Barbaresco wijn: de stille kant van nebbiolo

In het kort

Wat is Barbaresco wijn?

Barbaresco is een droge rode wijn met DOCG-status uit Piemonte, gemaakt van uitsluitend nebbiolo. Het gebied ligt in de Langhe-heuvels ten noordoosten van Alba, op de rechteroever van de rivier de Tanaro, en beslaat ongeveer 712 hectare wijngaard. Jaarlijks komt er zo'n 32.800 hectoliter uit, ruwweg 4,4 miljoen flessen.

Dat is weinig. Ter vergelijking: één middelgroot Frans merk uit de supermarkt vult dat aantal flessen in een paar weken. Barbaresco is dus geen wijn die je overal tegenkomt, en dat verklaart een deel van de prijs.

De naam wordt in Italië vaak de koningin genoemd, tegenover Barolo als de koning. Dat klinkt aardig, maar het is misleidend. Barbaresco is niet de vrouwelijke, lichtere versie van iets anders; het is dezelfde druif op andere heuvels, met andere regels. Wie een Barbaresco uit Neive proeft naast een lichte Barolo, ziet dat het cliché niet klopt.

De druif: nebbiolo, en niets anders

Nebbiolo is de enige toegestane druif in Barbaresco. Het is een laatrijpende blauwe druif die weinig kleurstof geeft maar veel tannine en veel zuur. Daardoor ziet een jonge Barbaresco eruit als een stevige rosé en smaakt hij als een wijn die je kaken droogtrekt. Die tegenstelling is het handelsmerk van de druif.

De naam komt vermoedelijk van nebbia, het Italiaanse woord voor mist: de Langhe hangt in de herfst vol nevel op het moment dat de nebbiolo eindelijk rijp is. Decanter noemt dezelfde verklaring in zijn overzicht van Piemonte.

Qua smaakprofiel zit nebbiolo in de uiterste hoek van het spectrum. Wine Folly zet de druif op hoge tannine en medium-hoge zuren, met kers, roos, leer en anijs als kernaroma's en een alcoholpercentage van 13,5 tot 15 procent. Wil je weten waarom die tannine zo'n rol speelt, dan legt onze aparte uitleg dat uit; en wat nebbiolo verder zo eigenwijs maakt staat in de druivengids.

Vier gemeenten en 66 cru's

Barbaresco mag uit drie gemeenten komen plus één gehucht: Barbaresco, Neive, Treiso en San Rocco Seno d'Elvio, dat bij de gemeente Alba hoort. Ze liggen allemaal binnen een straal van een paar kilometer, en toch smaken ze verschillend. Neive is de grootste en levert ongeveer 31 procent van de productie, met zo'n 265 hectare nebbiolo.

Sinds 2007 mag de naam van de wijngaard op het etiket staan. Barbaresco bakende als eerste Italiaanse appellatie haar wijngaarden officieel af in 66 menzioni geografiche aggiuntive, kortweg MGA. Barolo volgde pas in 2010. Het kaartwerk kwam van cartograaf Alessandro Masnaghetti, in overleg met de producenten zelf.

Belangrijk: die MGA's vormen geen officiële rangorde. Er is geen grand cru en geen premier cru; op papier zijn alle 66 gelijk. In de praktijk hebben een paar plekken een reputatie die verder reikt dan de rest. Decanter wijst Asili, Rabajà, Martinenga, Santo Stefano en Pajorè aan als de sterkste vijf.

Bodem, ligging en klimaat

De heuvels van Barbaresco bestaan uit kalkrijke mergel uit het Tortonien, een geologisch tijdvak van ruwweg 11,6 tot 7,2 miljoen jaar geleden. Die grond is rijk aan kalk en klei en houdt vocht goed vast. Wijnen van zulke bodems neigen naar parfum en soepelheid, niet naar brute kracht.

Twee dingen maken het gebied warmer dan Barolo: de wijngaarden liggen lager, en de Tanaro stroomt vlakbij. Die rivier matigt de temperatuurschommelingen. Het gevolg is dat de nebbiolo hier gemiddeld ongeveer een week eerder rijp is. Een week klinkt als niets, maar bij een druif die pas half oktober binnenkomt, is dat het verschil tussen wel en niet volledig rijpe pitten.

De regels van de DOCG: rijping, alcohol en riserva

Barbaresco kreeg DOC-status in 1966 en werd op 3 oktober 1980 tot DOCG verheven, in dezelfde eerste lichting als Barolo. De DOCG legt vast wat er in de fles hoort te zitten en hoe lang hij moet wachten voor hij verkocht mag worden.

• Minimale rijping: 26 maanden, geteld vanaf 1 november van het oogstjaar.
• Waarvan op hout: minimaal 9 maanden, in vat of fust naar keuze van de maker.
• Riserva: minimaal 50 maanden totaal, ook met minimaal 9 maanden hout.
• Minimum alcohol: 12,5 procent voor de gewone versie.

Riserva zegt in Italië dus iets over tijd, niet automatisch over kwaliteit. Een producent kan een gewone Barbaresco maken van zijn beste percelen en die Riserva-status links laten liggen. Kijk daarom eerder naar de naam van het huis en de wijngaard dan naar het woord riserva op het etiket.

