Wijn Montepulciano: de druif uit Abruzzo (niet uit Toscane)

In het kort

Druif of stad? De grote verwarring

Hier zit de helft van alle vragen over Montepulciano: de naam dekt twee compleet verschillende producten.

Montepulciano de druif is een blauwe (rode) druif die vooral in Abruzzo groeit, een regio aan de Adriatische kust in Midden-Italië. De wijn die ervan wordt gemaakt heet voluit Montepulciano d'Abruzzo. De naam van de druif gaat eeuwen terug en heeft historisch niks met het Toscaanse stadje te maken.

Montepulciano de stad ligt in het zuiden van Toscane, ruim 300 kilometer westelijk van Abruzzo. In deze heuvelstad wordt Vino Nobile di Montepulciano gemaakt. Maar die wijn komt niet van de Montepulciano-druif. Hij is gemaakt van Sangiovese, lokaal bekend als Prugnolo Gentile. Dat is dezelfde druif als in Chianti en Brunello di Montalcino.

Waarom dezelfde naam? Onbekend, en de etymologie is omstreden. Sommige bronnen wijzen op een gemeenschappelijke Latijnse oorsprong (mons + politianus, "heuvel van Politius"), andere op puur toeval. Wat vaststaat: de druif en de stad hebben geen biologische of historische band. Dat heeft generaties wijndrinkers verward en zal dat blijven doen.

Waar komt Montepulciano vandaan?

De druif is met zo'n 35.000 hectare een van de drie meest geplante rode druiven in Italië. Het hart ligt in Abruzzo, de regio die tussen de Apennijnen en de Adriatische Zee in is geklemd. De bergen zorgen voor koele nachten, de zee voor stabiele temperaturen overdag, en de heuvels bieden de zuid- tot zuidoost-georiënteerde hellingen die de druif nodig heeft. Goede Montepulciano komt zelden van de vlakte; het is een heuveldruif.

Naast Abruzzo speelt Montepulciano een hoofdrol in:

• Marche — Rosso Conero en Rosso Piceno. Wat zilter en mineraler door kalkbodems en zeewinden.
• Molise — meestal toegankelijke, eerlijke DOC-wijnen voor de directe consumptie.
• Puglia — als blendpartner of als monocepage. Voller en warmer door het zuidelijke klimaat.
• Lazio — beperkt, vaak als component in blends.

De druif is laat. Oogst valt meestal eind oktober, een paar weken na de meeste rode druiven. Die lange hangtijd helpt om de tannines volledig uit te rijpen, wat verklaart waarom de wijn ronder en zachter aanvoelt dan bijvoorbeeld een jonge Sangiovese.

Hoe smaakt Montepulciano?

Montepulciano is een wijn met veel ruimte. Niet onstuimig zoals Primitivo, niet streng zoals Sangiovese. Ergens daartussen, met een eigen karakter dat je het beste herkent na een paar slokken.

Wat je proeft

• Rijpe zwarte kers en zwarte pruim
• Braam en bramenjam (bij rijpere stijlen)
• Gedroogde kruiden — oregano, tijm, marjoraan
• Zwarte peper, soms een vleugje rook
• Aardse onderlaag: leer, tabak, gedroogde aarde (bij rijping)
• Bij houtgerijpte versies: cacao, koffie en een vleugje vanille

De kleur is opvallend dieprood, vaak met een paarsachtige rand bij jonge wijnen. In het glas oogt het bijna ondoorzichtig. Het is geen druif die bleek wordt; ook na tien jaar in de kelder houdt hij zijn diepe robijntoon.

De tannines zijn medium-stevig, maar opvallend rond. Niet de bijtende grip van Nebbiolo of jonge Cabernet. Eerder de fluwelen druk van een goed gemarmerd vlees. De zuren zijn gemiddeld — frisser dan Primitivo, lang niet zo scherp als Sangiovese. Dat maakt Montepulciano een drinkbare wijn ook zonder eten erbij, iets wat van veel Italiaanse rode wijnen niet gezegd kan worden.

