In het kort
- Eén naam, twee wijnen. Montepulciano wijnen splitsen in tweeën: de druif Montepulciano (uit Abruzzo) en de wijn uit het Toscaanse dorp Montepulciano (gemaakt van Sangiovese).
- Op het etiket: staat er "d'Abruzzo", dan heb je de druif. Staat er "Vino Nobile di Montepulciano" of "Rosso di Montepulciano", dan heb je Sangiovese uit Toscane.
- Prijs: instap-Abruzzo €5-10, goede DOC €10-20, Colline Teramane DOCG €15-30, top-Abruzzo €40-150. Vino Nobile begint bij €15-25, Riserva loopt door tot €50-150.
- Stijl: Abruzzo voller en ronder, Vino Nobile strakker met meer tannine en zuren, door de Sangiovese.
- Beste deal: tussen €12 en €25 zit het kwaliteitspunt waar producent meer telt dan classificatie. Veel keuze, weinig risico.
De twee Montepulciano-werelden
Bij de Italiaan in de hoek vraag je om "een Montepulciano" en je krijgt iets toegestopt. Maar wat zit er in de fles? Daar wringt het.
De naam staat op twee fundamenteel verschillende wijnen. Niet op een variant, een stijl of een prijssegment, maar op letterlijk twee andere druiven uit twee andere regio's.
De druif Montepulciano
De druif is blauw en groeit voornamelijk in Abruzzo, een regio die ingeklemd ligt tussen de Apennijnen en de Adriatische Zee. Met ongeveer 35.000 hectare is hij de derde druif van Italië qua aanplant, na Sangiovese en Trebbiano.
De wijn die hij maakt heet Montepulciano d'Abruzzo (met Cerasuolo d'Abruzzo als rosévariant). Het is een vol, rond, toegankelijk type rood.
Het dorp Montepulciano
Het dorp ligt 300 kilometer westwaarts, in zuid-Toscane. Een heuvelstadje dat een eigen wijn produceert: Vino Nobile di Montepulciano. Die wijn is gemaakt van Sangiovese, de Toscaanse hoofddruif, lokaal hier Prugnolo Gentile genoemd.
Vino Nobile was in 1980 de allereerste DOCG die Italië toekende (samen met Brunello di Montalcino). Een serieus stuk Toscaans erfgoed, ondanks de naam die je richting Abruzzo trekt.
Een fles van €7 met "Montepulciano d'Abruzzo" op het etiket is precies wat je verwacht: een soepele Italiaanse rode voor doordeweekse maaltijden. Een fles van €25 met "Vino Nobile di Montepulciano" is een Toscaanse Sangiovese met houtrijping en structuur, vergelijkbaar met een betere Chianti Classico.
Beide heten "Montepulciano". Beide klinken hetzelfde. Maar het zijn andere werelden.
Waarom dezelfde naam? Onbekend en omstreden. Sommige bronnen wijzen op een gemeenschappelijke Latijnse oorsprong (mons politianus, "heuvel van Politius"). Anderen op puur toeval.
De Consorzio Tutela Vini d'Abruzzo en de Consorzio Vino Nobile zijn aparte instellingen, zonder overlap. Wat vaststaat: de druif is niet vernoemd naar het dorp, en het dorp gebruikt de druif niet. Generaties wijndrinkers zijn hierdoor in de war gebracht en dat zal niet snel veranderen.
Montepulciano is vrijwel altijd rood. De druif is blauw en wordt gebruikt voor rode wijn en voor Cerasuolo d'Abruzzo, een diepgekleurde rosé. Er bestaat geen witte Montepulciano-druif.
Wat in Toscane onder Vino Nobile valt is ook altijd rood. De witte tegenhanger uit hetzelfde dorp heet Bianco Vergine Valdichiana en is een aparte appellatie.
Montepulciano d'Abruzzo: de druif
Begin met de meest verkochte van de twee. Montepulciano d'Abruzzo is een van de meest gedronken DOC-wijnen ter wereld: schaalbaar, prijsgevoelig, herkenbaar. De productie loopt van industriële coöperatieve volumewijn tot ambachtelijke cult-bottelingen die in dezelfde divisie spelen als een goede Bordeaux.
De druif komt uit Midden-Italië, met Abruzzo als kernregio. Verder groeit hij in Marche (Rosso Conero, Rosso Piceno), Molise, Puglia en Lazio.
