Wat is grillo wijn?
Grillo is een witte druif uit Sicilië. Het is geen aanduiding voor één wijn, geen merknaam en geen handelslabel, maar een druifras dat het al meer dan een eeuw goed doet op het hete, droge westen van het eiland.
De wijn die ervan gemaakt wordt heet ook grillo. Hij staat op het etiket onder de aanduiding Sicilia DOC of Marsala DOC.
Is grillo hetzelfde als Marsala? Nee. Marsala is een versterkte wijn uit de stad Marsala in West-Sicilië. Grillo is een druif. De betere Marsala wordt gemaakt met grillo als hoofddruif, maar grillo wordt tegenwoordig vooral gebruikt voor droge witte wijn.
Grillo komt uit Sicilië, in het bijzonder uit de westelijke provincies Trapani en Agrigento. De druif gedijt op de hete, droge vlaktes rond Marsala en Mazara del Vallo.
Wat hem interessant maakt: grillo zit op het kruispunt van twee wijnverhalen.
- Het oude verhaal: Marsala, de versterkte wijn die in de 18e eeuw beroemd werd op de Britse markt.
- Het nieuwe verhaal: moderne Siciliaanse droge witten, die de afgelopen twintig jaar de kelders van wijnliefhebbers binnenkwamen.
De druif speelt in beide een hoofdrol.
Een kruising
DNA-onderzoek heeft begin deze eeuw definitief vastgesteld dat grillo geen oerdruif is, maar een kruising.
- Catarratto Bianco
- De meest aangeplante witte druif op Sicilië. Levert structuur en zuren.
- Zibibbo
- Beter bekend als Muscat of Alexandria, een aromatische druif met diepe wortels in de Arabische wereld. Levert geur en body.
De combinatie verklaart veel: structuur en zuren van Catarratto, geur en body van Zibibbo.
Van Marsala naar moderne droog
- 1773. De Engelse koopman John Woodhouse landt in de havenstad Marsala. Hij vindt de witte wijnen van het westen van Sicilië goed genoeg om te versterken met alcohol, naar het voorbeeld van port en sherry, en zo naar Engeland te verschepen. Marsala is geboren.
- Een eeuw lang. Marsala is een van de bekendste versterkte wijnen ter wereld. Lord Nelson bestelt honderden vaten voor zijn vloot.
- De 20e eeuw. Het Marsala-imago stort in. Goedkope producenten verdringen de oude huizen en Marsala wordt kookwijn. De aanplant van grillo halveert tussen 1950 en 1990.
- De jaren negentig. De ommekeer. Producenten als Marco De Bartoli zetten in op kwalitatieve Marsala met grillo als hoofddruif. Tegelijk ontdekken Siciliaanse wijnboeren dat grillo ook uitstekend werkt als droge witte tafelwijn. Donnafugata, Planeta en Tasca d'Almerita brengen de druif terug onder de aandacht.
De druif die de basis vormde van Marsala was grillo. Catarratto en Inzolia werden ook gebruikt, maar grillo gaf de hoogste kwaliteit. Hoge suiker betekende hoge alcohol bij vergisting, en dat hielp Marsala de zeereis naar Engeland te overleven zonder bederf.
Vandaag is grillo de tweede meest aangeplante witte druif op Sicilië en het areaal groeit nog steeds.
Hoe smaakt droge grillo?
Schenk een goed gekoelde grillo in en je krijgt een lichtgele wijn, soms met een groen randje. Het glas ruikt naar de zee voordat het naar fruit ruikt: dat zilte zit er bijna altijd.
De geur
- Citroen en grapefruit: helder en aanwezig, niet schreeuwerig.
- Witte perzik en ananas: rijp fruit, soms een vleugje passievrucht.
- Witte bloemen: acaciabloesem en sinaasappelbloesem.
- Tijm en venkelzaad: de Siciliaanse macchia komt door.
- Zilte zeebries: de jodiumtoon waar Tirreense kustwijnen om bekend staan.
In de mond
- Body
- Medium tot vol. Meer dan vermentino, minder dan een eikgerijpte chardonnay.
- Zuren
- Levendig ondanks het warme klimaat. De druif behoudt zuurheid uitzonderlijk goed.
- Alcohol
- Hoog (12,5 tot 14%) en dat draagt een ronde, warme indruk.
