Wijn Montepulciano: de druif uit Abruzzo (niet uit Toscane)

In het kort

Druif of stad? De grote verwarring

Hier zit de helft van alle vragen over Montepulciano: de naam dekt twee compleet verschillende producten.

Montepulciano, de druif

Dit is een blauwe (rode) druif die vooral in Abruzzo groeit, een regio aan de Adriatische kust in Midden-Italië. De wijn die ervan wordt gemaakt heet voluit Montepulciano d'Abruzzo.

De naam van de druif gaat eeuwen terug en heeft historisch niets met het Toscaanse stadje te maken. De Montepulciano-druif komt niet voor in Vino Nobile.

Montepulciano, de stad

De stad ligt in het zuiden van Toscane, ruim 300 kilometer westelijk van Abruzzo. In deze heuvelstad wordt Vino Nobile di Montepulciano gemaakt. Die wijn komt niet van de Montepulciano-druif.

Hij is gemaakt van Sangiovese, lokaal bekend als Prugnolo Gentile. Dat is dezelfde druif als in Chianti en Brunello di Montalcino.

Waarom dezelfde naam? Onbekend, en de etymologie is omstreden. Sommige bronnen wijzen op een gemeenschappelijke Latijnse oorsprong (mons + politianus, "heuvel van Politius"), andere op puur toeval.

Wat vaststaat: de druif en de stad hebben geen biologische of historische band. Dat heeft generaties wijndrinkers verward en zal dat blijven doen.

Waar komt Montepulciano vandaan?

De druif is met zo'n 35.000 hectare een van de drie meest geplante rode druiven in Italië. Het hart ligt in Abruzzo, de regio die tussen de Apennijnen en de Adriatische Zee in is geklemd.

De bergen zorgen voor koele nachten, de zee voor stabiele temperaturen overdag. De heuvels bieden de zuid- tot zuidoost-georiënteerde hellingen die de druif nodig heeft. Goede Montepulciano komt zelden van de vlakte: het is een heuveldruif.

Naast Abruzzo

Montepulciano speelt ook een hoofdrol in:

• Marche: Rosso Conero en Rosso Piceno. Wat zilter en mineraler door kalkbodems en zeewinden.
• Molise: meestal toegankelijke, eerlijke DOC-wijnen voor de directe consumptie.
• Puglia: als blendpartner of als monocépage. Voller en warmer door het zuidelijke klimaat.
• Lazio: beperkt, vaak als component in blends.

De druif is laat. De oogst valt meestal eind oktober, een paar weken na de meeste rode druiven.

Die lange hangtijd helpt om de tannines volledig uit te rijpen. Daarom voelt de wijn ronder en zachter aan dan bijvoorbeeld een jonge Sangiovese.

Hoe smaakt Montepulciano?

Montepulciano is een wijn met veel ruimte. Niet onstuimig zoals Primitivo, niet streng zoals Sangiovese. Ergens daartussen, met een eigen karakter dat je het beste herkent na een paar slokken.

Wat je proeft

• Fruit: rijpe zwarte kers en zwarte pruim. Bij rijpere stijlen ook braam en bramenjam.
• Kruiden: gedroogde kruiden zoals oregano, tijm en majoraan.
• Peper en rook: zwarte peper, soms een vleugje rook.
• Rijping: een aardse onderlaag van leer, tabak en gedroogde aarde.
• Hout: bij houtgerijpte versies cacao, koffie en een vleugje vanille.

De kleur is opvallend dieprood, vaak met een paarsachtige rand bij jonge wijnen. In het glas oogt het bijna ondoorzichtig. Het is geen druif die bleek wordt: ook na tien jaar in de kelder houdt hij zijn diepe robijntoon.

De tannines zijn medium tot stevig, maar opvallend rond. Niet de bijtende grip van Nebbiolo of jonge Cabernet. Eerder de fluwelen druk van een goed gemarmerd vlees.

De zuren zijn gemiddeld: frisser dan Primitivo, lang niet zo scherp als Sangiovese. De alcohol ligt meestal tussen 13 en 14%. Dat maakt Montepulciano een drinkbare wijn ook zonder eten erbij, iets wat van veel Italiaanse rode wijnen niet gezegd kan worden.

De stijlen: DOC, DOCG, Cerasuolo

Op het etiket zie je vier hoofdcategorieën:

1. Montepulciano d'Abruzzo DOC

   De brede basis-DOC, sinds 1968. Toegankelijke wijnen in de prijsklasse €6-12.

   Vaak in roestvrij staal of grote oude vaten gerijpt, met focus op vers fruit en directe drinkbaarheid. Niks meer, niks minder. Voor doordeweekse pasta of pizza zijn dit prima opties.

2. Montepulciano d'Abruzzo Colline Teramane DOCG

   De serieuze versie. Sinds 2003 de eerste DOCG van Abruzzo, exclusief uit de provincie Teramo (noorden van de regio, dicht bij de Gran Sasso-bergen).

   Minimaal twee jaar rijping voor verkoop, waarvan een jaar in eikenhouten vaten. De Riserva-variant moet drie jaar rijpen.

   Verwacht meer structuur, een langere afdronk en een prijspunt van €15-30 voor mainstreamproducenten.

3. Cerasuolo d'Abruzzo DOC

   De rosé van Abruzzo, eigen DOC sinds 2010, gemaakt van dezelfde Montepulciano-druif. De naam Cerasuolo betekent kersrood en verwijst naar de intense kleur: donkerder dan Provence-rosé, lichter dan een eenvoudige rode.

   Het verschil met andere roséstijlen zit in het schilcontact: meestal een paar uur tot een dag, waar de Franse methode van saignée of direct press korter is.

