PFAS in wijn: feiten over forever chemicals en wat het voor jouw glas betekent

Wat zijn PFAS en wat is TFA in wijn

PFAS is de verzamelnaam voor per- en polyfluorkoolwaterstoffen — een familie van naar schatting meer dan 10.000 synthetische stoffen die sinds de jaren vijftig in talloze producten zijn verwerkt. Anti-aanbakpannen, regenkleding, blusschuim, pizzadozen, koelinstallaties, pesticiden: de fluor-koolstofbinding is extreem stabiel en daardoor handig in toepassingen die hitte en water moeten weerstaan. Diezelfde stabiliteit is ook het probleem. Eenmaal in het milieu breken PFAS-stoffen vrijwel niet af. Vandaar de bijnaam “forever chemicals”.

In wijn gaat het vooral om één specifieke PFAS: trifluorazijnzuur, kortweg TFA (CF₃COOH). Dat is een korte-keten-PFAS die in de natuur vrijwel niet voorkomt maar wel als eindafbraakproduct ontstaat van twee andere bronnen. Eén: F-gassen, de fluorhoudende koelmiddelen uit airconditioning, koelkasten en industriële installaties. Twee: PFAS-houdende pesticiden, vooral fungiciden die op wijngaarden tegen meeldauw en botrytis worden gespoten. Beide groepen zijn de afgelopen drie decennia explosief gegroeid — en TFA met hen.

TFA wordt door planten via wortels uit grond- en bodemwater opgenomen. Het concentreert zich in waterige delen — bladeren, druivensap, wijn. Eenmaal in de fles blijft het er zitten. Filtering, fermentatie of veroudering haalt het er niet uit; de stof is daarvoor te klein en te oplosbaar.

Hoe komt PFAS in een wijnfles terecht

Drie routes leveren samen het TFA dat in de wijn terechtkomt. Hun gewicht varieert per wijngaard en per regio, maar ze tellen op.

Route 1: PFAS-houdende pesticiden

In conventionele wijnbouw worden fungiciden met een fluorgroep al jaren grootschalig gebruikt. Bekende voorbeelden: fluopyram (tegen botrytis en echte meeldauw), fluopicolide (tegen valse meeldauw), flutolanil, flufenoxuron. Zodra ze op het blad en in de bodem komen, breken ze geleidelijk af — met TFA als hardnekkig eindproduct. In het PAN Europe-onderzoek van 2025 bevatte 94 procent van de conventionele wijnen residuen van maximaal acht verschillende pesticiden of hun metabolieten.

Route 2: F-gassen via de atmosfeer

Hier wordt het verhaal sluipender. F-gassen worden gebruikt in airconditioning, warmtepompen, autoaircon en industriële koeling. Bij lekkage komen ze in de atmosfeer, waar ze geleidelijk afbreken tot — wederom — TFA. Dat slaat via regen overal neer: op druiven in Frankrijk, op velden in Toscane, op een wijngaard in Limburg. Dit verklaart waarom zelfs biologische wijn meetbaar TFA bevat. Geen enkele wijnboer kan deze bron uitschakelen door pesticiden te vermijden.

Route 3: vervuild grond- of irrigatiewater

In regio’s met intensieve landbouw of industrie zit TFA al in het grondwater. Wijngaarden die irrigeren — vooral in Zuid-Europa en Argentinië — voegen die bron toe aan wat al via lucht en pesticiden binnenkomt. Drinkwaterzuivering haalt TFA er overigens ook niet uit; de stof is te klein voor standaard zandfilters en actieve kool.

Het PAN Europe-onderzoek 2025: cijfers en bevindingen

Op 23 april 2025 publiceerden Pesticide Action Network Europe (PAN Europe) en GLOBAL 2000 het rapport Message from the Bottle: The Rapid Rise of TFA Contamination Across the EU. De studie analyseerde 49 wijnen uit tien EU-landen — 10 oude (oogst vóór 1988) en 39 recente.

De vergelijking met wijnen van vóór 1988 is wat de studie zo overtuigend maakt. Geen TFA in oude flessen, ineens veel TFA in moderne flessen — dat valt niet weg te verklaren door natuurlijke schommelingen. Het wijst rechtstreeks naar het tijdperk waarin F-gassen en fluorpesticiden gemeengoed werden.

Een tweede opvallende uitkomst: vier van de vijf onderzochte bio-wijnen waren vrij van synthetische pesticiden, maar bevatten wél TFA. Het laat zien dat de atmosferische route alleen via een bredere PFAS-aanpak is te raken — door biologisch te telen alleen kom je er niet uit.

