Saumur wijn: bubbels en cabernet franc uit de Loire

In het kort

Wat is Saumur wijn?

Saumur wijn komt uit de streek rond de stad Saumur, in de Middenloire, ruim twee uur rijden ten zuidwesten van Parijs. Het is een parapluappellatie: onder de naam vallen mousserende wijn, rood, wit en rose. Wit komt van chenin blanc, rood en rose van cabernet franc. In 2024 stond er 2.566 hectare wijngaard en werd er 145.761 hectoliter gemaakt.

Het gebied ligt met beide voeten in twee werelden. Bestuurlijk hoort het bij Anjou, in het departement Maine-et-Loire, maar het loopt door tot in de Vienne en de Deux-Sevres: 21 gemeenten in Maine-et-Loire, 9 in de Vienne en 2 in de Deux-Sevres, samen 32. Geologisch hoort het al bij Touraine, want vanaf hier ligt overal dezelfde witte turoonkalk onder de wijngaarden. Wie de rest van de streek wil plaatsen, leest eerst onze gids over de Loire.

De verhoudingen verrassen bijna iedereen. Van alles wat in 2024 als Saumur werd gebotteld was 63 procent mousserende witte wijn, 15 procent stille rode, 14 procent stille witte, 5 procent mousserende rose en 2 procent stille rose. Saumur is dus eerst een bubbelstreek. Dat de rode wijn beroemder is, komt door een appellatie die los staat van de basis-AOC: Saumur-Champigny.

De streek telt 312 wijnbouwers, waarvan 187 zelf bottelen, plus vier cooperatieve kelders en zes handelshuizen. Die handelshuizen maken het leeuwendeel van de bubbels; rood en wit komt vaker van een familiebedrijf. Dat verschil proef je, en het is precies waarom wij liever bij de boeren zelf kopen.

Tuffeau: de zachte steen onder de streek

Tuffeau is een lichte, poreuze kalksteen uit het Turonien, zo'n 90 miljoen jaar oud. Het is zacht genoeg om met een handzaag te snijden en hard genoeg om een kasteel van te bouwen. De wijngaarden van Saumur staan op zand, klei en kiezel met die steen eronder; wortels vinden er water in droge zomers en de wijn houdt er zijn zuren door vast.

Uit de groeven kwam het bouwmateriaal voor de Loirekastelen. Wat overbleef was een netwerk van lege gangen: rond Saumur ligt naar schatting duizend kilometer galerij, de grootste concentratie troglodietenbouw van Frankrijk. Daar staat het jaar rond 12 graden bij ongeveer 90 procent luchtvochtigheid, precies wat wijn nodig heeft die maanden op zijn gist moet liggen. Wine Folly schrijft over de oostkant van Anjou dat de kalksteen daar makkelijk kruimelt, waardoor er veel kelders zijn die uitstekend geschikt zijn voor mousserende wijn.

Saumur Brut: de fines bulles van de Loire

Saumur Brut, ter plaatse fines bulles genoemd, is mousserende wijn gemaakt met een tweede gisting op fles, net als champagne. Het lastenboek eist minimaal negen maanden op de gist. In 2024 ging het om 1.665 hectare en 99.734 hectoliter, waarvan 1.530 hectare wit en 135 hectare rose. Dat maakt Saumur de grootste mousserende appellatie van de Loire.

Er mogen tien rassen in: chenin, chardonnay, sauvignon, cabernet franc, cabernet sauvignon, gamay, grolleau gris en noir, pineau d'aunis en pinot noir. In de praktijk is chenin de basis. Een blanc de blancs bestaat voor minimaal 60 procent uit chenin met hooguit 10 procent sauvignon; een rose voor minimaal 60 procent uit cabernet franc. In 2023 stond Saumur mousseux zesde op de Franse ranglijst voor mousserende wijn, na champagne en de cremants van de Elzas, de Loire, Bourgogne en Bordeaux. Decanter noemt de Middenloire dan ook thuisbasis van een van de grootste mousserende appellaties van Frankrijk.

Het smaakbeeld is anders dan dat van champagne. Chenin geeft groene appel, kweepeer en een krijtachtige afdronk; de negen maanden gist voegen brood toe, maar minder dan de vijftien maanden die champagne zonder jaartal minimaal moet liggen. Meer daarover op onze pagina over wijn met bubbels.

Saumur-Champigny: cabernet franc op krijt

Saumur-Champigny is de rode appellatie van de streek, erkend in 1957, met negen dorpen op de linkeroever van de Loire: Souzay-Champigny, Chace, Dampierre-sur-Loire, Montsoreau, Parnay, Saint-Cyr-en-Bourg, Saumur, Turquant en Varrains. Het gaat om ongeveer 1.500 hectare en meer dan tien miljoen flessen per jaar, gemaakt door zo'n 120 wijnboeren.

