Is rode wijn gezond?

In het kort

Is rode wijn gezond? Het korte antwoord

De vraag of rode wijn gezond is, hoor je al decennia, meestal met een knipoog en een vol glas erbij. Het hardnekkige idee: een glaasje rood per dag is goed voor je hart. Het eerlijke antwoord is dat daar geen overtuigend bewijs voor is, en dat de balans de andere kant op valt. Wijn is een genotsmiddel, geen gezondheidsproduct.

Dat betekent niet dat een glas rood bij het eten verkeerd is. Het betekent dat je het moet zien voor wat het is: iets wat je drinkt omdat het lekker is en bij een avond hoort, niet omdat het je gezonder maakt. Wie wijn drinkt voor zijn gezondheid kiest het verkeerde middel. De rest van deze gids legt uit waarom, en waar het misverstand vandaan komt.

Waar het idee vandaan komt: de French paradox

De claim dat rode wijn gezond is, is grotendeels terug te voeren op één begrip: de French paradox. Eind jaren tachtig viel onderzoekers op dat Fransen relatief weinig hartziekten hadden, terwijl ze flink wat verzadigd vet aten, denk aan boter, kaas en paté. Dat leek tegenstrijdig. In 1991 bracht een Amerikaans televisieprogramma het idee groot naar buiten, met rode wijn als de voor de hand liggende verklaring.

Het verhaal sloeg aan, mede omdat het prettig klinkt. Maar latere wetenschappers prikten er gaten in. Twee belangrijke kanttekeningen:

• De cijfers klopten niet helemaal. Franse artsen registreerden hartdoden in die periode vaak onder een andere noemer, waardoor het aantal lager leek dan het was.
• Er speelde veel meer mee dan wijn. Het Franse eetpatroon, kleinere porties, meer verse producten en een andere leefstijl verklaren het verschil beter dan een glas rood.

Met andere woorden: de paradox was minder paradoxaal dan hij leek, en de rol van wijn erin is nooit hard gemaakt. Als bewijs dat rode wijn gezond is, geldt de French paradox onder onderzoekers inmiddels als achterhaald. Het verhaal bleef wel hangen, want een goed verhaal sterft langzaam.

Resveratrol: het wondermiddel dat geen wondermiddel is

Zodra de French paradox wankelde, verschoof de aandacht naar één specifieke stof in rode wijn: resveratrol. Dat is een polyfenol die vooral in de schil van blauwe druiven zit, en in laboratoriumonderzoek liet het interessante effecten zien op ontstekingen en veroudering. De pers maakte er een wondermiddel van. Het probleem zit in de hoeveelheid.

Rode wijn bevat ongeveer 2 milligram resveratrol per liter. De doses waarmee in studies effecten worden gezien, liggen rond de 1 gram per dag. Dat is geen klein verschil, dat is een afgrond.

Daar komt bij dat zelfs van die hoge doses resveratrol als supplement het bewijs gemengd is. Sommige studies vinden een effect, andere niet, en het meeste werk is gedaan bij dieren of in een reageerbuis, niet bij mensen die wijn drinken. De Mayo Clinic vat het nuchter samen: begin niet met drinken voor je hart. Het glas wijn is simpelweg het verkeerde, en veel te kleine, transportmiddel voor een stof die je toch al makkelijker uit voeding haalt.

Wat alcohol echt met je lichaam doet

Terwijl de gezondheidsvoordelen wegvallen, staat aan de andere kant van de weegschaal iets wat veel beter is onderbouwd: de schade van alcohol. En rode wijn is gewoon alcohol met smaak. Een glas wijn van 150 milliliter bevat ongeveer evenveel pure alcohol als een glas bier of een borrel.

In januari 2023 was de Wereldgezondheidsorganisatie er klip en klaar over: er bestaat geen veilige hoeveelheid alcohol. Alcohol is een toxische, verslavende stof, en het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek deelt het al decennia in als een Groep 1-carcinogeen. Dat is dezelfde categorie als tabak en asbest. Het betekent niet dat wijn even gevaarlijk is als roken, maar wel dat het bewijs dat het kankerverwekkend is even sterk staat.

Dat is de kern van het eerlijke verhaal: aan de voordelenkant staat een stof die in je glas vrijwel afwezig is, aan de nadelenkant een stof die er volop in zit. Zo bekeken is de balans niet ingewikkeld.

De j-curve: waarom "matig drinken is goed" wankelt

Misschien heb je het ooit gelezen: matige drinkers zouden langer leven dan geheelonthouders. Dat patroon, een lichte daling van het risico bij weinig drinken en een stijging bij veel, heet de j-curve. Lange tijd was dit het belangrijkste argument voor "een glaasje per dag is gezond". Inmiddels is de j-curve flink onder vuur komen te liggen.

Het probleem zit in wie er in de groep niet-drinkers terechtkwam. Daar zaten namelijk ook veel mensen die gestopt waren met drinken juist omdat ze al ziek waren, en mensen die nooit dronken om gezondheidsredenen. Die groep is dus van zichzelf al ongezonder, waardoor de matige drinkers er gunstig bij afsteken. Dat heet de sick-quitter-bias.