- Slot
- Zoutachtige mineraliteit, met een lichte amandel- of hazelnootafdronk.
Wat ons opvalt aan grillo: de wijn is bedrieglijk lekker. Hij drinkt zo weg in de eerste twee glazen dat je vergeet hoe veel alcohol erin zit. 13,5% is geen uitzondering. Eet er iets bij.
Droog of zoet?
Moderne grillo is bijna altijd droog. Alleen in Marsala kom je hem in zoete of halfzoete vorm tegen. Dat is een versterkte wijn met een heel ander productieproces.
Marsala: het versterkte tweede leven
Voor wie alleen droge grillo kent, is Marsala een verrassing. Het is een versterkte wijn: eerst vergist, daarna wordt druivenalcohol toegevoegd om een alcoholpercentage tussen 17 en 20% te bereiken.
De kleur loopt van licht goud tot diep mahonie, afhankelijk van leeftijd en stijl.
Stijlen en aanduidingen
- Oro: goudkleurig, gemaakt van witte druiven waaronder grillo.
- Ambra: amber, langere oxidatie, diepere karamelnoten.
- Rubino: robijnrood, uit rode druiven, dus geen grillo.
- Secco tot Dolce: van droog tot zoet. Dit bepaalt het suikergehalte.
Leeftijdsclassificaties
- Fine
- 1 jaar.
- Superiore
- 2 jaar.
- Riserva
- 4 jaar.
- Vergine
- 5+ jaar.
- Vergine Stravecchio
- 10+ jaar.
In Marsala Vergine zonder toevoegingen is grillo op zijn meest puur. De wijn ontwikkelt noten van gedroogde abrikoos, walnoot en karamel, en in oude voorbeelden bittere amandel en gedroogde sinaasappelschil.
Een Marsala Vergine van twintig jaar oud is een van de meest complexe wijnen van Sicilië.
Wil je meer weten over deze stijl? Lees onze gids over Marsala wijn.
Top-regio's en appellations
Sicilia DOC: het hele eiland
De brede koepel-DOC voor Siciliaanse wijn, opgericht in 2011. Onder Sicilia DOC valt het grootste deel van de moderne droge grillo.
Toegestane stijlen lopen van fris en zonder houtcontact tot rijper met een korte houttoets.
Marsala DOC: het versterkte epicentrum
Geografisch beperkt tot het westelijke deel van de provincie Trapani, met als kern de stad Marsala.
Hier wordt al sinds 1773 versterkte wijn gemaakt en hier vind je nog steeds de oude bottega's: De Bartoli, Florio, Pellegrino.
Alcamo DOC
Tussen Palermo en Trapani. Vooral bekend om witte blends met Catarratto.
Grillo is een van de toegestane druiven en levert hier vaak frissere, lichtere wijnen op door de hogere ligging.
Trapani-vlakte
Heet en droog, met klei-kalk en zand. Geeft volle, krachtige grillo.
Erice DOC
Hogerop en koeler. Meer mineraliteit en frisheid.
Mazara del Vallo
Kustig, met een sterk zilt karakter.
Producenten die de moeite waard zijn
Denk aan Donnafugata, Planeta, Tasca d'Almerita, Cusumano, Settesoli en Cantine Florio. Voor Marsala-puristen is Marco De Bartoli een referentie.
Welk merk je ook kiest: zoek naar de aanduiding Sicilia DOC voor een gegarandeerd herkomstniveau.
Grillo vs. vermentino, catarratto en inzolia
Grillo deelt zijn habitat met een paar andere mediterrane witten. Hoe verhoudt grillo zich tot die druiven?
| Druif | Karakter | Verschil met grillo |
|---|---|---|
| Grillo | Vol, citrus + perzik, zilt | Het ijkpunt |
| Vermentino | Bloemig, amandel-afdronk | Frisser, lichter, bitterder slot |
| Catarratto | Neutraal, citrus-druk | Minder aromatisch, vlakker |
| Inzolia | Licht, nootachtig | Lichter en milder dan grillo |
| Pecorino | Citrus, kruidig, fris | Scherpere zuren, minder body |
| Fiano | Honing, rijp, complex | Dichter, minder zilt |
Als je vermentino al kent en lust, is grillo een logische volgende stap. Iets voller, minder bloemig, ronder in de mond. Catarratto is er de neutralere broer van: handig in blends, minder boeiend solo.