De regels zijn streng voor Loire-begrippen: minimaal 85 procent cabernet franc, hooguit 15 procent cabernet sauvignon of pineau d'aunis, 4.000 stokken per hectare en een rendement van 57 hectoliter met 69 als plafond. In de praktijk is de aanplant vrijwel volledig cabernet franc, op kleikalk met eolisch zand op turoonkrijt, bij ongeveer 1.845 zonuren per jaar. Wine Folly beschrijft Saumur-Champigny als een gebied dat al sinds de negentiende eeuw vooral op cabernet franc draait, geplant op zandige kalkgrond.

Dat levert een rode wijn op die weinig lijkt op wat de meeste mensen "Frans rood" noemen. Granaatrood van kleur, in de neus framboos, zwarte bes, viooltje en potloodpunt, en in de mond middelzware body met hoge zuren en fijne tannine. De alcohol blijft laag, meestal tussen 11 en 13 procent. Wie houdt van rode wijn met weinig gewicht, zit hier goed. En wie wil weten waarom die tannine zo zijdezacht aanvoelt, leest onze uitleg over tannine in wijn.

Saumur blanc: droge chenin met spanning

Saumur blanc is droge witte wijn van chenin blanc, goed voor ongeveer 390 hectare en 2,6 miljoen flessen per jaar. Het is de stille, onderschatte kant van de streek: minder beroemd dan Vouvray of Savennieres, meestal goedkoper, en in goede handen net zo spannend. De wijn ligt vaak deels op hout, maar zelden zwaar.

Chenin heeft een dubbele natuur: hoge zuren en tegelijk rijp geel fruit. In Saumur levert dat kweepeer, rijpe peer, kamille en natte steen, met een bittertje in de afdronk dat de wijn bij tafel goed houdt. Meer over de druif staat op onze pagina over chenin blanc; wie wil vergelijken proeft er Vouvray naast, waar dezelfde druif zoeter mag uitpakken.

Naast droog bestaat er ook een zoete versie, en die is zeldzaam: Coteaux de Saumur, erkend in 1962, telt maar 15 hectare en zo'n 40.000 flessen per jaar. Decanter omschrijft het dan ook als een appellatie voor een minieme hoeveelheid zoete chenin. Kom je zo'n fles tegen bij een goede importeur, dan is dat een van de laatste koopjes in zoete Franse wijn.

De zeven appellaties van Saumur op een rij

Saumur is geen enkele appellatie maar een familie van zeven. Hieronder de omvang volgens de cijfers van de appellatie zelf, afgerond op hele eenheden. De volgorde loopt van grootste naar kleinste in productie, zodat je meteen ziet waar het zwaartepunt ligt.

Puy-Notre-Dame is de nieuwkomer: erkend in 2009, met wijngaarden die volgens Wine Folly het hoogst liggen van alle Saumur-appellaties, een lager rendement en een hoger minimumalcohol dan gewone Saumur rouge. Klein blijft het wel, dus verwacht hem niet in elke winkel.

Hoe smaakt Saumur?

Er is niet een smaak van Saumur, maar er is wel een rode draad: frisheid. Alle stijlen uit de streek hebben hoge zuren, matige alcohol en een droge, kalkachtige afdronk. Dat komt door het koele klimaat en de kalkbodem, en het maakt de wijnen bij uitstek geschikt voor aan tafel in plaats van voor in de leunstoel.

Saumur Brut ruikt naar groene appel, kweepeer, citroenschil en een vleugje brood, met een fijne mousse en een strakke, zoutige afdronk. Saumur blanc zit tussen die twee in: geel fruit, kamille, een bittertje van citroenschil. Saumur rose is bleek en droog, met aardbei en een kruidige rand van cabernet franc.

Wine Folly geeft cabernet franc medium body, medium-hoge tannine, hoge zuren en 11,5 tot 13,5 procent alcohol, met de aantekening dat koelere streken minder tannine geven. Dat klopt met wat wij proeven, met een kanttekening: pyrazine, de stof achter die groene paprikatoon, verschilt sterk per jaar. In een koel jaar is een fles kruidiger dan je verwacht, in een warm jaar ronder.

Geschiedenis: hoe Saumur aan zijn bubbels kwam

Saumur maakt sinds 1811 mousserende wijn. In dat jaar richtte Jean-Baptiste Ackerman in Saint-Hilaire-Saint-Florent, net buiten de stad, het eerste bubbelhuis van de Loire op. Hij had de flessengistmethode in de Champagne geleerd en zag dat de lege tufsteengroeven precies de omstandigheden boden die daar met veel geld nagebouwd moesten worden.

