Montepulciano wijnen: druif uit Abruzzo of Sangiovese uit Toscane?

In het kort

De twee Montepulciano-werelden

Bij de Italiaan in de hoek vraag je om "een Montepulciano" en je krijgt iets toegestopt. Maar wat zit er in de fles? Daar wringt het. De naam staat op twee fundamenteel verschillende wijnen — niet op een variant, een stijl of een prijssegment, maar op letterlijk twee andere druiven uit twee andere regio's.

De druif Montepulciano is blauw en groeit voornamelijk in Abruzzo, een regio die ingeklemd ligt tussen de Apennijnen en de Adriatische Zee. Met ongeveer 35.000 hectare is hij de derde rode druif van Italië qua aanplant, na Sangiovese en Trebbiano. De wijn die hij maakt heet Montepulciano d'Abruzzo (met Cerasuolo d'Abruzzo als rosé-variant). Het is een vol, rond, toegankelijk type rood.

Het dorp Montepulciano ligt 300 kilometer westwaarts, in zuid-Toscane. Een heuvelstadje dat een eigen wijn produceert: Vino Nobile di Montepulciano. Die wijn is gemaakt van Sangiovese — de Toscaanse hoofddruif, lokaal hier Prugnolo Gentile genoemd. Vino Nobile was in 1980 de allereerste DOCG die Italië toekende (samen met Brunello di Montalcino). Een serieus stuk Toscaans erfgoed, ondanks de naam die je richting Abruzzo trekt.

Waarom dezelfde naam? Onbekend en omstreden. Sommige bronnen wijzen op een gemeenschappelijke Latijnse oorsprong (mons politianus, "heuvel van Politius"). Anderen op puur toeval. De Consorzio Tutela Vini d'Abruzzo en de Consorzio Vino Nobile zijn aparte instellingen, zonder overlap. Wat vaststaat: de druif is niet vernoemd naar het dorp, en het dorp gebruikt de druif niet. Generaties wijndrinkers zijn hierdoor in de war gebracht en dat zal niet snel veranderen.

Montepulciano d'Abruzzo: de druif

Begin met de meest verkochte van de twee. Montepulciano d'Abruzzo is een van de meest gedronken DOC-wijnen ter wereld — schaalbaar, prijsgevoelig, herkenbaar. De productie loopt van industriële coöperatieve volumewijn tot ambachtelijke cult-bottelingen die in dezelfde divisie spelen als een goede Bordeaux.

De drie aanduidingen om te kennen

• Montepulciano d'Abruzzo DOC — sinds 1968. De brede basis. Toegankelijk, fruitig, weinig hout. Reken op €5-12 per fles.
• Montepulciano d'Abruzzo Colline Teramane DOCG — sinds 2003. Exclusief uit de provincie Teramo in het noorden van de regio. Minimaal twee jaar rijping waarvan een op hout. Riserva drie jaar. €15-30.
• Cerasuolo d'Abruzzo DOC — sinds 2010 een eigen aanduiding voor de rosé van Montepulciano. Donkerder en voller dan een gemiddelde Provence-rosé. €8-15.

Smaakprofiel

Diep robijnrood met paarsachtige rand. In de neus rijp zwart fruit (kers, pruim, braam), gedroogde kruiden (oregano, tijm), bij rijping leer en aarde. In de mond medium tot vol, met opvallend zachte tannines voor zo'n donkere wijn — minder grippig dan jonge Sangiovese, minder explosief dan Primitivo. Zuren gemiddeld, alcohol 12,5 tot 14 procent (top kan oplopen tot 15). Het type wijn dat je makkelijk drinkt zonder eten, iets wat van veel andere Italiaanse rode wijnen niet kan worden gezegd.

Vino Nobile di Montepulciano: het dorp

Op driehonderd kilometer afstand, in een ander klimaat en op een andere bodem, maakt het Toscaanse dorp Montepulciano een wijn van Sangiovese. De geschiedenis gaat ver terug — middeleeuwse pausen lieten hier al wijn voor zich produceren — maar de moderne DOCG dateert van 1980. De wijn moet minstens 70 procent Prugnolo Gentile (de lokale Sangiovese-clone) bevatten, en het assemblagepercentage stijgt vaak naar 80 of 90 procent bij betere huizen.

De drie aanduidingen om te kennen

• Vino Nobile di Montepulciano DOCG — minimaal 24 maanden rijping, waarvan 12 op hout. €18-40.
• Vino Nobile di Montepulciano Riserva DOCG — 36 maanden rijping. €25-150 voor topproducenten.
• Rosso di Montepulciano DOC — de jongere broer: 6 maanden rijping, minder strenge regels. €10-18.

Smaakprofiel

Robijnrood met baksteenrand bij rijping. In de neus rijpe kers, zure kers, viooltjes, dropwortel, tabak, leer. In de mond stevigere tannines dan Abruzzo, hogere zuren (typisch Sangiovese), middelvol tot vol. Eikenrijping voegt vanille, koffie en peperkoek toe. Bewaarpotentieel van 5 tot 25 jaar, met topproducenten als Avignonesi, Boscarelli, Poliziano en Salcheto die wijnen maken die het 30 jaar uitzingen.

Etiket lezen in vier regels

De snelste manier om in een wijnwinkel of supermarkt te zien wat je in je glas krijgt. Lees deze regels in deze volgorde.

