Merlot wijn: de complete gids

In het kort

Wat is Merlot precies?

Merlot is een blauwe druif uit Bordeaux en een van de meest aangeplante wijndruiven ter wereld. Hij geeft rode wijn met een zacht, rond karakter: rijp rood en zwart fruit, soepele tannines en een fluweelige afdronk. Merlot rijpt vroeg en is daardoor makkelijker te telen dan veel andere blauwe druiven.

De naam komt waarschijnlijk van het Franse merle, de merel, een vogel die graag aan de rijpe druiven pikt. Merlot is van nature een gulle druif. Hij rijpt vroeg in het seizoen, geeft royaal sap en bouwt makkelijk suiker op, wat zich vertaalt naar een wijn met body en een alcoholpercentage dat meestal tussen de 13 en 14,5 procent ligt.

Die toegankelijkheid is precies waarom Merlot zo populair werd. Waar een jonge Cabernet Sauvignon of Nebbiolo nog jaren nodig heeft om zijn tannines af te ronden, is Merlot vaak al lekker zodra hij op de markt komt. Dat maakt hem geliefd bij wijnboeren, supermarkten en beginners. Het maakt hem ook kwetsbaar voor het verwijt dat hij weinig spannend zou zijn, een reputatie die vooral kleeft aan de goedkoopste flessen en die de top volledig onrecht aandoet.

Hoe smaakt Merlot?

Merlot smaakt naar rijp rood en zwart fruit: pruim, zwarte kers en braam, vaak met een vleugje chocolade, vanille of kruiden uit de eik. De tannines zijn zacht en de zuren gematigd, waardoor de wijn rond en soepel aanvoelt. Het is een wijn met body, maar zonder de stugge, samentrekkende structuur van zwaardere rode druiven.

Hoe een Merlot precies smaakt hangt sterk af van waar hij groeit. In een warm klimaat zoals Chili of Californië wordt het fruit voller en zoeter van toon: rijpe pruim, moerbei, soms een hint van koffie of pure chocolade. In een koeler klimaat zoals Bordeaux blijft de wijn frisser en strakker, met meer aardse en kruidige tonen en een lichte rokerigheid. Eik voegt bij beide stijlen tonen van vanille, cederhout en specerijen toe.

De lage zuurgraad en de zachte tannines zijn de reden dat Merlot zo makkelijk wegdrinkt. Er is geen scherpe rand die je tong samentrekt en geen hoge zuren die om eten vragen. Dat is een kwaliteit en tegelijk een valkuil: bij een matige Merlot blijft er zonder die structuur weinig over en proeft de wijn slap. Een goede Merlot heeft genoeg fruitconcentratie en frisheid om overeind te blijven.

Waar komt Merlot vandaan?

Merlot komt uit Bordeaux, in het zuidwesten van Frankrijk. Het is daar de meest aangeplante druif en de ruggengraat van de wijnen van de rechter oever, met Pomerol en Saint-Emilion als beroemdste appellaties. Op de kleibodems daar geeft Merlot zijn meest complexe, bewaarwaardige wijnen. DNA-onderzoek wijst Cabernet Franc aan als een van de ouders.

Bordeaux wordt doormidden gesneden door de rivier de Gironde en haar zijrivieren. Op de linker oever, met grindbodems die snel opwarmen, regeert Cabernet Sauvignon. Op de rechter oever, met koelere klei die water vasthoudt, voelt Merlot zich beter thuis. Klei houdt vocht langer bij de wortels, en dat past bij een vroegrijpende druif als Merlot. Wie wil begrijpen waarom een wijn smaakt zoals hij smaakt, komt in Bordeaux altijd uit bij de bodem.

In Pomerol ligt het kleine, beroemde Château Petrus, waarvan de wijn vrijwel volledig uit Merlot bestaat en tot de duurste ter wereld behoort. Dat is meteen het beste tegenargument tegen het idee dat Merlot een simpele druif zou zijn. In de juiste handen, op de juiste grond, levert Merlot wijnen die decennia kunnen rijpen en met gemak de prijs van een kleine auto halen. Meer over deze streek lees je in onze gids over Bordeaux.

