Touriga Nacional: de edele rode uit Portugal

In het kort

Wat is Touriga Nacional?

Touriga Nacional is de meest gewaardeerde rode druif van Portugal en de motor achter zowel Port als de beste droge rode wijnen van het land. Hij is inheems in het noorden, in de Dao en de Douro, en groeit nauwelijks ergens anders zo goed. Lang stond hij vooral bekend als de belangrijkste druif in de Port-blend, maar de laatste decennia maken wijnmakers er ook steeds vaker een droge, niet-versterkte wijn van.

De druif geeft kleine, dikschillige bessen en lage opbrengsten. Dat is lastig voor de boer, maar precies de reden dat de wijn zo diep gekleurd, geconcentreerd en aromatisch is. Touriga Nacional is daarmee de tegenpool van een bleke Pinot Noir of een lichte Grenache: donker in het glas en donker van smaak. Wie van stevige, geurige rode wijn houdt, vindt hier een van de meest karaktervolle druiven die er zijn.

Hoe smaakt Touriga Nacional?

Touriga Nacional smaakt naar donker fruit als bosbes, cassis en zwarte pruim, met een opvallende geur van viooltjes en vaak een toon van bergamot, munt of eucalyptus. Het is een volle wijn met diepe kleur, stevige tannine en frisse zuren. Krachtig en geurig, en droog gevergist allesbehalve zoet.

De typische aroma's op een rij:

• Viooltjes zijn het signaal, de bloemige geur waaraan je de druif herkent
• Donker fruit: bosbes, cassis en zwarte pruim
• Bergamot en citrusschil, soms munt of eucalyptus
• Esteva (cistusroos) en gedroogde kruiden van de heuvels
• Leisteen en een minerale toon, vooral uit de Douro
• Chocolade, leer en tabak in gerijpte flessen

In onze proeverijen is het de geur die mensen verrast: nog voor je proeft komt die bloemige viooltjesnoot uit het glas, ongewoon voor zo'n donkere, stevige wijn. Daarna volgt het zwarte fruit en de tannine. Schenk hem niet te warm, want dan verliest de wijn juist die frisse, geurige bovenlaag die hem zo herkenbaar maakt.

Port, Douro en Dao: de sleutelwijnen

Touriga Nacional staat zelden met zijn eigen naam groot op het etiket. Net als Grenache of Sangiovese verschuilt hij zich achter streek- en stijlnamen. De belangrijkste hieronder zijn allemaal gebouwd op Touriga Nacional, of een blend met de druif in de hoofdrol. Het verschil zit in de bodem, het aandeel andere druiven en de vraag of de wijn versterkt is of niet.

Port

De beroemdste bestemming van de druif. Port is versterkte, zoete wijn uit de Douro, waarbij de gisting met druivenbrandewijn wordt stilgelegd zodat er restsuiker overblijft. Touriga Nacional levert er kleur, structuur en geur. Officieel zijn er een vijftal aanbevolen druiven, waaronder Tinta Roriz (Tempranillo), Touriga Franca en Tinta Barroca, maar Touriga Nacional geldt als de edelste.

Droge Douro DOC

Sinds de jaren negentig maakt de Douro ook stevige, droge rode wijnen van dezelfde druiven die in Port gaan. Deze Douro DOC-wijnen zijn vol, donker en mineraal, met de leisteenbodem die je proeft. Ze laten zien wat Touriga Nacional kan zonder de suiker van Port: pure kracht en geur.

Dao

Hoger gelegen en op granietbodem, ten zuiden van de Douro. De Dao geeft elegantere, frissere en bloemigere wijnen met fijnere tannine. Veel kenners vinden dit de meest verfijnde uitdrukking van Touriga Nacional, en de prijzen zijn vaak nog vriendelijk.

Douro, Dao en de nieuwe wereld

Touriga Nacional verandert sterk van karakter met de bodem en het klimaat. Grofweg zijn er drie richtingen: de krachtige Douro-stijl op leisteen, de elegante Dao-stijl op graniet, en de jonge aanplant buiten Portugal. Geen ervan is beter, ze leggen alleen een ander accent.

De Douro is warm en steil, met terrassen vol leisteen die de warmte vasthouden. Dat geeft geconcentreerde, donkere wijnen, of het nu Port is of een droge rode. De Dao ligt hoger en koeler op graniet, beschermd door bergketens, en geeft daardoor frissere, bloemigere wijn met meer finesse. Dezelfde druif, twee duidelijk verschillende gezichten.

