Wat zijn PFAS en wat is TFA in wijn
PFAS is de verzamelnaam voor per- en polyfluorkoolwaterstoffen: een familie van naar schatting meer dan 10.000 synthetische stoffen die sinds de jaren vijftig in talloze producten zijn verwerkt. Denk aan anti-aanbakpannen, regenkleding, blusschuim, pizzadozen, koelinstallaties en pesticiden.
De fluor-koolstofbinding is extreem stabiel en daardoor handig in toepassingen die hitte en water moeten weerstaan. Diezelfde stabiliteit is ook het probleem.
Eenmaal in het milieu breken PFAS-stoffen vrijwel niet af. Vandaar de bijnaam "forever chemicals".
TFA: de PFAS in wijn
In wijn gaat het vooral om één specifieke PFAS: trifluorazijnzuur, kortweg TFA (CF₃COOH). Dat is een korte-keten-PFAS die in de natuur vrijwel niet voorkomt. Hij ontstaat wel als eindafbraakproduct van twee andere bronnen.
- F-gassen: de fluorhoudende koelmiddelen uit airconditioning, koelkasten en industriële installaties.
- PFAS-houdende pesticiden: vooral fungiciden die op wijngaarden tegen meeldauw en botrytis worden gespoten.
Beide groepen zijn de afgelopen drie decennia explosief gegroeid, en TFA met hen.
TFA wordt door planten via wortels uit grond- en bodemwater opgenomen. Het concentreert zich in waterige delen: bladeren, druivensap, wijn.
Eenmaal in de fles blijft het er zitten. Filtering, fermentatie of veroudering haalt het er niet uit, want de stof is daarvoor te klein en te oplosbaar.
PFAS in wijn is geen traditionele wijnchemie. Sulfiet (E220) zit al duizenden jaren in wijn en heeft een functie. TFA en zijn PFAS-soortgenoten zijn pas sinds de jaren tachtig in meetbare hoeveelheden in wijn aanwezig en hebben geen wijnmakersfunctie.
Het is contaminatie, geen ingrediënt.
Hoe komt PFAS in een wijnfles terecht
Drie routes leveren samen het TFA dat in de wijn terechtkomt. Hun gewicht varieert per wijngaard en per regio, maar ze tellen op.
Route 1: PFAS-houdende pesticiden
In conventionele wijnbouw worden fungiciden met een fluorgroep al jaren grootschalig gebruikt. Het Europese pesticidenregister bevat tientallen werkzame stoffen met een fluorgroep die als PFAS gelden.
Bekende voorbeelden: fluopyram (tegen botrytis en echte meeldauw), fluopicolide (tegen valse meeldauw), flutolanil en flufenoxuron.
Zodra ze op het blad en in de bodem komen, breken ze geleidelijk af, met TFA als hardnekkig eindproduct. In het PAN Europe-onderzoek van 2025 bevatte 94% van de conventionele wijnen residuen van maximaal acht verschillende pesticiden of hun metabolieten.
Route 2: F-gassen via de atmosfeer
Hier wordt het verhaal sluipender. F-gassen worden gebruikt in airconditioning, warmtepompen, autoaircon en industriële koeling. Bij lekkage komen ze in de atmosfeer, waar ze geleidelijk afbreken tot, wederom, TFA.
Dat slaat via regen overal neer: op druiven in Frankrijk, op velden in Toscane, op een wijngaard in Limburg. Dit verklaart waarom zelfs biologische wijn meetbaar TFA bevat.
Geen enkele wijnboer kan deze bron uitschakelen door pesticiden te vermijden.
Route 3: vervuild grond- of irrigatiewater
In regio's met intensieve landbouw of industrie zit TFA al in het grondwater. Wijngaarden die irrigeren, vooral in Zuid-Europa en Argentinië, voegen die bron toe aan wat al via lucht en pesticiden binnenkomt.
Drinkwaterzuivering haalt TFA er overigens ook niet uit. De stof is te klein voor standaard zandfilters en actieve kool.