   Het resultaat: meer body, rood fruit en een licht kruidige toets. Drink hem jong en gekoeld.

4. Topproducenten (eigen IGT of DOC)

   De cultnamen Valentini, Emidio Pepe, Tiberio en Cataldi Madonna vallen vaak buiten de strenge DOC-regels. Ze bottelen onder IGT of een eigen label.

   Niet omdat de wijnen minder zijn, integendeel. Hun ambachtelijke aanpak (oude vaten, lange rijping, biologisch of biodynamisch werk) past niet altijd in de DOC-kaders.

   Reken hier op €40-150 per fles, met bewaarpotentieel van 20 jaar en meer.

Montepulciano vs Chianti

De vergelijking komt vaak terug omdat beide wijnen tot dezelfde prijsklasse en gelegenheid behoren. Maar het zijn fundamenteel andere wijnen: andere regio, andere druif, andere stijl. Montepulciano is voller en ronder, Chianti is frisser en aardser.

In de praktijk drink je Montepulciano makkelijker zonder eten dan Chianti, omdat de tannines zachter zijn en het fruit voller. Chianti vraagt om eten, bij voorkeur tomaat, vlees of kaas, om zijn zuren in balans te brengen. Beide horen op tafel, maar in andere situaties.

Eten bij Montepulciano

Abruzzo is vleesland. Lammeren grazen op de bergweiden, runderen op de heuvels, varkens in de eikenbossen. De keuken en de wijn zijn samen geëvolueerd, en dat proef je in de combinaties.

Klassiek Abruzzees

• Arrosticini: kleine lamsspiesjes geroosterd boven kolen. De handtekening van Abruzzo. De wijn vangt het vet en versterkt de kruiden.
• Lamskoteletjes met rozemarijn en knoflook. De ronde tannines matchen het malse vlees.
• Pasta met ragù d'agnello: pasta met lamssaus. De aardse smaken van het lam en de wijn vinden elkaar.

Algemener: werkt overal in Italië

• Gegrilde rundsteak: een eenvoudige ribeye met zout en peper is meer dan genoeg.
• Pizza margherita of pizza diavola: niet te delicaat, niet te zwaar. Goede match.
• Lasagne en pasta al forno: de kaas, het vlees, de tomaat. Alles wat de wijn nodig heeft.
• Melanzane parmigiana: de zoetheid van de aubergine vraagt om volle wijn.
• Gehaktballen in tomatensaus: een veilige keuze die altijd werkt.

Kazen

• Pecorino Romano (zout, scherp, schaap)
• Gerijpte provolone
• Parmigiano reggiano van 24 maanden of ouder
• Caciocavallo

Serveren en bewaren

Temperatuur

16 tot 18 graden Celsius, wat koeler dan kamertemperatuur. In Nederlandse huiskamers van 20 tot 22 graden wordt de wijn al snel te warm. De alcohol komt dan te veel naar voren en het fruit verliest zijn scherpte.

Een half uur in de koelkast voor het serveren, als de fles op kamertemperatuur staat, lost dat op. Bij topwijnen uit Colline Teramane mag het glas iets warmer worden tijdens het drinken.

Glas

Een brede Bordeaux-kelk. De grote opening geeft de aromatische kruiden ruimte om te ontwikkelen.

Topwijnen uit Colline Teramane verdienen een groot bourgognemodel met flink wat lucht in het glas. Soms ruik je na vijf minuten zwenken een andere wijn.

Decanteren

Eenvoudige DOC

Niet nodig, direct inschenken.

Colline Teramane DOCG en Riserva

30 tot 60 minuten in een karaf maakt de wijn aanzienlijk opener en zachter.

Topproducenten

Valentini en Emidio Pepe vragen vaak een uur of meer om volledig te tonen wat ze kunnen. Hoe ouder de fles, hoe voorzichtiger met decanteren. Een 20-jarige Valentini kan binnen een kwartier in de karaf instorten.

Bewaarpotentieel

Eenvoudige DOC (€6-12)

2 tot 4 jaar. Voor directe consumptie bedoeld.

Betere DOC (€12-20)

4 tot 8 jaar. Wint aan complexiteit zonder veel risico.

Colline Teramane DOCG (€15-30)

5 tot 12 jaar. Hier loont geduld: de wijn wordt eleganter.

Topproducenten (€40+)

15 tot 30 jaar. Valentini-vintages uit de jaren 80 drinken nog steeds prachtig.

Bewaar liggend op 12 tot 14 graden, in het donker, bij een stabiele luchtvochtigheid.

Een geopende fles blijft twee tot drie dagen prima met kurk of vacuümpomp. Bij topwijnen kan de tweede dag zelfs voller en aangenamer aanvoelen dan de eerste.

Topproducenten en wat je voor je geld krijgt

Decennialang gold Montepulciano d'Abruzzo als bulk: massaal geproduceerd, prijsgericht, weinig opwindend. Dat is veranderd.

Het label heeft lang die reputatie gehad, maar sinds de jaren negentig hebben enkele huizen bewezen dat de druif tot de wereldtop kan reiken. Een korte gids:

Huizen als Valentini, Emidio Pepe, Masciarelli, Tiberio en Cataldi Madonna leveren wereldklasse. De prijs-kwaliteit op DOC-niveau (€8-15) is moeilijk te kloppen.

Wat krijg je voor je geld? Onder de €10 vind je correcte, drinkbare wijnen zonder gebreken. Tussen €15 en €25 zit de zoete plek: hier vind je serieuze DOCG's en eerlijke producenten.

Boven de €40 betaal je voor cultstatus, biodynamisch werk en bewaarpotentieel. Voor de meeste gelegenheden is de middenklasse precies wat je nodig hebt.