Merlot rode wijn: smaak, stijl en de juiste fles

In het kort

Wat voor rode wijn is Merlot?

Merlot is de rode wijn waar mensen instinctief naar grijpen als ze niet van scherpe, stroeve rode wijn houden. De tannines zijn laag tot middelhoog, het fruit is rijp en rond, en de wijn drinkt soepel weg zonder dat hij je mond droogtrekt. Dat maakt Merlot tot een van de makkelijkste rode wijnen om mee te beginnen, en tegelijk tot een wijn die ervaren drinkers blijven waarderen.

De druif komt uit Bordeaux en is daar veruit de belangrijkste. Merlot is de meest aangeplante druif van heel Frankrijk, met ongeveer 112.000 hectare, en wereldwijd staat hij op de tweede plaats onder de rode druiven, na Cabernet Sauvignon. In Bordeaux zelf is meer dan de helft van alle aanplant Merlot. Op de zogeheten rechteroever, rond Saint-Émilion en Pomerol, is hij vrijwel de enige druif die telt.

De naam komt waarschijnlijk van het Franse woord merle, de merel. Of dat nu naar de blauwzwarte kleur van de druif verwijst of naar de voorliefde van merels voor de zoete bessen is nooit helemaal uitgemaakt. Wat de druif kenmerkt is praktischer: dunne schil, grote bessen en een vroege rijping. Dunne schil en grote bessen betekenen minder tannine per slok, en vroege rijping betekent dat de druif al rijp is voordat de herfstregens komen. Samen verklaart dat waarom Merlot zo zacht en toegankelijk smaakt.

De twee gezichten van Merlot

Wie Merlot wil begrijpen, moet weten dat er twee heel verschillende versies bestaan. Ze delen dezelfde druif, maar de stijl ligt mijlenver uit elkaar. Welke je in je glas krijgt hangt vooral af van waar de wijn vandaan komt.

De soepele, internationale Merlot

Dit is de Merlot die de meeste mensen kennen. Hij komt uit Chili, Californië, Noordoost-Italië, de Languedoc in Zuid-Frankrijk en grote delen van de Nieuwe Wereld. De stijl is fruitgedreven en mild: rijpe pruim, zwarte kers, een vleugje chocolade, zachte tannines en een ronde, prettige afdronk. Je hoeft hem niet te laten ademen, niet te bewaren en niet te bestuderen. Je trekt hem open en hij smaakt meteen. Voor doordeweeks, voor een groot gezelschap of voor wie net begint met rode wijn is dit precies wat je zoekt.

De serieuze Bordeaux-rechteroever

Aan de andere kant staat de Merlot van Saint-Émilion en Pomerol. Op de koele klei- en kalkbodems daar levert dezelfde druif een wijn met structuur, terughoudendheid en aardse, hartige tonen die zich pas na jaren ontvouwen. Vaak wordt er wat Cabernet Franc bijgeblend voor extra geur en lift. Dit zijn wijnen die je legt, niet leegdrinkt. Een goede Pomerol heeft tien jaar nodig voor hij echt op dreef komt. Het is moeilijk te geloven dat dit dezelfde druif is als die vriendelijke fles van acht euro, maar dat is precies wat Merlot zo interessant maakt.

Het smaakprofiel

Merlot heeft een herkenbaar profiel, al schuift dat op met herkomst en prijs. Hieronder een internationale Merlot uit het middensegment, de versie die de meeste mensen voor ogen hebben bij het woord Merlot.

In het glas is Merlot helder robijnrood, iets minder inktzwart dan Malbec of Syrah. De neus opent met rode en zwarte pruim, zwarte kers en braam. Bij eikrijping komen daar chocolade, vanille, kruiden en soms een toon cederhout of tabak bij. Op de tong voelt de wijn rond en zacht, met fruit dat de boventoon voert en tannines die meer fluweel dan schuurpapier zijn.

Belangrijk om te weten: veel mensen noemen Merlot zoetig, maar de wijn is bijna altijd kurkdroog. Dat zoete gevoel komt van het rijpe fruit en de lage tannine, niet van suiker. Het restsuiker ligt meestal onder de 4 gram per liter. Zacht is dus iets anders dan zoet, en dat onderscheid maakt veel verschil als je weet wat je in je glas kunt verwachten.

Merlot vs andere rode wijnen

De vraag die we het vaakst horen is hoe Merlot zich verhoudt tot Cabernet Sauvignon. Die twee zijn niet voor niets de klassieke blendpartners van Bordeaux: de Merlot geeft vlees en rondheid, de Cabernet geeft ruggengraat en bewaarpotentieel. Naast elkaar zien ze er zo uit.

En de andere bekende rode wijnen? Naast Malbec is Merlot lichter en zachter; Malbec is donkerder, voller en kruidiger met steviger tannine. Tegenover Pinot Noir is Merlot juist voller en ronder: Pinot is lichter, frisser en zuurder. En waar een stevige Syrah of Cabernet om aandacht vraagt, is Merlot de rode wijn die zich gewoon laat drinken. Geen enkele is beter, ze passen alleen bij andere momenten en andere gerechten.

De Sideways-kwestie: onterecht uit de mode

Als één wijn een imagoprobleem heeft gehad, is het Merlot. De oorzaak is opvallend precies aan te wijzen: de film Sideways uit 2004. Het hoofdpersonage, een chagrijnige wijnsnob, weigert in een beroemde scène nog langer Merlot te drinken in niet bepaald nette bewoordingen, terwijl hij Pinot Noir bezingt. De film werd een hit, en het effect was meetbaar. In de Verenigde Staten daalde de Merlot-verkoop na de release, terwijl Pinot Noir juist flink steeg. Sommige makers zetten Merlot daarna zelfs niet meer op het etiket en noemden hun wijn een "red blend".