Barbaresco of Barolo: het echte verschil

Dezelfde druif, dertig kilometer uit elkaar, twee verschillende reglementen. Barolo moet 38 maanden rijpen waarvan 18 op hout, tegen 26 en 9 voor Barbaresco. Barolo is met ruim 2.000 hectare bovendien ongeveer drie keer zo groot. Dat verschil in schaal en wachttijd verklaart het grootste deel van het prijsverschil.

De veelgehoorde stelling dat Barbaresco lichter of vrouwelijker zou zijn, klopt in onze ervaring niet als algemene regel. Een Barbaresco uit Neive kan makkelijk steviger uitpakken dan een Barolo uit een zachte gemeente. Wat wel structureel klopt: Barbaresco is jonger drinkbaar. Wie nu een fles wil openen zonder tien jaar te wachten, zit hier beter. Zoek je juist het tegenovergestelde qua stijl, kijk dan bij volle rode wijnen of bij amarone uit de Veneto.

Hoe smaakt Barbaresco?

Barbaresco ruikt eerst naar zure kers en gedroogde rozenblaadjes, daarna komen teer, drop en een kruidige, bijna medicinale toon. Na vijf tot acht jaar op fles verschijnen leer, tabak en soms truffel. In de mond is de wijn droog, fris en stevig getannineerd, met een lange, licht bittere afdronk.

Wat mensen verrast is de kleur. Nebbiolo geeft weinig kleurstof, dus een Barbaresco van tien jaar oud is doorschijnend granaatrood met een oranje rand. Dat lijkt op een oude, vermoeide wijn, terwijl hij van binnen vaak nog jong is. Kleur is bij deze druif simpelweg geen maat voor kracht.

In onze proeverij viel op hoe sterk de tweede dag meevalt. Een fles die de avond ervoor stroef en gesloten was, stond de volgende dag opener en zoeter van fruit. Dat is bij veel Italiaanse rode wijnen zo, maar bij nebbiolo is het effect uitgesproken.

Van boerenwijn tot wereldnaam

Tot eind negentiende eeuw bestond Barbaresco als naam nauwelijks. De nebbiolo van deze heuvels ging grotendeels naar de handelshuizen in Barolo, die er hun wijn mee aanvulden. De boeren leverden druiven en kregen er weinig voor terug.

In 1894 richtte Domizio Cavazza, directeur van de koninklijke oenologische school in Alba en eigenaar van het kasteel van Barbaresco, de Cantine Sociali di Barbaresco op. Hij verzamelde negen boeren om zich heen en zette voor het eerst de naam Barbaresco op het etiket, als iets eigens en niet als grondstof voor een ander. Na zijn dood in 1913 zakte het initiatief weer in.

De tweede start kwam in 1958. Dorpspastoor Don Fiorino Marengo bracht negentien kleine boeren samen in de Produttori del Barbaresco; de eerste jaargangen werden gemaakt in de kelder onder de kerk. Die coöperatie bestaat nog steeds en geldt wereldwijd als een van de weinige waar de kwaliteit niet onderdoet voor die van de topdomeinen.

Vanaf de jaren zestig zette Angelo Gaja de streek internationaal op de kaart, met wijnen per wijngaard en met Franse barriques die destijds veel kwaad bloed zetten. Het effect was dat Barbaresco niet langer als het kleine broertje van Barolo werd gezien.

Kopen, bewaren en schenken

Een instap-Barbaresco kost in Nederland doorgaans 25 tot 45 euro; cru-bottelingen en Riserva's lopen op naar 60 euro en verder. Voor een vergelijkbare kwaliteit betaal je bij Barolo meestal meer, puur omdat die naam bekender is. Dat maakt Barbaresco een van de eerlijkste koopjes in het topsegment van Italië.

Bewaren doe je liggend, donker, bij 12 tot 14 graden en zonder grote temperatuursprongen. Een gewone Barbaresco drinkt vanaf vijf jaar na de oogst het mooist en houdt het tien tot vijftien jaar vol; een Riserva uit een goed jaar gaat twintig jaar of langer mee. Meer over hoe lang rode wijn goed blijft staat in de aparte gids.

Wat eet je bij Barbaresco?

Hoge tannine vraagt om vet en eiwit. Tajarin met boter en witte truffel is de klassieke combinatie uit de streek, net als brasato: rundvlees dat urenlang in nebbiolo heeft gestoofd. Ook risotto met paddenstoelen, eend en gestoofd konijn werken goed.

Bij kaas kies je hard en gerijpt: Castelmagno, een oude Parmezaan, een stevige pecorino. Verse geitenkaas en blauwaders lopen vast op de tannine. Zie welke wijn bij kaas past voor de bredere regels, en wijn bij vlees voor stoofpotten en gebraad.

Wat niet werkt: rauwe vis, lichte salades, gefrituurde snacks en pittig Aziatisch. De tannine wordt daar metaalachtig van. Zoek je bij pasta iets soepelers uit dezelfde streek, dan zijn barbera en dolcetto de logische keuze; ze komen van dezelfde heuvels maar hebben veel minder tannine. Wil je verder kijken dan Piemonte, dan is brunello uit Toscane qua structuur het dichtste familielid.