Het PAN Europe-onderzoek 2025: cijfers en bevindingen
Op 23 april 2025 publiceerden Pesticide Action Network Europe (PAN Europe) en GLOBAL 2000 het rapport Message from the Bottle: The Rapid Rise of TFA Contamination Across the EU. De studie analyseerde 49 wijnen uit tien EU-landen: 10 oude (oogst vóór 1988) en 39 recente.
| Bevinding | Waarde |
|---|---|
| TFA-mediaan in recente wijnen | 110 µg/l |
| TFA-piek (hoogste meting) | 320 µg/l |
| TFA in wijn van vóór 1988 | onder detectiegrens |
| Hoogste waarde buiten Oostenrijk | Vlaamse wijn, circa 310 µg/l |
| Verschil met drinkwater | ~100× hoger |
| Conventionele wijn met pesticide-residu | 94 procent |
| Bio-wijn pesticide-vrij | 4 van de 5 |
| Sterke stijging zichtbaar sinds | 2010 |
De vergelijking met wijnen van vóór 1988 is wat de studie zo overtuigend maakt. Geen TFA in oude flessen, ineens veel TFA in moderne flessen: dat valt niet weg te verklaren door natuurlijke schommelingen. Het wijst rechtstreeks naar de periode waarin F-gassen en fluorpesticiden gemeengoed werden.
Een tweede opvallende uitkomst: vier van de vijf onderzochte bio-wijnen waren vrij van synthetische pesticiden, maar bevatten wél TFA. Het laat zien dat de atmosferische route alleen via een bredere PFAS-aanpak is te raken. Door biologisch te telen alleen kom je er niet uit.
110 µg/l klinkt veel, maar voor perspectief: dat is ongeveer 14 microgram per glas wijn van 125 ml. Per liter water liggen de waarden zo:
- Regenwater in Nederland: tegenwoordig grofweg 0,1 tot 1 µg/l.
- Brak oppervlaktewater in PFAS-hotspots in Zuid-Holland: 0,5 tot 5 µg/l.
Wijn is een vele malen sterker geconcentreerde bron dan water, maar je drinkt er veel minder van.
Biologisch, natuurwijn en conventioneel: wat scheelt het
De data uit zowel het PAN Europe-rapport als latere vervolgmetingen tekenen een duidelijk patroon: biologisch en biodynamisch zit gemiddeld lager dan conventioneel. Wijngaarden die al decennia chemievrij zijn zitten op het allerlaagste niveau.
Helemaal naar nul gaat het echter niet. De atmosferische depositie zorgt voor een ondergrens die elke wijnboer in Europa deelt. Een wijn helemaal zonder TFA bestaat in 2026 in de praktijk niet.
| Categorie | Typische TFA-range | Pesticide-residu |
|---|---|---|
| Conventionele wijn | 80-320 µg/l | 94% met residuen |
| Biologische wijn (EU bio-label) | 40-120 µg/l | vrijwel nooit |
| Biodynamische wijn (Demeter) | 30-100 µg/l | vrijwel nooit |
| Natuurwijn, decennia chemievrije bodem | 20-80 µg/l | vrijwel nooit |
| Wijn vóór 1988 (referentie) | onder detectiegrens | laag-tot-nul |
Twee aanvullende observaties uit de praktijk:
- Net omgeschakeld: jonge bio-wijngaarden die kort geleden van conventioneel zijn omgeschakeld, hebben in de eerste jaren vaak nog hogere waarden. De bodem houdt jarenlang residuen vast.
- Industrie in de buurt: regio's met zware industriële activiteit of intensieve landbouw in de buurt zitten hoger, ook al telen de wijnboeren biologisch. Zuid-Engeland en delen van Vlaanderen zijn opvallend hoog, terwijl afgelegen wijngaarden in de Loire of de Mosel lager scoren.
En Nederlandse wijn?
Nederlandse wijn is voor zover bekend nog niet in een groot onderzoek getest. Het is aannemelijk dat ook hier TFA voorkomt, omdat atmosferische depositie van F-gassen overal in Noordwest-Europa speelt.
Een opvallend signaal: in het PAN Europe-onderzoek had de Vlaamse wijn een van de hoogste waarden, circa 310 µg/l. Veel Nederlandse wijnboeren kiezen voor biologische teelt. Dat verlaagt de pesticideroute, maar niet de atmosferische bijdrage.
Hoe schadelijk is TFA voor je gezondheid
Het eerlijke antwoord: dat weten we nog niet precies. Voor de bekende lange-keten-PFAS (PFOA, PFOS) is veel onderzoek beschikbaar, met verband met leveraandoeningen, schildklierproblemen, verminderde vruchtbaarheid en bepaalde kankers. Voor TFA als korte-keten-PFAS is het bewijsmateriaal kleiner en het beeld minder uitgekristalliseerd.
