1955 tot 2022

Saint-Émilion kreeg zijn eigen classificatie in 1955, bijna een eeuw na die van de linkeroever, en met één cruciaal verschil: hij wordt ongeveer elke tien jaar herzien. Kastelen kunnen dus stijgen en dalen. Er zijn drie rangen: Premier Grand Cru Classé A, Premier Grand Cru Classé en Grand Cru Classé.

De editie van september 2022 telt 85 geclassificeerde kastelen: 2 Premiers Grands Crus Classés A, 12 Premiers Grands Crus Classés en 71 Grands Crus Classés. De twee A's zijn Château Pavie, dat die rang in 2012 kreeg, en Château Figeac, dat in 2022 promoveerde. Alleen wijnen uit de appellatie Saint-Émilion Grand Cru komen voor classificatie in aanmerking.

Dat systeem van herzien is op papier eerlijker dan een lijst uit 1855 die nooit meer verandert. In de praktijk maakt het van elke tien jaar een dossierstrijd, waarin ook zaken als ontvangstruimte, rondleidingen en online zichtbaarheid meewegen. Dat werkt zolang iedereen meedoet. En daar ging het mis.

De uittocht van 2021: waarom drie grote namen vertrokken

In juli 2021 kondigden Château Cheval Blanc en Château Ausone aan dat ze zich terugtrokken uit de classificatie. Château Angélus volgde in januari 2022. Alle drie stonden op dat moment in de hoogste rang. Sindsdien mist de lijst precies de namen die hem zijn reputatie gaven.

De motivatie van Cheval Blanc en Ausone was inhoudelijk: volgens hen woog de beoordeling te zwaar op secundaire zaken zoals marketing, sociale media en wijntoerisme, en te licht op terroir en de kwaliteit van de wijn zelf. Decanter tekende hun uitleg destijds op. Bij Angélus lag het anders: in oktober 2021 veroordeelde een rechtbank in Bordeaux mede-eigenaar Hubert de Boüard tot een boete van 60.000 euro wegens onrechtmatige beïnvloeding bij het opstellen van de criteria. Het château zei andere redenen te hebben dan de twee andere, maar noemde de zaak wel doorslaggevend.

Wat betekent dat voor jou in de winkel? Vooral dit: de lijst is nu een onvolledige kaart. Een fles zonder classificatie is niet automatisch minder, en een fles met classificatie is niet automatisch meer. Wij vinden dat eerlijk gezegd geen ramp. Een keurmerk waar de beste deelnemers uit weglopen was toch al een wankele reden om een fles te kiezen.

Hoe smaakt een Saint-Émilion?

Reken op een middelvolle tot volle droge rode wijn met pruim, zwarte kers en bramen, vaak met cacao, tabak, ceder en een aardse ondertoon uit de kalk. De tannine is er meestal ronder en soepeler dan bij wijnen van de linkeroever, de zuren zijn medium en het alcoholgehalte ligt doorgaans tussen 13 en 14,5 procent.

Jong is een Saint-Émilion vaak wat gesloten en houterig, zeker als hij nieuwe barriques heeft gezien. Na vier tot zes jaar komt de aardse laag naar voren en gaat het hout in het geheel op. Dat is meestal het mooiste moment voor een fles uit het middensegment. Wil je begrijpen waarom die stroefheid in je mond wegtrekt, lees dan onze pagina over tannine in wijn.

Er zit veel spreiding in. Een simpele Saint-Émilion uit de vlakte is een prettige, fruitige doordeweekse fles zonder veel diepte. Een goede Grand Cru van de côtes hoort thuis bij de betere volle rode wijnen van Frankrijk. Het etiket vertelt je dat verschil niet; de prijs en de producent wel.

Saint-Émilion naast Pomerol, Médoc en Pauillac

Saint-Émilion is de grootste van de rechteroever-appellaties en de enige met een eigen classificatie. Pomerol ligt ernaast, is veel kleiner, leunt nog zwaarder op Merlot en heeft helemaal geen classificatie. De linkeroever, met Médoc, Pauillac en Margaux, draait juist om Cabernet Sauvignon en levert strakkere, meer op cassis en cederhout gerichte wijnen.

Zoek je de weelderige variant van de rechteroever, kijk dan naar Pomerol. Wil je de tegenpool proeven, dan zijn de Médoc en Pauillac de logische stap; Margaux zit daar qua stijl tussenin. Wie het complete plaatje wil, begint bij ons overzicht van wijn uit Frankrijk.

Een praktisch verschil: rechteroeverwijnen zijn gemiddeld eerder toegankelijk. Een Saint-Émilion van vijf jaar oud drinkt vaak al lekker, terwijl een Pauillac van dezelfde oogst nog stug in de startblokken staat. Dat maakt Saint-Émilion een prettige eerste kennismaking met serieuze Bordeaux.

Waar drink je Saint-Émilion bij?

Saint-Émilion vraagt om gerechten met vet en umami die de tannine opvangen. Lamsbout, entrecote, eend, gebraden gevogelte en stoofpotjes met paddenstoelen werken vrijwel altijd. Sauzen op basis van rode wijn of gebonden jus versterken het effect. Schenk op 16 tot 18 graden, niet warmer.

• Lam en rundvlees. De klassieke combinatie. Het vet in het vlees maakt de tannine zachter, de wijn snijdt door de rijkdom heen. Meer opties in onze gids voor wijn bij vlees.
• Eend en gevogelte. Gebraden eendenborst met een saus van rode wijn is bijna een schoolvoorbeeld.
• Paddenstoelen. Cantharellen, eekhoorntjesbrood, een risotto met bospaddenstoelen: de aardse laag in de wijn haakt daar direct op aan.
• Kaas. Halfharde soorten zoals comté, een jonge pecorino of een milde gouda van twee jaar. Blauwaders en zeer pittige kazen kun je beter overslaan; zie ook welke wijn bij kaas past.
• Beter mijden. Sterk gerookte gerechten, veel chili en zoete glazuren. Die duwen de tannine naar voren en maken de wijn bitter.

Prijs, bewaren en schenken

Onder de 12 euro wordt een Saint-Émilion zelden interessant: dan betaal je vooral voor de naam op het etiket. Tussen ruwweg 15 en 30 euro vind je de eerlijke Grand Cru van een familiedomein, en dat is voor de meeste avonden de zoete plek. Boven de 60 euro koop je vooral reputatie en bewaarpotentieel.

Dat is onze vuistregel, geen wetmatigheid. Wat je in dat middensegment zoekt is een producent die zijn eigen wijn maakt en bottelt, niet een merk dat door een handelshuis wordt samengesteld. In de bredere Bordeaux-uitleg gaan we dieper in op hoe die keten in elkaar zit.

Bewaren doe je liggend, donker, rond de 12 graden en zonder schommelingen. Een eenvoudige Saint-Émilion drink je binnen drie tot vijf jaar. Een goede Grand Cru heeft vaak vijf tot vijftien jaar nodig voordat hij zijn beste vorm bereikt. Onze pagina over hoe lang je rode wijn kunt bewaren geeft de bandbreedtes per stijl.

Jong en stevig? Een half uur tot een uur decanteren helpt. Bij flessen vanaf ongeveer tien jaar draait het niet meer om lucht maar om depot: schenk voorzichtig over en laat het laatste bodempje in de fles. En zet de karaf niet naast het fornuis, want warme droge rode wijn verliest binnen twintig minuten zijn frisheid.