Nieuwer onderzoek dat hiervoor corrigeert, onder meer met genetische methodes, vindt het beschermende effect grotendeels niet terug. Het Voedingscentrum verwoordt het voorzichtig maar duidelijk: er zijn aanwijzingen dat een glas per dag het risico op sommige ziekten verlaagt, maar de mogelijke voordelen wegen niet op tegen de nadelen. De j-curve was waarschijnlijk vooral een meetfout.

Rode wijn vs witte wijn vs helemaal niet

Als rode wijn dan niet de gezondheidsheld is, hoe verhoudt hij zich tot witte wijn? En tot geen wijn? Het korte antwoord staat in de tabel hieronder.

Rode wijn bevat inderdaad iets meer polyfenolen en resveratrol dan wit, doordat de schillen langer meegisten. Maar zoals we zagen is die hoeveelheid zo klein dat het voor je gezondheid niet uitmaakt. En de alcohol, het deel dat de schade doet, is in rood en wit gelijk. Rode wijn "gezonder" noemen dan witte is dus een verschil zonder betekenis.

Wil je de smaak en de polyfenolen zonder de alcohol, dan is er een serieuze tussenweg: alcoholvrije wijn. Je houdt het ritueel en een deel van de stoffen, en mist het enige ingrediënt dat echt schadelijk is. Let dan wel even op het suikergehalte, dat bij sommige alcoholvrije wijnen wat hoger ligt.

Wat de officiële adviezen zeggen

Geen los onderzoek, maar wat de gezaghebbende instituten ervan maken, geeft het duidelijkste beeld. En die spreken elkaar opvallend weinig tegen.

• Wereldgezondheidsorganisatie (2023): er is geen veilige hoeveelheid alcohol. Hoe minder, hoe beter.
• Voedingscentrum: drink geen alcohol, en als je het toch doet, niet meer dan één glas per dag. Er bestaat geen gezonde hoeveelheid.
• Gezondheidsraad (Richtlijnen goede voeding): "Drink geen alcohol of in ieder geval niet meer dan één glas per dag."

Let op de formulering van dat ene glas. Het is een bovengrens voor wie kiest om te drinken, geen aanbeveling om aan te beginnen. Geen enkel instituut adviseert om wijn te gaan drinken voor je gezondheid. De rode draad: als gezondheid je motief is, is niet drinken de beste keuze, en daarna geldt: zo weinig mogelijk.

Hoe drink je dan verstandig?

Stel dat je, met dit alles op een rij, gewoon van je glas rood blijft genieten. Volkomen begrijpelijk. Dan gaat het er niet om of je drinkt, maar hoe. Een paar nuchtere richtlijnen die het risico zo klein mogelijk houden.

• Zie het als genot, niet als gezondheid. Zodra je wijn als medicijn behandelt, ga je meer drinken dan goed voor je is. Geniet bewust van minder.
• Hou alcoholvrije dagen aan. Een paar dagen per week niets is beter voor je lichaam dan elke dag een glas, ook al is dat ene glas klein.
• Tel mee wat je drinkt. Een ruim ingeschonken glas thuis is al snel twee standaardglazen. Weten hoeveel je binnenkrijgt helpt; lees daarvoor onze gids over hoeveel alcohol er in wijn zit.
• Drink op een volle maag en met water ernaast. Dat zegt niets over de gezondheid op lange termijn, maar het scheelt op de avond zelf en voorkomt dat je doordrinkt.
• Overweeg de alcoholvrije route. Voor wie het ritueel wil zonder het risico is alcoholvrije wijn de logische keuze.

Wat hier níet tussen staat: "drink rode wijn voor je hart". Dat advies is verouderd, en geen serieus instituut geeft het nog. Verstandig drinken gaat over minder en bewuster, niet over een dagelijkse dosis die je goed zou doen.

Veelgemaakte misverstanden

Tot slot de hardnekkigste mythes rond rode wijn en gezondheid, kort en eerlijk rechtgezet.

• "Een glas rode wijn per dag is goed voor je hart." Achterhaald. Het bewijs daarvoor berustte op vertekend onderzoek; nieuwere analyses vinden geen beschermend effect.
• "Rode wijn zit vol antioxidanten." De hoeveelheid is te klein om iets te doen. Dezelfde stoffen haal je veel makkelijker uit blauwe druiven, bessen en pure chocola, zonder alcohol.
• "Rode wijn is gezonder dan witte wijn." Het verschil in polyfenolen is verwaarloosbaar, en de alcohol is gelijk. Een verschil zonder betekenis.
• "Matig drinken is gezonder dan helemaal niet." Dat leek lang zo door een meetfout (de sick-quitter-bias). De WHO en het Voedingscentrum zijn duidelijk: geen alcohol is het veiligst.
• "Wijn is natuurlijk, dus onschuldig." Natuurlijk zegt niets over gezond. De alcohol die ontstaat bij het gisten is precies de stof die de schade veroorzaakt.

De eerlijke conclusie is misschien niet de gezelligste, maar wel de juiste: rode wijn is geen gezondheidsdrank, en dat hoeft ook niet. Een goede fles van een boer die zijn vak verstaat, bewust en met mate gedronken, is een genot op zich. Dat is reden genoeg. Je hoeft er geen gezondheidsverhaal bij te verzinnen om ervan te mogen genieten.