Wat de wetenschap nu in 2026 wijst aan:
- EFSA-grenswaarde: de Europese Voedselveiligheidsautoriteit (EFSA) stelde in 2020 een tolerable weekly intake vast van 4,4 nanogram per kilo lichaamsgewicht voor de som van vier hoofd-PFAS (PFOA, PFOS, PFNA, PFHxS). Voor TFA bestaat nog geen vergelijkbare grenswaarde, mede omdat de meetreeks korter is.
- Nederlandse inname: uit RIVM-cijfers blijkt dat Nederlanders gemiddeld al meer PFAS binnenkrijgen dan de EFSA-grens, voornamelijk via voedsel (vis, eieren, vlees) en drinkwater. Wijn voegt daar iets aan toe, maar is geen hoofdbron.
- TFA-specifiek: beperkte studies wijzen op effecten op lever, nieren en mogelijk het voortplantingssysteem bij langdurige hoge blootstelling. Het Nederlandse ministerie van I&W zette TFA op 15 november 2024 op de ZZS-lijst (Zeer Zorgwekkende Stoffen) met een indicatieve drinkwaterrichtwaarde van 2,2 µg/l.
- Persistentie: misschien wel het belangrijkste punt. TFA stapelt op in het milieu, en omdat de stof niet afbreekt, zal de blootstelling de komende decennia eerder stijgen dan dalen, ook bij dezelfde consumptie.
Praktische conclusie: een glas wijn per dag is gezondheidskundig geen ramp door TFA alleen. De stof is een puzzelstukje in een grotere PFAS-blootstelling die voor iedereen geldt.
De alcohol zelf is bij die hoeveelheid voor de meeste mensen een groter aandachtspunt dan de PFAS.
Wat doen de EU en Nederland eraan
De beleidsbeweging is duidelijk maar traag. Een paar mijlpalen op een rij:
EU-drinkwaterrichtlijn (2026)
Per 12 januari 2026 gelden in alle EU-lidstaten strikte limieten voor PFAS in drinkwater.
- Maximaal 20 nanogram per liter voor een som van twintig specifieke PFAS.
- Maximaal 100 nanogram per liter voor het totaal aan PFAS.
Nederland voldoet daar volgens RIVM al aan. Voor wijn is nog geen specifieke norm gesteld.
EU-restrictie en pesticideverboden
In het Europese REACH-proces ligt sinds 2023 een breed PFAS-restrictiedossier dat tienduizenden PFAS-toepassingen wil beperken. Vijf landen, Nederland, Duitsland, Denemarken, Zweden en Noorwegen, trekken die kar.
Tegelijk lopen stemmingen over individuele PFAS-pesticiden. Een PAN Europe-petitie uit 2024 leidde tot een stemming in mei 2025 over een verbod op flutolanil, een van de PFAS-fungiciden die in wijnbouw werden gebruikt.
Een bredere PFAS-ban op Europees niveau is in voorbereiding, maar nog niet aangenomen. Een wijnnorm volgt waarschijnlijk pas als de drinkwater- en voedselregels op orde zijn.
Nederland
Het ministerie van I&W plaatste TFA op 15 november 2024 op de Nederlandse ZZS-lijst (Zeer Zorgwekkende Stoffen). Drinkwaterrichtwaarde: 2,2 µg/l.
Voor wijn bestaat geen specifieke norm. Het RIVM monitort blootstelling via voeding en water. Wijn valt onder de algemene voedingsmonitoring, niet onder een eigen regime.
Veelgemaakte misvattingen
Een paar claims die op sociale media en in blogs rondzwerven, en wat er feitelijk van klopt:
- "PFAS in wijn is een complot van bestrijdingsmiddelenproducenten." Onjuist. De data uit het PAN Europe-rapport zijn extern gevalideerd en de pesticidesector erkent zelf dat PFAS-houdende fungiciden TFA als afbraakproduct hebben. Daar is geen complot voor nodig: het is gedocumenteerde chemie.
- "Bio-wijn is helemaal PFAS-vrij." Onjuist. Bio elimineert de pesticideroute, niet de atmosferische. Vier van vijf bio-wijnen in het onderzoek bevatten wel degelijk TFA, gemiddeld lager dan conventioneel, maar niet nul.
- "Filteren door koolstof haalt PFAS uit wijn." Onjuist voor TFA. Korte-keten-PFAS zoals TFA zijn te klein en te oplosbaar om door standaard actieve-kool-filtering te worden afgevangen. Voor PFOA en PFOS werkt het deels, voor TFA niet.