Biologisch, natuurwijn en conventioneel — wat scheelt het

De data uit zowel het PAN Europe-rapport als latere vervolgmetingen tekenen een duidelijk patroon: biologisch en biodynamisch zit gemiddeld lager dan conventioneel, en wijngaarden die al decennia chemievrij zijn zitten op het allerlaagste niveau. Helemaal naar nul gaat het echter niet — de atmosferische depositie zorgt voor een ondergrens die elke wijnboer in Europa deelt.

Twee aanvullende observaties uit de praktijk. Eén: jonge bio-wijngaarden die kort geleden van conventioneel zijn omgeschakeld, hebben in de eerste jaren vaak nog hogere waarden. De bodem houdt jarenlang residuen vast. Twee: regio’s met zware industriële activiteit of intensieve landbouw in de buurt zitten hoger, ook al telen de wijnboeren biologisch. Zuid-Engeland en delen van Vlaanderen zijn opvallend hoog, terwijl afgelegen wijngaarden in de Loire of de Mosel lager scoren.

Hoe schadelijk is TFA voor je gezondheid

Het eerlijke antwoord: dat weten we nog niet precies. Voor de bekende lange-keten-PFAS (PFOA, PFOS) is veel onderzoek beschikbaar — verband met leveraandoeningen, schildklierproblemen, verminderde vruchtbaarheid en bepaalde kankers. Voor TFA als korte-keten-PFAS is het bewijsmateriaal kleiner en het beeld minder uitgekristalliseerd.

Wat de wetenschap nu in 2026 wijst aan:

• EFSA-grenswaarde — De Europese Voedselveiligheidsautoriteit (EFSA) stelde in 2020 een tolerable weekly intake vast van 4,4 nanogram per kilo lichaamsgewicht voor de som van vier hoofd-PFAS (PFOA, PFOS, PFNA, PFHxS). Voor TFA bestaat nog geen vergelijkbare grenswaarde, mede omdat de meetreeks korter is.
• Nederlandse inname — Uit RIVM-cijfers blijkt dat Nederlanders gemiddeld al meer PFAS binnenkrijgen dan de EFSA-grens, voornamelijk via voedsel (vis, eieren, vlees) en drinkwater. Wijn voegt daar iets aan toe, maar is geen hoofdbron.
• TFA-specifiek — Beperkte studies wijzen op effecten op lever, nieren en mogelijk het voortplantingssysteem bij langdurige hoge blootstelling. Het Nederlandse ministerie van I&W zette TFA op 15 november 2024 op de ZZS-lijst (Zeer Zorgwekkende Stoffen) met een indicatieve drinkwaterrichtwaarde van 2,2 µg/l.
• Persistentie — Misschien wel het belangrijkste punt: TFA stapelt op in het milieu, en omdat de stof niet afbreekt, zal de blootstelling de komende decennia eerder stijgen dan dalen, ook bij dezelfde consumptie.

Praktische conclusie: een glas wijn per dag is gezondheidskundig geen ramp door TFA alleen. De stof is een puzzelstukje in een grotere PFAS-blootstelling die voor iedereen geldt. De alcohol zelf is bij die hoeveelheid voor de meeste mensen een groter aandachtspunt dan de PFAS.

Wat doen de EU en Nederland eraan

De beleidsbeweging is duidelijk maar traag. Een paar mijlpalen op een rij:

EU-drinkwaterrichtlijn (2026)

Per 12 januari 2026 gelden in alle EU-lidstaten strikte limieten voor PFAS in drinkwater. Maximaal 20 nanogram per liter voor een som van twintig specifieke PFAS, en maximaal 100 nanogram per liter voor het totaal aan PFAS. Nederland voldoet daar volgens RIVM al aan. Voor wijn is nog geen specifieke norm gesteld.

EU-restrictie en pesticide-verboden

In het Europese REACH-proces ligt sinds 2023 een breed PFAS-restrictiedossier dat tienduizenden PFAS-toepassingen wil beperken. Vijf landen — Nederland, Duitsland, Denemarken, Zweden en Noorwegen — trekken die kar. Tegelijk lopen stemmingen over individuele PFAS-pesticiden. In mei 2025 stemden EU-lidstaten over een verbod op flutolanil, één van de PFAS-fungiciden die in wijnbouw werden gebruikt.

Nederland

Het ministerie van I&W plaatste TFA op 15 november 2024 op de Nederlandse ZZS-lijst (Zeer Zorgwekkende Stoffen). Drinkwaterrichtwaarde: 2,2 µg/l. Voor wijn bestaat geen specifieke norm. Het RIVM monitort blootstelling via voeding en water; wijn valt onder de algemene voedingsmonitoring, niet onder een eigen regime.