De twee gezichten van Merlot

Merlot bestaat in twee hoofdstijlen. De klassieke, koel-klimaat stijl uit Bordeaux is strakker en aardser, met stevigere tannines, frisheid en kruidige tonen. De moderne, warm-klimaat stijl uit landen als Chili, Californië en Australië is voller, fruitiger en zachter, met rijpe pruim en chocolade. Dezelfde druif, twee duidelijk verschillende wijnen.

Dat onderscheid verklaart waarom mensen zo verschillend over Merlot denken. Wie zijn beeld baseert op een fruitige fles uit Chili verwacht iets heel anders dan iemand die een gerijpte Saint-Emilion in het glas heeft gehad. Geen van beide is fout, ze bedienen alleen een andere smaak en een ander moment.

Wanneer kies je welke stijl?

• Doordeweekse fles, zonder gedoe lekker: ga voor de warm-klimaat stijl uit Chili of Zuid-Frankrijk. Rijp fruit, zacht, direct toegankelijk.
• Bij een serieus diner of om weg te leggen: kies de klassieke Bordeaux-stijl uit Saint-Emilion of Pomerol. Meer structuur, meer complexiteit, meer geduld nodig.
• Twijfel je? Een Merlot uit de Languedoc of uit Toscane zit vaak mooi tussen beide stijlen in.

Waar groeit Merlot nog meer?

Buiten Bordeaux groeit Merlot vrijwel overal waar wijn wordt gemaakt. Belangrijke gebieden zijn de Languedoc in Zuid-Frankrijk, Noordoost-Italië en Toscane, Chili, Californië en de staat Washington in de Verenigde Staten. Het klimaat van de streek bepaalt sterk of de wijn fris en kruidig wordt of vol en fruitig.

In Italië speelt Merlot een dubbele rol. In Friuli en Veneto is het een betrouwbare, soepele alledaagse wijn, terwijl Merlot in Toscane de basis vormt van enkele van de duurste wijnen van het land. De cultwijn Masseto bijvoorbeeld is honderd procent Merlot. In Chili was er lang verwarring: een flink deel van wat als Merlot werd verkocht, bleek in werkelijkheid Carmenère te zijn, een verwante druif die er in de wijngaard sterk op lijkt. Pas in de jaren negentig werd dat ontrafeld.

Voor de Nederlandse drinker betekent dit keuze in overvloed. Een fruitige Chileense Merlot kost in de supermarkt vaak niet meer dan zeven of acht euro, terwijl een rijpe Pomerol moeiteloos boven de honderd euro uitkomt. Het loont om bij Merlot op de herkomst te letten: die zegt meer over de stijl in het glas dan de druifnaam alleen.

Merlot of Cabernet Sauvignon?

Merlot en Cabernet Sauvignon zijn de twee hoofddruiven van Bordeaux en elkaars tegenpolen. Merlot is zachter, ronder en fruitiger, met pruim, chocolade en soepele tannines. Cabernet Sauvignon is steviger en strakker, met zwarte bes, ceder en hardere tannines die meer structuur en bewaarpotentieel geven. Daarom worden ze vaak samen geblend.

In een Bordeaux-blend vullen ze elkaar aan: Merlot geeft vlees, rondheid en toegankelijkheid, Cabernet Sauvignon geeft ruggengraat, frisheid en houdbaarheid. De verhouding bepaalt de stijl. Op de rechter oever overheerst Merlot, op de linker oever Cabernet. Wil je weten hoe de stevige tegenhanger smaakt, lees dan onze gids over Cabernet Sauvignon.

Een derde druif die vaak met Merlot wordt vergeleken is Malbec. Die is donkerder en steviger, met meer zwart fruit en rokerige tonen. Kort door de bocht: Malbec heeft power, Cabernet heeft structuur, en Merlot heeft finesse en gemak.