De drie aanduidingen om te kennen
Montepulciano d'Abruzzo DOC
Sinds 1968. De brede basis. Toegankelijk, fruitig, weinig hout.
Reken op €5-12 per fles.
Colline Teramane DOCG
Montepulciano d'Abruzzo Colline Teramane, sinds 2003. Exclusief uit de provincie Teramo in het noorden van de regio, van aangewezen heuvelhellingen.
Minimaal twee jaar rijping waarvan een op hout. Riserva drie jaar. Het rendement is strikter, dus verwacht meer structuur en een langere afdronk. €15-30.
Cerasuolo d'Abruzzo DOC
Sinds 2010 een eigen aanduiding voor de rosé van Montepulciano. De naam betekent kersrood.
Donkerder en voller dan een gemiddelde Provence-rosé, met rood fruit en lichte kruiden. Drink hem jong en gekoeld op 10-12 °C. €8-15.
Smaakprofiel
- Kleur
- Diep robijnrood met paarsachtige rand.
- Neus
- Rijp zwart fruit (kers, pruim, braam), gedroogde kruiden (oregano, tijm), bij rijping leer en aarde.
- Mond
- Medium tot vol, met opvallend zachte tannines voor zo'n donkere wijn. Minder grippig dan jonge Sangiovese, minder explosief dan Primitivo.
- Zuren
- Gemiddeld.
- Alcohol
- 12,5 tot 14% (top kan oplopen tot 15).
Het type wijn dat je makkelijk drinkt zonder eten, iets wat van veel andere Italiaanse rode wijnen niet kan worden gezegd.
Bewaren
- Eenvoudige DOC
- 2-4 jaar, gemaakt om direct te drinken.
- Betere DOC
- 4-8 jaar.
- Colline Teramane DOCG
- 5-12 jaar.
- Topproducenten
- Valentini en Emidio Pepe halen 20-30 jaar of meer.
- Bewaarplek
- Liggend, op 12-14 °C, in het donker, bij stabiele luchtvochtigheid.
Vino Nobile di Montepulciano: het dorp
Op driehonderd kilometer afstand, in een ander klimaat en op een andere bodem, maakt het Toscaanse dorp Montepulciano een wijn van Sangiovese. De geschiedenis gaat ver terug: middeleeuwse pausen lieten hier al wijn voor zich produceren. De moderne DOCG dateert van 1980.
De wijn moet minstens 70% Prugnolo Gentile (de lokale Sangiovese-clone) bevatten. Bij betere huizen stijgt het assemblagepercentage vaak naar 80 of 90%.
De drie aanduidingen om te kennen
Vino Nobile di Montepulciano DOCG
Minimaal 24 maanden rijping, waarvan 12 op hout.
€18-40.
Vino Nobile di Montepulciano Riserva DOCG
36 maanden rijping.
€25-150 voor topproducenten.
Rosso di Montepulciano DOC
De jongere broer: ook uit het Toscaanse stadje en van Sangiovese, maar met 6 maanden rijping en minder strenge regels.
Een toegankelijker en goedkoper alternatief. €10-18 voor een goede fles.
Smaakprofiel
- Kleur
- Robijnrood met baksteenrand bij rijping.
- Neus
- Rijpe kers, zure kers, viooltjes, dropwortel, tabak, leer.
- Mond
- Stevigere tannines dan Abruzzo, hogere zuren (typisch Sangiovese), middelvol tot vol. Eikenrijping voegt vanille, koffie en peperkoek toe.
- Bewaren
- 5 tot 25 jaar. Topproducenten als Avignonesi, Boscarelli, Poliziano en Salcheto maken wijnen die het 30 jaar uitzingen.
Etiket lezen in vier regels
Dit is de snelste manier om in een wijnwinkel of supermarkt te zien wat je in je glas krijgt. Lees deze regels in deze volgorde.
- "Montepulciano d'Abruzzo" of "Cerasuolo d'Abruzzo". Dit is de druif Montepulciano uit Abruzzo. Vol, rond, toegankelijk.
- "Vino Nobile di Montepulciano". Dit is Sangiovese uit het Toscaanse dorp. Strakker, gestructureerder, langer rijpbaar.
- "Rosso di Montepulciano". Dit is ook Sangiovese uit datzelfde Toscaanse dorp, maar jonger en goedkoper.
- "Colline Teramane". Dit is een kwaliteits-subzone binnen Abruzzo (DOCG). Strenger regiem, meer structuur.