Veelgemaakte misvattingen

Een paar claims die op sociale media en in blogs rondzwerven, en wat er feitelijk van klopt:

“PFAS in wijn is een complot van bestrijdingsmiddelenproducenten”

Onjuist. De data uit het PAN Europe-rapport zijn extern gevalideerd en de pesticidesector erkent zelf dat PFAS-houdende fungiciden TFA als afbraakproduct hebben. Daar is geen complot voor nodig — het is gedocumenteerde chemie.

“Bio-wijn is helemaal PFAS-vrij”

Onjuist. Bio elimineert de pesticide-route, niet de atmosferische. Vier van vijf bio-wijnen in het onderzoek bevatten wel degelijk TFA — gemiddeld lager dan conventioneel, maar niet nul.

“Filteren door koolstof haalt PFAS uit wijn”

Onjuist voor TFA. Korte-keten-PFAS zoals TFA zijn te klein en te oplosbaar om door standaard actieve-kool-filtering te worden afgevangen. Voor PFOA en PFOS werkt het deels, voor TFA niet.

“Veel rode wijn drinken levert kanker op door PFAS”

Niet onderbouwd. Voor TFA in de hoeveelheden die in wijn voorkomen is geen aangetoond carcinogeen effect bekend. Voor de alcohol in wijn is dat wél het geval (WHO classificeert ethanol als Groep 1-carcinogeen). Bij wijn en gezondheid is de alcohol een groter risico dan de PFAS.

“Oude wijn is veiliger dan nieuwe wijn”

Klopt voor PFAS, maar niet relevant voor wat je vanavond schenkt. Wijn van vóór 1988 had inderdaad geen detecteerbare TFA — maar zulke flessen zijn duur, schaars, en hun verouderingsstatus heeft niets met veiligheid te maken. Het is geen praktische aanbeveling.

Wat kun jij als wijnliefhebber doen

Er zijn geen wondermiddelen, maar wel een paar keuzes die de TFA-bijdrage in je glas verlagen of je beter geïnformeerd laten kiezen.

• Kies vaker biologisch of biodynamisch. De pesticidehoeveelheid in de fles daalt direct naar nagenoeg nul. De atmosferische bijdrage blijft, maar het verschil met conventioneel is meetbaar.
• Steun wijnboeren met decennia chemievrije bodem. Natuurwijn- en oude bio-domeinen scoren laag in metingen. Vraag bij je wijnimporteur of slijter naar gecertificeerde producenten met langlopende bio-historie.
• Drink met mate. Niet alleen vanwege PFAS — de alcohol zelf is voor de meeste mensen een groter aandachtspunt. Een glas een paar keer per week levert beperkte PFAS-blootstelling op.
• Verminder andere PFAS-bronnen. Wijn is een puzzelstukje. Anti-aanbakpannen in goede staat houden, regenkleding gericht kopen, drinkwater met goede zuivering — die optellen helpt meer dan elk wijnglas afzeggen.
• Lees de QR-code op nieuwe etiketten. Sinds 8 december 2023 moeten EU-wijnen via QR-code een ingrediënten- en voedingstabel ontsluiten. Sommige producenten zetten daar ook hun pesticidebeleid op.

Onze tip: paniek of pragmatisme

De feitelijke situatie is helder: PFAS zit inmiddels overal, ook in wijn, en de oorzaak ligt bij F-gassen en PFAS-pesticiden die de afgelopen decennia ongelimiteerd zijn gebruikt. Het rapport van PAN Europe is geen ramp-aankondiging, het is een nul-meting voor 2025. Het zegt: dit hebben we nu, en als we niets doen wordt het meer.

Wat het niet zegt: stop met wijndrinken. De hoeveelheid TFA in een glas wijn is fors gezien de drinkwaterstandaarden, maar in de totale dagelijkse PFAS-blootstelling van een Nederlander is wijn een minor speler. De ironie van het onderzoek: het is veel sterker een aanleiding om het EU-beleid op koelmiddelen en fungiciden aan te scherpen dan om je glas op de plank te laten staan.

Onze keuze bij DIRT.: we werken het liefst met wijnboeren die al jaren biologisch of biodynamisch werken, omdat dat én het pesticidedeel én de bodemkwaliteit op orde houdt. Niet omdat we beweren dat het PFAS-vrij is — dat is in 2026 nergens meer waar — maar omdat het de lijn is die naar lager-en-lager kan dalen. De rest is een breder gesprek over wat we als samenleving toestaan in koelinstallaties en velden.

Meer praktische wijn-uitleg vind je in onze gids over sulfiet in wijn, hoe alcoholvrije wijn precies wordt gemaakt en bij welke wijnkoelkast je je flessen het langst goed houdt. Wil je direct kiezen voor wijn met aandacht voor wat erin zit? Bekijk onze volledige selectie met biologische en natuurwijnen.