Wat eet je bij Merlot?

Merlot is een veelzijdige eetwijn die bij veel gerechten past. Door de zachte tannines en het rijpe fruit combineert hij goed met gevogelte, varkensvlees, gehakt, pasta met tomatensaus en zachte tot halfharde kazen. Hij is minder geschikt bij heel pittige of zeer vette gerechten, waar meer zuur of meer tannine nodig is.

De zachte structuur van Merlot is zijn kracht aan tafel. Hij dringt zich niet op en laat het gerecht ademen. Een gebraden kip, een stoofpot, een bord pasta met ragout of een gegrilde portobello: het werkt allemaal. Bij de fruitige, warm-klimaat stijl kun je gerust een stap richting zoeter en kruidiger gaan, denk aan gerechten met pruim, hoisin of milde specerijen.

Een goede fles Merlot kiezen

Een goede fles Merlot herken je vooral aan de herkomst en het oogstjaar. Kies een wijn met een vermeld jaartal en let op de streek: Chili en Zuid-Frankrijk leveren betrouwbare alledaagse Merlot, terwijl Saint-Emilion en Pomerol staan voor de top. Vermijd de allergoedkoopste flessen zonder jaaraanduiding, daar zit de slappe reputatie van Merlot.

In onze proeverijen valt elke keer hetzelfde op: bij Merlot is het verschil tussen acht euro en achttien euro groter dan bij veel andere druiven. Onderin het schap is de wijn vaak dun en kortademig, een paar euro hoger zit er ineens echte fruitconcentratie en lengte in. Je hoeft dus niet duur te kopen, maar net iets boven de bodemprijs gaan loont bij Merlot bovengemiddeld.

• Doordeweeks: Chileense of Zuid-Franse Merlot, jong en fruitig, met oogstjaar op het etiket.
• Iets meer body: Merlot uit Toscane of de bredere Bordeaux-appellatie.
• Voor een gelegenheid of de kelder: een Saint-Emilion of Pomerol van een goed jaar.

Serveren en bewaren

Schenk Merlot op 16 tot 18 graden Celsius. Te warm maakt de alcohol dominant, te koud maakt de tannines harder en het fruit vlakker. Een fles uit een warme kamer kun je kort in de koelkast zetten, een fles uit een koele kelder laat je even op temperatuur komen. Jonge, stevige Merlot uit Bordeaux profiteert van een half uur karaffen.

Of je Merlot moet bewaren hangt volledig af van het type. De meeste Merlot is gemaakt om jong te drinken, binnen twee tot drie jaar, als het fruit op zijn mooist is. Daar wint niets bij wachten. Serieuze Merlot uit Saint-Emilion of Pomerol is een ander verhaal: die kan tien tot twintig jaar rijpen, waarbij het primaire fruit plaatsmaakt voor tertiaire tonen van leer, truffel en ondergroei. Twijfel je of een fles bewaarpotentieel heeft, dan is het antwoord meestal nee, en dat is prima.

De Sideways-mythe

De reputatie van Merlot als saaie wijn komt grotendeels uit de film Sideways uit 2004, waarin de hoofdpersoon Merlot fel afwijst. De verkoop van Merlot in de Verenigde Staten daalde daarna merkbaar. De ironie: de zeldzame droomfles die diezelfde hoofdpersoon bewaart, een Château Cheval Blanc, bestaat voor een groot deel uit Merlot.

Dat detail vat het hele misverstand samen. Merlot werd niet afgewezen omdat de druif slecht is, maar omdat de markt was overspoeld met goedkope, karakterloze versies. De druif kreeg de schuld voor een probleem dat bij de prijsklasse hoorde. Wie Merlot beoordeelt op een goede fles uit de juiste streek, proeft geen saaiheid maar fluweel, diepte en gemak. Onze tip: laat je niet leiden door een twintig jaar oude filmgrap en geef een Merlot van een eerlijke wijnboer een kans.