Eerlijk gezegd slaat die reputatie nergens op. Het probleem was nooit de druif, maar de overproductie van slappe, karakterloze massa-Merlot in de jaren negentig. De druif zelf hoort bij de absolute top. Château Pétrus uit Pomerol, een van de duurste wijnen ter wereld, is vrijwel honderd procent Merlot. Hetzelfde geldt voor Masseto, de gezochte Super-Tuscan, en voor het grootste deel van Cheval Blanc. Wie beweert dat Merlot niet serieus te nemen is, heeft die flessen nooit geproefd. De waarheid is simpeler: er is veel matige Merlot, net zoals er veel matige Chardonnay en matige Cabernet is. Een goede Merlot is een prachtige wijn.

Welk eten past bij Merlot?

Hier ligt de grote kracht van Merlot. Door de zachte tannines en het rijpe fruit is hij een van de meest flexibele rode wijnen aan tafel. Hij overschreeuwt lichtere gerechten niet, maar heeft genoeg body om bij stevig vlees overeind te blijven. Voor een etentje waar niet iedereen hetzelfde eet, is Merlot vaak de veiligste fles op tafel.

Wat goed werkt

• Gevogelte - gebraden kip, kalkoen, eend. De zachte tannines vechten niet met het malse vlees.
• Varken en kalf - varkenshaas, gegrilde koteletten, kalfsschnitzel. Een klassieke, betrouwbare match.
• Rundvlees zonder zware kruiding - biefstuk, rosbief, een eenvoudige stoof. Voor zwaar gekruid of gegrild rood vlees pakt een stevigere rode wijn beter uit.
• Paddenstoelen - risotto met porcini, gebakken kastanjechampignons, een paddenstoeltaart. De aardse tonen van Merlot ontmoeten dezelfde toon in de paddenstoel.
• Pasta met tomatensaus - lasagne, pasta bolognese, een melanzane. Het fruit van de wijn speelt mooi mee met de zuren van de tomaat.
• Middeloude kazen - belegen Gouda, jonge pecorino, comté. Houd het bij niet te scherpe of te zoute kazen.

Serveren en bewaren

• Temperatuur: 16 tot 18 graden Celsius, net onder kamertemperatuur. Staat de fles in een warme kamer, zet hem dan 20 minuten in de koelkast. Te warm maakt Merlot slap en alcoholisch, te koud sluit het fruit af. Meer hierover in onze gids over serveertemperatuur van wijn.
• Glas: een universeel rood-glas of een bordeauxglas. Genoeg ruimte om het fruit los te krijgen, maar het hoeft niet het grootste glas in de kast te zijn.
• Decanteren: doordeweekse Merlot heeft het niet nodig, even zwieren in het glas volstaat. Een jonge, serieuze Pomerol of Saint-Émilion wint met 30 tot 60 minuten in de karaf. Een oude rechteroever van tien jaar of meer schenk je juist voorzichtig, omdat de wijn dan fragiel kan zijn.
• Bewaren: instap-Merlot drink je het best binnen 2 tot 4 jaar. Serieuze Bordeaux-rechteroever en topwijnen kunnen 10 tot 20 jaar of langer mee, mits liggend bewaard op 12 tot 14 graden.
• Geopend bewaren: met een goede stop in de koelkast houdt een geopende fles 2 tot 3 dagen. Daarna zakt het fruit in. Bij Merlot gaat dat door de lage tannine vaak iets sneller dan bij een stevige Cabernet.

Merlot kopen in Nederland: wat verwacht je per prijsklasse

Merlot is breed verkrijgbaar, van de supermarkt tot de gespecialiseerde wijnhandel. Het loont om te weten wat je per prijsklasse mag verwachten. De genoemde prijzen zijn indicatief en lopen per winkel en jaargang uiteen.

Onder de 10 euro: instap

Vooral Chileense en Zuid-Franse Merlot, plus eenvoudige Bordeaux. Soepel, fruitig en direct drinkbaar, zonder veel complexiteit. Een prima doordeweekse fles bij de pasta of een gebraden kip. Kies hier recente jaargangen, want deze wijnen zijn niet gemaakt om te bewaren.

10 tot 20 euro: middensegment

Hier wordt het interessanter. Betere Chileense reserva's, Italiaanse Merlot uit Friuli of de Veneto, en de eerste serieuze Saint-Émilion-satellieten uit Bordeaux. Meer diepte, een langere afdronk en duidelijker herkomstkarakter. Voor de meeste mensen zit in dit segment de prettigste verhouding tussen prijs en plezier.

20 tot 60 euro: premium

Echte Saint-Émilion grand cru, Pomerol op dorpsniveau en serieuze Merlot uit Napa of Toscane. Volwassen, complexe wijnen met bewaarpotentieel, waar je de tijd voor neemt. Een fles voor een bijzonder etentje in plaats van de doordeweekse avond.

100 euro en hoger: top

De grote namen van de rechteroever: Pétrus, Le Pin, Trotanoy, L'Évangile en de Italiaanse Masseto. Wijnen die de prijzen van de beroemdste Bordeaux benaderen of overtreffen. Niet voor elke dag, en dat proef je ook.

Onze observatie: voor wie Merlot echt wil leren kennen zit de sweet spot tussen de 12 en 25 euro. Daar krijg je een wijn die duidelijk boven de supermarkt uitsteekt, zonder dat je een fles opentrekt die je eigenlijk had moeten wegleggen. En als je toch wilt weten waar de echte verschillen zitten: koop een zachte Chileense Merlot en een Saint-Émilion, en proef ze op dezelfde avond naast elkaar.