De stijlen: DOC, DOCG, Cerasuolo

Op het etiket zie je vier hoofdcategorieen:

1. Montepulciano d'Abruzzo DOC

De brede basis-DOC, sinds 1968. Toegankelijke wijnen in de prijsklasse 6 tot 12 euro. Vaak in roestvrijstaal of grote oude vaten gerijpt, met focus op vers fruit en directe drinkbaarheid. Niks meer, niks minder. Voor doordeweekse pasta of pizza zijn dit prima opties.

2. Montepulciano d'Abruzzo Colline Teramane DOCG

De serieuze versie. Sinds 2003 de eerste DOCG van Abruzzo, exclusief uit de provincie Teramo (noorden van de regio, dicht bij de Gran Sasso-bergen). Minimaal twee jaar rijping voor verkoop, waarvan een jaar in eikenhouten vaten. De Riserva-variant moet drie jaar rijpen. Verwacht meer structuur, langere afdronk, en een prijspunt van 15 tot 30 euro voor mainstream-producenten.

3. Cerasuolo d'Abruzzo DOC

De rose van Abruzzo, eigen DOC sinds 2010, gemaakt van dezelfde Montepulciano-druif. De naam Cerasuolo betekent kersrood en verwijst naar de intense kleur — donkerder dan Provence-rose, lichter dan een eenvoudige rode. Het verschil met andere rose-stijlen zit in de schilcontact: meestal een paar uur tot een dag, waar de Franse "saignee" of "direct press" methode korter is. Resultaat: meer body, rood fruit en een licht kruidige toets. Drink jong en gekoeld.

4. Topproducenten (eigen IGT of DOC)

De cult-namen — Valentini, Emidio Pepe, Tiberio, Cataldi Madonna — vallen vaak buiten de strenge DOC-regels en bottelen onder IGT of een eigen label. Niet omdat de wijnen minder zijn, integendeel. Hun ambachtelijke aanpak (oude vaten, lange rijping, biologisch of biodynamisch werk) past niet altijd in de DOC-kaders. Reken hier op 40 tot 150 euro per fles, met bewaarpotentieel van 20 jaar en meer.

Montepulciano vs Chianti

De vergelijking komt vaak terug omdat beide wijnen tot dezelfde prijsklasse en gelegenheid behoren. Maar het zijn fundamenteel andere wijnen.

In de praktijk drink je Montepulciano makkelijker zonder eten dan Chianti, omdat de tannines zachter zijn en het fruit voller. Chianti vraagt om eten — bij voorkeur tomaat, vlees of kaas — om zijn zuren in balans te brengen. Beide horen op tafel, maar in andere situaties.

Eten bij Montepulciano

Abruzzo is vlees-land. Lammeren grazen op de bergweiden, runderen op de heuvels, varkens in de eikenbossen. De keuken en de wijn zijn samen geevolueerd, en dat proef je in de pairings.

Klassiek Abruzzees

• Arrosticini — kleine lamsspiesjes geroosterd boven kolen. De handtekening van Abruzzo. De wijn vangt het vet en versterkt de kruiden.
• Lamskoteletjes met rozemarijn en knoflook. De ronde tannines matchen het malse vlees.
• Pasta met ragu d'agnello — pasta met lamssaus. De aardse smaken van het lam en de wijn vinden elkaar.

Algemener — werkt overal in Italie

• Gegrilde rundsteak — een eenvoudige ribeye met zout en peper is meer dan genoeg.
• Pizza margherita of pizza diavola — niet te delicaat, niet te zwaar. Goede match.
• Lasagne en pasta al forno — de kaas, het vlees, de tomaat. Alles wat de wijn nodig heeft.
• Melanzane parmigiana — de zoetheid van de aubergine vraagt om volle wijn.
• Gehaktballen in tomatensaus — een veilige keuze die altijd werkt.