Buiten Portugal wint Touriga Nacional aan terrein. Australie, Spanje en Zuid-Afrika planten hem aan, en sinds 2021 staat hij zelfs op de lijst met toegelaten druiven in Bordeaux, als antwoord op het warmere klimaat. Die wijnen zijn nog jong en zoekend, maar ze laten zien dat de druif meer in zijn mars heeft dan alleen Port.

De comeback van een druif

Touriga Nacional was lang met uitsterven bedreigd. Door zijn lage opbrengst en gevirusde stokken liep de aanplant in de twintigste eeuw sterk terug, en in de jaren zeventig was er nog maar weinig van over. Een gerichte klonale selectie, vooral in de Dao en de Douro, redde de druif en maakte hem opnieuw rendabel.

Vanaf de jaren tachtig en negentig groeide Touriga Nacional uit tot het vlaggenschip van de Portugese wijn. Boeren plantten hem opnieuw aan, nu met gezonde klonen die net iets meer opbrachten zonder kwaliteit te verliezen. Wat ooit een bijna verloren streekdruif was, is vandaag het uithangbord waarmee Portugal zich op de wereldmarkt onderscheidt.

Touriga Nacional bij eten

Een droge Touriga Nacional is een wijn voor stevig eten. De volle body en de flinke tannine vragen om eiwit en vet, anders komt de tannine hard over. Hij houdt van geroosterd en gegrild vlees, wild en de hartige Portugese keuken waar hij zelf vandaan komt.

Let op het onderscheid: een Vintage Port is zoet en versterkt en past juist bij blauwe kaas, pure chocolade en noten aan het eind van de maaltijd. Een droge Touriga Nacional zet je bij het hoofdgerecht. Verwar de twee niet, want ze vragen om compleet andere gerechten.

Serveren en decanteren

Schenk een droge Touriga Nacional op 16 tot 18 graden in een ruim rodewijnglas. Een jonge, krachtige Douro-rode wint duidelijk bij een uur karaffen, omdat de tannine dan zachter wordt en de geur zich opent. Een elegantere Dao heeft minder lucht nodig. Te warm geschonken duwt de alcohol naar voren en verdwijnt de frisse viooltjesgeur.

• Temperatuur: 16 tot 18 graden voor droge wijn, rond 16 graden voor Port
• Glas: ruim rodewijnglas voor droge wijn, kleiner glas voor Port
• Decanteren: jonge krachtige Douro ongeveer een uur, Dao korter, oude Port voorzichtig vanwege het depot
• Schenkmaat: 150 ml per glas voor droge wijn, een kleiner glas voor de sterke, zoete Port

Hoe lang kun je Touriga Nacional bewaren?

Hoe lang Touriga Nacional goed blijft, hangt sterk af van de stijl. Een eenvoudige droge rode drink je het best binnen een paar jaar, terwijl een goede Douro DOC of een serieuze Dao gerust tien jaar of langer kan rijpen. Vintage Port is een klasse apart en is gemaakt om decennia te liggen.

De stevige tannine en de frisse zuren geven de betere wijnen hun bewaarpotentieel. Bij een droge Douro maakt het donkere fruit na verloop van tijd plaats voor leer, tabak en een rokerige minerale toon. Daar zit de beloning van geduld, mits je een fles van een serieus huis koopt.

Welke Touriga Nacional moet je kopen?

Voor een eerste kennismaking pak je een droge rode uit de Dao of de Douro van 10 tot 15 euro. Dat is volle, geurige wijn voor weinig geld en meteen herkenbaar aan het donkere fruit en de viooltjesgeur. Wil je een trede hoger, dan is een single-quinta Douro DOC of een betere Dao een veilige keuze.

Wil je de druif echt leren kennen, proef dan een droge Douro naast een Dao. Je proeft hoe dezelfde druif van krachtig en mineraal (de Douro, op leisteen) naar elegant en bloemig (de Dao, op graniet) schuift. En laat een echte Port niet links liggen, want daar begon het verhaal. Bij DIRT. koop je rode wijn rechtstreeks bij de boer, zonder tussenhandel die de prijs opdrijft.

Misverstanden over Touriga Nacional

Rond Touriga Nacional hangen een paar hardnekkige misverstanden, vooral door de sterke band met Port. Tijd om er drie recht te zetten.

De druif is met andere woorden veelzijdiger dan zijn reputatie als de zoete kern van Port doet vermoeden. Wie hem alleen kent uit een glaasje port na het eten, mist de stevige, geurige droge wijnen die er net zo goed van gemaakt worden.