Wat volgde was een concentratie van handelshuizen in dezelfde gangen: Bouvet-Ladubay, Veuve Amiot en tientallen kleinere makers. De galerijen onder Saint-Hilaire-Saint-Florent liggen nog altijd vol rijpende flessen. De erkenning kwam in stappen: witte stille wijn in november 1936, rood en rose in september 1937, mousserend wit in mei 1938, mousserende rose en Saumur-Champigny in 1957, Coteaux de Saumur in 1962, Saumur rose in 1964 en Puy-Notre-Dame pas in 2009.

Die volgorde vertelt het verhaal. Eerst de bubbels, want daar zat het geld. Daarna pas rood als serieuze categorie, en pas in deze eeuw de fijnmazige onderverdeling die ze in Bourgogne al eeuwen kennen. Saumur is in dat opzicht een jonge streek, en dat is precies waarom er nog betaalbare flessen liggen.

Wat eet je bij Saumur?

Saumur is tafelwijn in de beste zin: hoge zuren, matige alcohol en weinig hout maken de flessen flexibel bij eten. Bubbels bij alles wat zout, gefrituurd of rauw is, wit bij groente en vis met saus, rood bij vlees dat niet te vet is en verrassend genoeg ook bij vette vis.

• Saumur Brut: oesters, gefrituurde vis, chips, jonge geitenkaas en sushi. De mousse en de zuren vegen zout en vet weg.
• Saumur blanc: asperges met hollandaise, kabeljauw, kip met room, of een stevige salade met peer en noten.
• Saumur-Champigny: eend, lamsbout, gegrilde paprika en aubergine, en gerookte zalm. Het is een van de weinige rode wijnen die naast vis op tafel overeind blijft.
• Saumur rose: zomerse salades, kip van de barbecue en pittige Aziatische gerechten met wat suiker in de saus.
• Coteaux de Saumur: blauwaderkaas, foie gras of een tarte tatin.

Bij kaas is Saumur bijna onbetaalbaar goed: geitenkaas uit de Loire en chenin komen uit dezelfde bodem. Wine Folly tipt lichte cabernet franc uit de Loire ook bij geitenkaas, aubergine en tomaat. Onze eigen combinaties staan in de gidsen over kaas en wijn en vlees en wijn.

Kopen, schenken en bewaren

Voor een serieuze fles Saumur betaal je in Nederland ruwweg 12 tot 18 euro voor Brut en 12 tot 20 euro voor Saumur-Champigny. Onder de 8 euro krijg je meestal dunne bubbels of magere rode wijn. Losse wijngaarden en oude stokken lopen op tot 30 of 40 euro: voor de Loire de top, en een fractie van wat vergelijkbare kwaliteit in Bourgogne kost.

Schenken

Brut op 8 tot 10 graden, niet ijskoud, anders verdwijnt de geur. Saumur blanc op 10 tot 12 graden. Saumur-Champigny op 14 tot 15 graden. Een jonge Champigny wint bij twintig minuten lucht, maar hoeft zelden echt in een karaf; hoe je dat aanpakt lees je in onze uitleg over wijn karafferen.

Bewaren

Instapbubbels en gewone Saumur blanc drink je binnen twee tot drie jaar. Een goede chenin van oude stokken kan 5 tot 10 jaar mee, waarbij geel fruit plaatsmaakt voor honing en noten. Een Saumur-Champigny uit een sterk jaar houdt het 5 tot 20 jaar, met de meeste flessen op hun best tussen jaar 4 en 10. Wat er in die fles gebeurt, staat bij bewaartijden voor rode wijn en voor witte wijn.

Saumur naast champagne, Chinon en Vouvray

Saumur staat in het schap zelden alleen. Hieronder de drie vergelijkingen die het vaakst gemaakt worden, met het verschil dat je in het glas echt merkt.

Wil je die buren zelf proeven, begin dan bij Chinon voor rood en bij Sancerre als je liever ziet wat de Loire met sauvignon doet. Voor de bubbelvergelijking hebben we een aparte pagina over champagne, en wie de prijsvraag scherp wil krijgen leest champagne naast cava.

Saumur levert wijn met spanning voor een prijs die in Frankrijk zeldzaam wordt, gemaakt door boeren die hun kelder uit de rots hebben gehakt. Dat is het soort wijn waar wij naar zoeken, en dat je vindt tussen onze Franse flessen.