Kurkentrekker soorten: de 5 types vergeleken

In het kort

Wat is een kurkentrekker eigenlijk?

Een kurkentrekker is in principe simpel: een metalen spiraal die je in een natuurkurk draait, en een mechanisme dat de kurk omhoog hijst zonder dat hij in stukken breekt. Het idee bestaat al lang.

Het eerste patent staat op naam van de Engelse dominee Samuel Henshall, in 1795. Hij liet zich vermoedelijk inspireren door de wormvormige boren die wapensmeden gebruikten om proppen uit musketten te halen.

Sindsdien is het ontwerp in golven verbeterd:

Jaren 1880

De Davis Patent introduceert de hefboom.

1979

Herbert Allen ontwerpt voor het Texaanse Hallen Innovations de Screwpull, de eerste echte rabbit.

1991

Het Spaanse Pulltap's patenteert de twee-fase hefboom op het sommelier-mes.

2013

Het Amerikaanse Coravin lanceert het naald-systeem.

Dat zijn vijf grote ontwerpfamilies, elk met hun eigen logica, beperkingen en aanhangers.

Wat ze allemaal proberen op te lossen: de kurk zit klem in de hals door wrijving (geen druk zoals bij champagne). Die wrijving moet je breken zonder dat de kurk uit elkaar valt.

Dat klinkt simpel, maar bij een lange natuurkurk in een tien jaar oude Bordeaux is het verschil tussen een goede en een matige kurkentrekker pijnlijk merkbaar. Zo'n kurk is soms 54 millimeter lang en soms broos.

De vijf soorten kurkentrekkers

Voordat we per type de diepte ingaan, hier het overzicht. Dezelfde vijf duiken op in praktisch elke Nederlandse keuken, bar of restaurant, maar ze zijn niet onderling uitwisselbaar.

Twee uitschieters in dit lijstje: de vleugel en de T-greep. Beide zijn goedkoop, beide zijn alomtegenwoordig, en beide doen het werk slechter dan een sommelier-mes dat soms maar tien euro meer kost.

Het is een van die paradoxen waarin de minst goede oplossing de populairste werd, gewoon omdat hij er op het oog logisch uitziet.

Sommelier-mes en waarom alle pro’s hem gebruiken

Loop een willekeurig topwijnrestaurant binnen en kijk in de zak van de gastheer of sommelier: je vindt een sommelier-mes. Geen rabbit, geen vleugel, geen Coravin, maar een opvouwbaar zwart kunststof of metalen mes dat in een handpalm past.

De versie die je het vaakst tegenkomt is de Pulltap's Evolution uit Spanje. De Franse Laguiole-versies (met houten of hoornen handvat) doen hetzelfde werk, maar zijn duurder en gaan vooral over esthetiek. Ze delen allemaal een dubbel scharnier, een mes voor de capsule en een ranke spiraal die de kurk niet beschadigt.

De redenen waarom dit ontwerp won, zijn praktisch:

• Het mes zit eraan vast. Het mes voor de capsule hoort bij het gereedschap, dus je hebt geen los stukje nodig.
• De spiraal is een dunne helix worm. Hij is Teflon-gecoat en grijpt om de kurk zonder hem te beschadigen.
• Het scharnier heeft twee posities. Dit is het belangrijkste. De eerste positie haakt op de fleshals en trekt de kurk halverwege omhoog. De tweede pakt opnieuw aan en trekt hem helemaal uit.

Een lange kurk die met een enkel-scharnier-mes halverwege zou breken, komt met een twee-fase-mes vrijwel altijd intact uit de fles.

Wat je bij aanschaf checkt

• De spiraal is open (helix, geen volle auger).
• Hij heeft minstens vijf omwentelingen, anders is hij te kort voor lange Bordeaux-kurken.
• Hij is dun en Teflon-gecoat.
• Het mes mag scherp zijn: het werkt door de capsule, niet door brute kracht.
• Het scharnier heeft duidelijk twee posities. Legt de verkoper niet uit waarvoor, dan is het een enkel-scharnier-model.

Vleugelkurkentrekker is bekend maar overschat

De vleugelkurkentrekker, ook wel butterfly of bartender, is wat de meeste mensen voor zich zien als ze "kurkentrekker" horen. Twee zilverkleurige vleugels komen omhoog als je aan de bovenkant draait. Daarna duw je ze omlaag en de kurk komt.

Je plaatst hem over de fleshals en draait de bovenste knop met de klok mee. De twee zijvleugels gaan langzaam omhoog naarmate de spiraal in de kurk schroeft. Visueel logisch, vandaar de populariteit sinds de jaren 50.

Het probleem zit in de spiraal. Bijna alle vleugelmodellen (ook die van €40) hebben een auger: een vlakke, volle metalen schroef die zich als een houtboor in de kurk wringt.