De rest is producent en jaargang lezen, maar dit is de basis. Op deze vier woordcombinaties zit het verschil tussen €7 voor pizza en €40 voor een feestmaal.
Smaakprofiel naast elkaar
De vergelijking laat zien waar de twee wijnen op elkaar lijken en waar ze fundamenteel verschillen. Beide zijn Italiaanse rode wijnen, beide passen bij Italiaanse keuken, beide zijn toegankelijk voor de drinker zonder veel ervaring. Maar de structuur is anders.
| Kenmerk | Montepulciano d'Abruzzo | Vino Nobile di Montepulciano |
|---|---|---|
| Druif | Montepulciano | Sangiovese (Prugnolo Gentile) |
| Regio | Abruzzo, Midden-Italië | Toscane, dorp Montepulciano |
| Body | Medium tot vol, rond | Medium tot vol, strakker |
| Tannines | Zacht, fluweelachtig | Stevig, droger |
| Zuren | Gemiddeld | Hoog |
| Fruit | Zwarte kers, pruim, braam | Rode kers, zure kers, viool |
| Andere aroma's | Kruiden, leer, rook | Dropwortel, tabak, vanille |
| Eikrijping | Soms, vaak groot oud hout | Verplicht (min. 12 mnd) |
| Bewaarpotentieel | 3-12 jaar (top tot 30+) | 5-25 jaar (Riserva tot 30+) |
| Instapprijs | €5 - €10 | €15 - €25 |
Wat dit voor de drinker betekent: Abruzzo is comfortabeler op zichzelf, Vino Nobile vraagt eten.
De zachte tannines van Abruzzo maken hem geschikt voor een glas op de bank na het werk. De stevige tannines en hoge zuren van Vino Nobile zoeken een bord om zich in balans te brengen: rood vlees, ragu, gerijpte kaas.
Prijzen per kwaliteitsniveau
Dit zijn indicatieve Nederlandse prijzen, gemiddeld over online en gespecialiseerde retail. Supermarkten zitten meestal in de laagste twee categorieën; voor de hogere niveaus loont een goede wijnhandel.
| Niveau | Montepulciano d'Abruzzo | Vino Nobile / Rosso di Montepulciano |
|---|---|---|
| Supermarkt-instap | €5 - €8 (Citra, Caldora, Farnese) | €10 - €15 (Rosso di Montepulciano) |
| Betrouwbare DOC | €8 - €15 (Cantina Tollo, Umani Ronchi) | €15 - €25 (instap Vino Nobile, Carpineto) |
| Kwaliteit-DOC(G) | €15 - €25 (Masciarelli Villa Gemma, Illuminati) | €25 - €45 (Poliziano, Salcheto) |
| Premium / Riserva | €25 - €50 (Cataldi Madonna, De Fermo) | €40 - €80 (Boscarelli, Avignonesi Riserva) |
| Cult / icoon | €50 - €150 (Valentini, Emidio Pepe, Tiberio) | €60 - €150 (Avignonesi Grandi Annate, Salcheto Salco) |
Onder de tien euro vind je werkende, drinkbare wijnen. Geen terroir, geen verhaal, maar correct.
In het middensegment (€15-25) zit het zoete plekje: hier vind je serieuze huizen, eerlijke producenten, levendig fruit en al wat structuur. Boven de €40 betaal je voor cult-status, biodynamisch werk en bewaarpotentieel. Voor de meeste gelegenheden volstaat het middensegment ruim.
Welke Montepulciano voor welk moment?
| Moment | Stijl | Suggestie |
|---|---|---|
| Doordeweekse pizza of pasta | Basis-Abruzzo DOC | €7-10, gewoon openen |
| Vrijdagavond met vrienden | Goede Abruzzo DOC | €12-18, lichte karaf |
| Vleesfestijn of barbecue | Colline Teramane DOCG | €15-30, 30 min karaferen |
| Verjaardagsdiner | Vino Nobile DOCG | €25-40, 45 min karaferen |
| Bijzondere gelegenheid | Vino Nobile Riserva of top-Abruzzo | €50+, 60-90 min karaferen |
| Cellar-aanvulling | Valentini, Emidio Pepe, Avignonesi | €80+, 15-30 jaar bewaren |
| Zomerse maaltijd | Cerasuolo d'Abruzzo | €10-15, gekoeld 10-12°C |
Wat past erbij op tafel?