1. "Montepulciano d'Abruzzo" of "Cerasuolo d'Abruzzo" → druif Montepulciano uit Abruzzo. Vol, rond, toegankelijk.
2. "Vino Nobile di Montepulciano" → Sangiovese uit het Toscaanse dorp. Strakker, gestructureerder, langer rijpbaar.
3. "Rosso di Montepulciano" → ook Sangiovese uit datzelfde Toscaanse dorp, maar jonger en goedkoper.
4. "Colline Teramane" → kwaliteits-subzone binnen Abruzzo (DOCG). Strenger regiem, meer structuur.

De rest is producent en jaargang lezen — maar dit is de basis. Op deze vier woordcombinaties zit het verschil tussen €7 voor pizza en €40 voor een feestmaal.

Smaakprofiel naast elkaar

De vergelijking laat zien waar de twee wijnen op elkaar lijken en waar ze fundamenteel verschillen. Beide zijn Italiaanse rode wijnen, beide passen bij Italiaanse keuken, beide zijn toegankelijk voor de drinker zonder veel ervaring. Maar de structuur is anders.

Wat dit voor de drinker betekent: Abruzzo is comfortabeler op zichzelf, Vino Nobile vraagt eten. De zachte tannines van Abruzzo maken hem geschikt voor een glas op de bank na het werk. De stevige tannines en hoge zuren van Vino Nobile zoeken een bord — rood vlees, ragu, gerijpte kaas — om zich in balans te brengen.

Prijzen per kwaliteitsniveau

Indicatieve Nederlandse prijzen (juni 2026, gemiddelde online en gespecialiseerde retail). Supermarkten zitten meestal in de laagste twee categorieën; voor de hogere niveaus loont een goede wijnhandel.

Onder de tien euro vind je werkende, drinkbare wijnen — geen terroir, geen verhaal, maar correct. In het middensegment (€15-25) zit het zoete plekje: hier vind je serieuze huizen, eerlijke producenten, levendig fruit en al wat structuur. Boven de €40 betaal je voor cult-status, biodynamisch werk en bewaarpotentieel. Voor de meeste gelegenheden volstaat het middensegment ruim.

Welke Montepulciano voor welk moment?

Wat past erbij op tafel?

De keukens van Abruzzo en zuid-Toscane lopen ver uiteen. Abruzzo is lammeren-en-pasta-territorium, Toscane is rundvlees-en-Pecorino-Toscano. Toch zijn de pairings vergelijkbaar — beide wijnen vragen om vlees, kaas en stevige groenten.

Bij Montepulciano d'Abruzzo

• Pizza margherita, diavola of capricciosa
• Pasta met tomatenragu, lasagne al forno
• Lamskoteletjes (de klassieker uit Abruzzo)
• Arrosticini — kleine lamsspiesjes boven kolen
• Gegrilde varkenshaas of ribeye
• Melanzane parmigiana, gevulde paprika's
• Pecorino Romano, gerijpte provolone, parmigiano 24+

Bij Vino Nobile di Montepulciano

• Bistecca alla fiorentina — geen wijn past beter
• Geschmoorde everzwijn (cinghiale) of wild
• Lamsbout met rozemarijn en knoflook
• Truffelpasta of risotto met porcini
• Geroosterd gevogelte met salie
• Oudere Pecorino Toscano, Castelmagno
• Stevige bonenstoofschotels (fagioli)

Slim kopen — vijf vuistregels

1. Lees eerst de DOC/DOCG, niet de naam. "Montepulciano" alleen zegt niets — de aanduiding die erachter staat bepaalt alles.
2. Onder €8 is bijna altijd Abruzzo-bulk. Drinkbaar maar geen karakter. Geen probleem voor doordeweeks, geen wijn voor gasten.
3. Producent telt meer dan classificatie. Een goede Cantina Tollo Montepulciano slaat een matig Vino Nobile. Onthoud namen, niet etiketten.
4. Het zoete plekje ligt rond €15-25. Hier zit veel keuze, weinig risico en serieus karakter — bij beide families.
5. Cerasuolo is een ondergewaardeerde rosé. Voller dan Provence-stijl, vaak goedkoper. Probeer een Tiberio of Valentini Cerasuolo één keer als zomerwijn.

Zes mythes ontkracht

1. "Vino Nobile is gewoon Chianti met andere naam." Nee. Andere subzone, andere Sangiovese-clones (Prugnolo Gentile), langere verplichte rijping. De stijl is geconcentreerder en gestructureerder dan Chianti Classico.
2. "De Montepulciano-druif komt uit Montepulciano." Nee. Hij komt uit Abruzzo. De naamsovereenkomst is toeval of een gedeelde Latijnse oorsprong — geen biologische of historische band.
3. "Hoe hoger op het etiket, hoe duurder." Niet noodzakelijk. Producent en jaargang wegen vaak zwaarder dan DOC of DOCG. Een goede DOC kan een matig DOCG verslaan.
4. "Cerasuolo is een mindere wijn." Onzin. Het is een volle, structurele rosé met een eigen DOC sinds 2010. Voor wie meer body zoekt dan Provence-stijl is dit vaak juist de betere keuze.
5. "Vino Nobile is altijd beter dan Abruzzo." Niet waar. Een top-Abruzzo (Valentini, Emidio Pepe) overstijgt makkelijk een instap-Vino-Nobile. Op gelijk prijsniveau hangt het af van de vintage en de stijl waar je naar zoekt.
6. "De fiasco-fles betekent goedkope Italiaanse wijn." De rieten omhulsel hoort historisch bij Chianti, niet bij Vino Nobile of Abruzzo. Het zegt niets over kwaliteit; alleen dat de producent een traditionele verpakking gebruikt.