- "Veel rode wijn drinken levert kanker op door PFAS." Niet onderbouwd. Voor TFA in de hoeveelheden die in wijn voorkomen is geen aangetoond carcinogeen effect bekend. Voor de alcohol in wijn is dat wél het geval (WHO classificeert ethanol als Groep 1-carcinogeen). Bij wijn en gezondheid is de alcohol een groter risico dan de PFAS.
- "Oude wijn is veiliger dan nieuwe wijn." Klopt voor PFAS, maar niet relevant voor wat je vanavond schenkt. Wijn van vóór 1988 had inderdaad geen detecteerbare TFA, maar zulke flessen zijn duur, schaars, en hun verouderingsstatus heeft niets met veiligheid te maken. Het is geen praktische aanbeveling.
Wat kun jij als wijnliefhebber doen
Er zijn geen wondermiddelen, maar wel een paar keuzes die de TFA-bijdrage in je glas verlagen of je beter geïnformeerd laten kiezen.
- Kies vaker biologisch of biodynamisch. De pesticidehoeveelheid in de fles daalt direct naar nagenoeg nul. De atmosferische bijdrage blijft, maar het verschil met conventioneel is meetbaar.
- Steun wijnboeren met decennia chemievrije bodem. Natuurwijn- en oude bio-domeinen scoren laag in metingen. Vraag bij je wijnimporteur of slijter naar gecertificeerde producenten met langlopende bio-historie.
- Drink met mate. Niet alleen vanwege PFAS: de alcohol zelf is voor de meeste mensen een groter aandachtspunt. Een glas een paar keer per week levert beperkte PFAS-blootstelling op.
- Verminder andere PFAS-bronnen. Wijn is een puzzelstukje. Anti-aanbakpannen in goede staat houden, regenkleding gericht kopen en drinkwater met goede zuivering: die optelsom helpt meer dan elk wijnglas afzeggen.
- Lees de QR-code op nieuwe etiketten. Sinds 8 december 2023 moeten EU-wijnen via QR-code een ingrediënten- en voedingstabel ontsluiten. Sommige producenten zetten daar ook hun pesticidebeleid op.
Onze tip: paniek of pragmatisme
De feitelijke situatie is helder: PFAS zit inmiddels overal, ook in wijn. De oorzaak ligt bij F-gassen en PFAS-pesticiden die de afgelopen decennia ongelimiteerd zijn gebruikt.
Het rapport van PAN Europe is geen rampaankondiging, het is een nul-meting voor 2025. Het zegt: dit hebben we nu, en als we niets doen wordt het meer.
Voorlopig verdwijnt PFAS niet uit wijn. Zelfs als de EU morgen alle PFAS-pesticiden verbiedt, blijven al toegediende stoffen jaren tot decennia in bodem en water aanwezig. Een geleidelijke daling is mogelijk als bronmaatregelen rond F-gassen en pesticiden samen optellen, met een realistische horizon van 10 tot 30 jaar voor een merkbare daling (op basis van vergelijkbare PFAS-saneringstrajecten).
Wat het niet zegt: stop met wijndrinken. De hoeveelheid TFA in een glas wijn is fors gezien de drinkwaterstandaarden, maar in de totale dagelijkse PFAS-blootstelling van een Nederlander is wijn een kleine speler. De ironie van het onderzoek: het is veel sterker een aanleiding om het EU-beleid op koelmiddelen en fungiciden aan te scherpen dan om je glas op de plank te laten staan.
Onze keuze bij DIRT.: we werken het liefst met wijnboeren die al jaren biologisch of biodynamisch werken, omdat dat én het pesticidedeel én de bodemkwaliteit op orde houdt. Niet omdat we beweren dat het PFAS-vrij is, want dat is in 2026 nergens meer waar. Wel omdat het de lijn is die naar steeds lagere waarden kan leiden.
De rest is een breder gesprek over wat we als samenleving toestaan in koelinstallaties en velden.
Meer praktische wijnuitleg vind je in onze gids over sulfiet in wijn, hoe alcoholvrije wijn precies wordt gemaakt en bij welke wijnkoelkast je je flessen het langst goed houdt.
Wil je direct kiezen voor wijn met aandacht voor wat erin zit? Bekijk onze volledige selectie met biologische en natuurwijnen.