Kazen

• Pecorino Romano (zout, scherp, schaap)
• Gerijpte provolone
• Parmigiano reggiano van 24 maanden of ouder
• Caciocavallo

Serveren en bewaren

Temperatuur

16 tot 18 graden Celsius. In Nederlandse huiskamers van 20 tot 22 graden wordt de wijn al snel te warm — het alcohol komt dan teveel naar voren en het fruit verliest definitie. Een half uur in de koelkast voor het serveren als de fles op kamertemperatuur staat lost dat op.

Glas

Een brede Bordeaux-kelk. De grote opening geeft de aromatische kruiden ruimte om te ontwikkelen. Topwijnen uit Colline Teramane verdienen een groot bourgognemodel met flink wat lucht in het glas — soms ruik je een ander wijn na vijf minuten zwenken.

Decanteren

Eenvoudige DOC: niet nodig, direct inschenken. Colline Teramane DOCG en Riserva: 30 tot 60 minuten in een karaf maakt de wijn aanzienlijk opener. Topproducenten als Valentini en Emidio Pepe vragen vaak een uur of meer. Bij hen geldt: hoe ouder de fles, hoe voorzichtiger met decanteren. Een 20-jarige Valentini kan binnen een kwartier in de karaf instorten.

Bewaarpotentieel

• Eenvoudige DOC (€6 – 12): 2 tot 4 jaar. Voor directe consumptie bedoeld.
• Betere DOC (€12 – 20): 4 tot 8 jaar. Wint aan complexiteit zonder veel risico.
• Colline Teramane DOCG (€15 – 30): 5 tot 12 jaar. Hier loont geduld.
• Topproducenten (€40+): 15 tot 30 jaar. Valentini-vintages uit de jaren 80 drinken nog steeds prachtig.

Bewaar liggend op 12 tot 14 graden, in het donker, bij een stabiele luchtvochtigheid. Een geopende fles blijft twee tot drie dagen prima met kurk of vacuumpomp. Bij topwijnen kan dag twee zelfs voller en aangenamer aanvoelen dan dag een.

Top-producenten en wat je voor je geld krijgt

Decennia lang gold Montepulciano d'Abruzzo als bulk: massaal geproduceerd, prijsgericht, weinig opwindend. Dat is veranderd. Sinds de jaren negentig hebben enkele huizen bewezen dat de druif tot de wereldtop kan reiken. Een korte gids:

Cult-niveau (€40 – 150)

• Valentini — Edoardo Valentini en nu zijn zoon Francesco. Geen interviews, geen wijnshows, gewoon werk in de wijngaard. De vintages 1997, 2001 en 2010 zijn al iconisch.
• Emidio Pepe — biodynamisch, decanteren in de kelder voor het bottelen. De Pepe-stijl is herkenbaar: aards, levendig, lang.
• Tiberio — relatief jong (sinds 1999), maar inmiddels in dezelfde divisie.

Premium (€20 – 40)

• Masciarelli — "Villa Gemma" is de bekendste cuvee.
• Cataldi Madonna — bergwijnen uit hogere ligging, fris en levendig.
• De Fermo — biologisch, eigenzinnig, betaalbare top.

Betrouwbare DOC (€8 – 18)

• Umani Ronchi — grote naam uit Marche, ook actief in Abruzzo.
• Cantina Tollo — coöperatie met sterke prijs-kwaliteit.
• Moncaro — Marche-specialist die ook in Abruzzo bottelt.
• Garofoli — Rosso Conero-specialist, Marche.

Wat krijg je voor je geld? Onder de tien euro vind je correcte, drinkbare wijnen zonder gebreken. Tussen 15 en 25 euro zit de zoete plek: hier vind je serieuze DOCG's en eerlijke producenten. Boven de 40 euro betaal je voor cult-status, biodynamisch werk en bewaarpotentieel. Voor de meeste gelegenheden is de middenklasse precies wat je nodig hebt.