Bij een korte synthetische kurk redt hij het. Bij een lange natuurkurk uit een serieuze fles boort hij zich er dwars doorheen en trekt er dan een halve kurk uit, terwijl de andere helft in de fles achterblijft. Bij een oude kurk gaat het nog sneller mis: de spiraal scheurt hem doormidden.

Tweede probleem: de meeste vleugelmodellen hebben een te korte spiraal, vier omwentelingen of minder. Een premium Bordeaux-kurk is 49 tot 54 millimeter lang. De spiraal zit aan de bodem nog niet eens, dus er is nauwelijks grip. Resultaat: halverwege scheurt de kurk doormidden.

Eerlijke samenvatting: de vleugelkurkentrekker werkt voor doordeweekse wijn met korte kurken. Voor alles daarboven is hij een verkeerde aanschaf.

Heb je nu een vleugel en drink je regelmatig wijn boven de €15? Vervang hem door een sommelier-mes. Het kostenverschil is verwaarloosbaar, het verschil in resultaat is groot.

Hefboom-kurkentrekker (rabbit) is snel, makkelijk, duur

De hefboom-kurkentrekker is de luxeoplossing. Hij heet vaak rabbit, door de oorvorm van de twee handvatten. Twee grote hendels, een verende klem rond de fleshals, en met één omhaaltrekje is de kurk eruit.

Tijd: drie seconden. Inspanning: minimaal. Dat is de verkooppraat, en op zich klopt het.

Zo werkt het, in vier handelingen en allemaal zonder draaien:

1. Klem de zijhendels. Je klemt de twee zijhendels rond de fleshals.
2. Druk de bovenhendel omlaag. De spiraal schroeft in de kurk.
3. Trek de bovenhendel weer omhoog. De kurk komt mee.
4. Haal de spiraal los. Je trekt de spiraal in een tweede beweging uit de kurk.

Voor iemand met artrose, een zwakke pols of een fysieke beperking is dit het verschil tussen wel of niet een fles open kunnen krijgen. Een legitieme reden om voor dit type te kiezen.

De praktische bezwaren:

• Formaat: het ding is groot en past niet in een keukenla zonder eigen plek.
• Prijs: een degelijk exemplaar (Le Creuset, Rabbit Original, Screwpull) kost €40-150.
• Onderhoud: bij sommige modellen is de spiraal vervangbaar. Dat betekent dat je hem ook moet vervangen, en dat is een extra kostenpost achteraf.
• Onderweg: zodra je in restaurants of bij vrienden bent, sta je toch weer met een sommelier-mes te knoeien.

Vandaar dat sommeliers er thuis een hebben als gemak, maar in hun zak altijd dat ene mes.

T-greep / klassieke spiraal voor de noodgevallen

De simpelste vorm: een metalen spiraal met een dwarse handgreep. Geen hefboom, geen vleugel, geen mechanisme. Je drukt hem in de kurk, schroeft hem helemaal in en trekt met spierkracht.

Coravin en naald-systemen voor wie één glas wil

Een aparte categorie, en eigenlijk geen kurkentrekker. De Coravin (lancering 2013, VS) drukt een holle naald dwars door de kurk, voert argon-gas onder druk in de fles en laat de wijn via dezelfde naald in een glas lopen.

Trek je de naald weer terug, dan sluit de natuurkurk zichzelf binnen seconden. Dat is een eigenschap van kurk waar weinig mensen bewust van zijn. De wijn binnen blijft jaren bewaard zonder oxidatie.

Voor wie is dit? Drie soorten mensen:

• Wie vaak één glas wil uit een dure of bijzondere fles, zonder hem te hoeven leegdrinken.
• Restaurants die wijn per glas willen schenken zonder fles te verspillen.
• Wijnliefhebbers met een verzameling die over jaren wil drinken.

Voor doordeweekse wijn die je in twee dagen opmaakt is het overkill. Dit kost het:

Apparaat

€200-400.

Argon-cartridge

€10-15 per stuk.

Lees onze gids over wijn laten ademen voor de andere kant van dit verhaal, als je net je fles wel helemaal opent.

De worm is het stukje dat niemand uitlegt

Het belangrijkste onderdeel van elke kurkentrekker is de spiraal, ook wel worm of helix genoemd. Hij doet 80% van het werk en bepaalt of een kurk heel uit de fles komt of in stukken.

Toch staat hij zelden centraal in productbeschrijvingen. Die hebben het vaker over chroomafwerking dan over wormtype.