De keukens van Abruzzo en zuid-Toscane lopen ver uiteen. Abruzzo is lammeren-en-pasta-territorium, Toscane is rundvlees-en-Pecorino-Toscano. Toch zijn de pairings vergelijkbaar: beide wijnen vragen om vlees, kaas en stevige groenten.
Bij Montepulciano d'Abruzzo
- Pizza margherita, diavola of capricciosa
- Pasta met tomatenragu, lasagne al forno
- Lamskoteletjes (de klassieker uit Abruzzo)
- Arrosticini: kleine lamsspiesjes boven kolen
- Gegrilde varkenshaas of ribeye
- Melanzane parmigiana, gevulde paprika's
- Pecorino Romano, gerijpte provolone, parmigiano 24+
Bij pizza is een DOC van €8-12 prima. Er is geen reden om hier groot uit te pakken.
Bij Vino Nobile di Montepulciano
- Bistecca alla fiorentina: geen wijn past beter
- Gestoofd everzwijn (cinghiale) of wild
- Lamsbout met rozemarijn en knoflook
- Truffelpasta of risotto met porcini
- Geroosterd gevogelte met salie
- Oudere Pecorino Toscano, Castelmagno
- Stevige bonenstoofschotels (fagioli)
Twijfel je tussen de twee voor één diner? Kies Abruzzo als het menu rond pasta, pizza of soepel vlees draait, en Vino Nobile als er rood vlees op de barbecue of in de oven gaat.
Bij wild en truffel staat Vino Nobile op één. De zuren en tannines reinigen het gehemelte tussen vette happen door.
Slim kopen: vijf vuistregels
- Lees eerst de DOC/DOCG, niet de naam. "Montepulciano" alleen zegt niets. De aanduiding die erachter staat bepaalt alles.
- Onder €8 is bijna altijd Abruzzo-bulk. Drinkbaar maar geen karakter. Geen probleem voor doordeweeks, geen wijn voor gasten.
- Producent telt meer dan classificatie. Een goede Cantina Tollo Montepulciano slaat een matig Vino Nobile. Onthoud namen, niet etiketten.
- Het zoete plekje ligt rond €15-25. Hier zit veel keuze, weinig risico en serieus karakter, bij beide families.
- Cerasuolo is een ondergewaardeerde rosé. Voller dan Provence-stijl, vaak goedkoper. Probeer een Tiberio of Valentini Cerasuolo één keer als zomerwijn.
Zes mythes ontkracht
- "Vino Nobile is gewoon Chianti met andere naam." Nee. Andere subzone, andere Sangiovese-clones (Prugnolo Gentile), langere verplichte rijping. De stijl is geconcentreerder en gestructureerder dan Chianti Classico. Niet beter, maar wel anders: welke je voorkeur krijgt hangt af van producent en jaargang.
- "De Montepulciano-druif komt uit Montepulciano." Nee. Hij komt uit Abruzzo. De naamsovereenkomst is toeval of een gedeelde Latijnse oorsprong, geen biologische of historische band.
- "Hoe hoger op het etiket, hoe duurder." Niet noodzakelijk. Producent en jaargang wegen vaak zwaarder dan DOC of DOCG. Een goede DOC kan een matig DOCG verslaan.
- "Cerasuolo is een mindere wijn." Onzin. Het is een volle, structurele rosé met een eigen DOC sinds 2010. Voor wie meer body zoekt dan Provence-stijl is dit vaak juist de betere keuze.
- "Vino Nobile is altijd beter dan Abruzzo." Niet waar. Een top-Abruzzo (Valentini, Emidio Pepe) overstijgt makkelijk een instap-Vino-Nobile. Op gelijk prijsniveau hangt het af van de vintage en de stijl waar je naar zoekt.
- "De fiasco-fles betekent goedkope Italiaanse wijn." Het rieten omhulsel hoort historisch bij Chianti, niet bij Vino Nobile of Abruzzo. Het zegt niets over kwaliteit; alleen dat de producent een traditionele verpakking gebruikt.
Het kost een paar minuten om het verschil tussen Abruzzo en Vino Nobile in je hoofd te krijgen, maar daarna verandert er iets in hoe je naar Italiaanse rode wijnen kijkt.
Op een Italiaans etiket staan zelden de woorden "druif" of "regio". De naam zelf bevat die informatie, voor wie het taaltje leert lezen. Montepulciano is daarvan het lastigste voorbeeld; vrijwel alles wat erop volgt is makkelijker.