Grillo en vermentino zijn allebei mediterrane witte druiven met zilte mineraliteit. Vermentino is meestal frisser, bloemiger en heeft een duidelijke bittere amandelafdronk. Grillo is voller, ronder, vaker tropisch fruitig en heeft minder uitgesproken bitterheid in het slot.
Een goede beginnerswijn voor grillo: kies een Sicilia DOC Grillo van een producent als Donnafugata of Planeta. Drink hem koud bij een eenvoudige pasta alle vongole of gegrilde dorade. Je proeft direct waar de hype om draait.
Spijspairing met de Siciliaanse keuken
Grillo is in Sicilië opgegroeid en dat proef je in de gerechten waar hij het best bij past. Het zijn precies de gerechten die op het eiland gegeten worden.
De Siciliaanse klassiekers
- Pesce spada alla griglia: gegrilde zwaardvis met salmoriglio (citroen, olijfolie, oregano). De zuren van de wijn snijden door de vette vis.
- Pasta con le sarde: pasta met verse sardines, venkel, krenten en pijnboompitten. De kruidige tijmtoon van grillo ontmoet de wilde venkel uit het gerecht.
- Caponata: koude zoetzure aubergine met kappertjes en olijven. Grillo overleeft de azijn waar veel witte wijnen op stuk lopen.
- Spaghetti alle vongole: vongole, knoflook, peterselie en witte wijn. Een klassieker, niet te verbeteren.
- Arancini: gefrituurde rijstballen. Het vet en de zilte vulling werken goed met de body van de wijn.
Buiten het eiland
Past ook goed bij
- Mosselen en zeevruchten: algemeen succesvol, ongeacht de saus
- Kip met citroen en kruiden: onder de grill, met rozemarijn en citroen
- Verse geitenkaas en tomatensalade: een zomerse combinatie waar grillo bovenuit komt
- Harde Siciliaanse kazen, zoals pecorino siciliano
- Lichte vissoepen, zoals bouillabaisse en cacciucco
- Sushi en sashimi: werkt verrassend goed met de ziltige kant van grillo
Past minder goed bij
- Pasta's met een stevige rode saus: te krachtig voor de wijn
- Stevig stoofvlees of barbecue: vraagt om rood
- Sterk zoete desserts: grillo is droog en zoet botst
- Sterk gepekelde of gerookte vis: overheerst de wijn
Serveren en bewaren
- Temperatuur
- Tussen 9 en 11 °C. Goed gekoeld, maar niet ijskoud. Te koud serveren maakt de mineraliteit en het rijpe fruit lastig herkenbaar.
- Koelen
- Zet de fles 90 minuten voor het serveren in de koelkast, of 15 minuten in een ijsemmer met water en ijs. De wijn warmt in het glas op naar de ideale temperatuur.
- Glas
- Een standaard wittewijnglas van middelgrote omvang. Niet te wijd, want dan vervliegt de zilte mineraliteit. Niet te smal, want dan onderdruk je de bloemige geur. Een Bourgogne-glas is te ruim.
Bewaren
- Standaard droge grillo
- Drinken binnen 2 tot 4 jaar na de oogst. De frisheid is dan op zijn best.
- Topkwaliteit Sicilia DOC of Erice DOC
- 5 tot 7 jaar haalbaar. Ontwikkelt rijpere noten van honing en gedroogd fruit.
- Marsala Vergine
- Kan decennia. Sommige flessen uit de jaren zestig staan nog steeds rechtop.
Restje over?
Een aangebroken fles droge grillo is met een wijnstop nog 2 tot 3 dagen prima in de koelkast.
Marsala kan na openen weken tot maanden goed blijven dankzij het hoge alcoholpercentage. Daarom werd hij in 1773 ook over zee verscheept.
Zin in Siciliaanse witte wijn?
Onze witte wijnen komen rechtstreeks uit de kelder van de boer, die ze zelf verstuurt. Een korte keten met transparante herkomst. Van zilte mediterrane witten tot frisse noordelijke stijlen, probeer wat witte wijn kan zijn op zijn best.
Shop witte wijn →Onze wijnboerenWitte wijn van de boer
Van zilte Siciliaanse witten tot bloemige noordelijke stijlen. Allemaal door ons geproefd, allemaal rechtstreeks uit de kelder van de wijnboer.