Auger versus helix

Er zijn twee soorten spiralen, en het verschil is enorm:

• Auger: een vlakke, volle metalen schroef, net als een houtboor. Hij heeft een doorlopende kern in het midden, dus je kunt er niet doorheen kijken. Hij wringt zich in de kurk, neemt veel materiaal mee en scheurt de kurk vaak deels uit elkaar. Goedkope vleugelkurkentrekkers, T-grepen en supermarkt-bartenders hebben vrijwel altijd een auger.
• Helix worm (ook hollow worm of Teflon-coated worm): een echte spiraal met een lege binnenkant waar je rechtopstaand doorheen ziet, vaak vijf of zes omwentelingen lang. Hij grijpt om de kurk in plaats van erin te boren. Een Teflon-coating maakt hem glad, zodat er geen kurkdeeltjes blijven plakken. Dit is wat sommelier-messen, goede hefboom-modellen en alle pro-tools gebruiken.

Wat te checken bij aanschaf

Bij elke kurkentrekker boven de €15 hoor je een helix te krijgen. Hou de spiraal omhoog en kijk er recht doorheen:

• Zie je daglicht? Helix, goed. Zie je een vol metalen midden? Auger, weg.
• Tel de omwentelingen. Vier of minder is te kort voor serieuze kurken. Vijf of meer is goed voor alles tot premium Bordeaux.
• Kies een ranke, dunne spiraal. Die werkt beter dan een dikke: minder beschadiging van de kurk en meer grip.

Welke kurkentrekker past bij jou?

Geen kurkentrekker is voor iedereen perfect. Hieronder een eerlijke vergelijking. Kies op basis van hoe en wat je drinkt, niet op basis van wat het mooist op je aanrecht staat.

Voor verreweg de meeste mensen, boven het 90e percentiel van Nederlandse wijndrinkers, is de eerlijke aanbeveling: één Pulltap's Evolution kopen en daarmee tien jaar doen. Het kost minder dan twee flessen wijn en gaat een leven mee. Wat je bespaart aan vervangaankopen en gebroken kurken is een veelvoud daarvan.

Oude flessen: de Ah-So

Een oude fles (15 jaar of ouder) heeft vaak een broze kurk. Dan zijn er twee opties:

• Ah-So: een tweetands trekker zonder spiraal. Je manoeuvreert hem tussen kurk en fleshals en wrikt de kurk eruit zonder hem te doorboren.
• Sommelier-mes met hele dunne helix worm: heel voorzichtig, met de spiraal niet helemaal tot onderaan.

Vermijd vleugelkurkentrekkers en alle augers: die scheuren een broze kurk binnen drie seconden door.

Vijf veelgemaakte fouten bij het ontkurken

De manier waarop mensen een fles openen zit vol kleine ongelukjes die met een paar handelingen anders te voorkomen zijn.

• De capsule niet onder de rand snijden. Wie het mes te hoog zet, krijgt een rafelige bovenkant. Snij vlak onder de tweede rand van de fleshals (er zijn er twee), niet erboven.
• De spiraal niet recht inzetten. Begin de eerste omwenteling met de spiraal verticaal, anders schroeft hij scheef en breekt de kurk halverwege. Plaats de punt iets uit het midden, druk lichtjes en laat hem zichzelf rechttrekken.
• Te ver doorschroeven. Stop net voordat de spiraal aan de onderkant uitkomt. Te diep, en je drukt kurkdeeltjes in de wijn.
• Te snel trekken. Met een sommelier-mes haak je het scharnier op de rand en trek je langzaam omhoog. Een snelle ruk is precies wat kurken breekt: de wrijving moet rustig wijken.
• De fles laten staan bij oude wijn. Een vijftien jaar oude rode wijn heeft sediment dat op de bodem ligt. Open hem rechtop en hou hem rechtop, want kantelen vlak voor het openen wervelt het depot door de wijn.

Fles open zonder kurkentrekker

Drie noodgrepen die echt werken. Geen van deze is mooi, allemaal werken ze:

• De schoentruc: sla de fles in een platte schoen tegen een muur. De hydraulische druk perst de kurk langzaam omhoog (tien tot vijftien tikken).
• Een schroef en een tang: draai een lange schroef in de kurk en trek er met een tang aan.
• De kurk naar binnen duwen: doe het voorzichtig met een dun mes. De wijn blijft drinkbaar, je zeeft er alleen kruimels kurk uit.

Champagne openen

Champagne, cava en prosecco hebben geen kurkentrekker nodig. De kurk wordt door de druk in de fles vastgehouden, niet door wrijving.

1. Haal het folie weg.
2. Draai het ijzerdraadje (muselet) los.
3. Leg een hand stevig op de kurk en kantel de fles 45 graden.
4. Draai de fles, niet de kurk, langzaam los. De kurk komt rustig met een zacht 'pfff' eruit.

Geen plof, geen verspilde wijn. Een luide knal is alleen voor sportkampioenen. Bij goede champagne wil je hem juist horen zuchten.