Picpoul wijn: zilt, kurkdroog en gemaakt voor oesters

In het kort

Wat is picpoul wijn?

Picpoul wijn is een kurkdroge witte wijn die gemaakt wordt van de druif Piquepoul Blanc, vrijwel altijd uit de Languedoc in Zuid-Frankrijk. Het kenmerk is de hoge, frisse zuurgraad, gecombineerd met citrus, groene appel en een zilte, bijna jodiumachtige mineraliteit. Meestal ongehouten en bedoeld om jong te drinken.

De druif bestaat in drie kleuren: Picpoul Blanc (wit, verreweg de bekendste), Picpoul Noir en het zeldzame Picpoul Gris. Als iemand het over "picpoul wijn" heeft, gaat het bijna altijd over de witte. Het is een oud ras dat lange tijd vooral als blenddruif diende, tot telers doorkregen dat hij op zichzelf een verrassend levendige wijn geeft.

Wat picpoul zo herkenbaar maakt, is de spanning. Waar veel zuidelijke witte wijnen week en zwaar worden in de hitte, houdt picpoul zijn zuren vast. Dat maakt hem fris zonder flauw te zijn, en verklaart waarom hij in de zomer zo populair is geworden. Het is geen wijn om lang over na te denken, maar wel een die je glas na glas blijft schenken.

Herkomst: de Languedoc en het Bassin de Thau

Picpoul komt uit de Languedoc, de brede wijnstreek langs de Middellandse Zee in Zuid-Frankrijk. Het hart van de productie ligt rond de lagune Bassin de Thau, bij het dorp Pinet in de Herault. De druif groeit ook in de zuidelijke Rhone en in Catalonie in Spanje.

De wijnbouw hier is oud. De Romeinen legden er al wijngaarden aan langs de Via Domitia, de handelsweg tussen Italie en Spanje. In de veertiende eeuw duikt de druif "Picapoll" op in wijngaardcontracten bij Toulouse, en in de zestiende eeuw stond picpoul bekend als een van de edelere druiven van de streek. In de achttiende eeuw mochten de inwoners van Pinet hun vaten merken met de woorden "Vin de Pinet".

De ligging aan de kust bepaalt het karakter. De wijngaarden liggen op kalksteen, deels opgebouwd uit versteende schelpen, en vangen de zeewind op. Die combinatie van zeeklimaat en schelpenbodem geeft picpoul zijn ziltige toets. In dezelfde lagune worden de beroemde oesters van Bouzigues gekweekt, en wijn en oester delen dus letterlijk dezelfde bodem. Picpoul is trouwens ook een van de dertien toegestane druiven in Chateauneuf-du-Pape, al gaat het daar om een verwaarloosbaar aandeel.

Picpoul de Pinet: de bekendste appellatie

Picpoul de Pinet is de beroemdste bron van picpoul en sinds 14 februari 2013 een eigen AOC. Het is een van de zeldzame Franse appellaties met maar een druif, een kleur en een stijl: uitsluitend witte, droge wijn van Piquepoul Blanc, uit zes gemeentes rond het Bassin de Thau.

Voor 2013 was Picpoul de Pinet een onderdeel van de bredere appellatie Coteaux du Languedoc, en daarvoor droeg het sinds 1954 de oudere VDQS-status. De eigen AOC was een erkenning van iets wat proevers allang wisten: dat picpoul van deze plek een eigen, herkenbaar profiel heeft dat je niet zomaar ergens anders namaakt.

De appellatie groeide de afgelopen decennia hard. Waar picpoul lang een lokale curiositeit was, staat er nu rond de 1.400 hectare aangeplant en vind je de wijn in vrijwel elke goede wijnhandel. Een belangrijke sprong was de overstap op machinaal oogsten in de vroege jaren tachtig: sneller plukken bij koelere temperaturen hield de druiven fris en tilde de kwaliteit omhoog. Recenter experimenteren sommige huizen met langere rijping op de gist, de zogeheten "Patience"-wijnen, die iets meer body en bewaarpotentieel geven.

Waar komt de naam picpoul vandaan?

De naam picpoul betekent in het Occitaans zoiets als "lippenprikker": pique staat voor prikt en poul voor lip. Het is een directe verwijzing naar de hoge, rassige zuurgraad, die je bijna op je lippen voelt tintelen. Je komt de druif ook tegen als piquepoul of, in het oude Catalaans, picapoll.

Het is een van die zeldzame wijnnamen die precies zegt wat je in het glas krijgt. Geen romantische streeknaam of adellijke familie, gewoon een boerse beschrijving van wat de druif met je mond doet. Dat past goed bij het onopgesmukte, eerlijke karakter van de wijn zelf.

Smaakprofiel: kurkdroog en zilt

Picpoul smaakt kurkdroog en fris, met citroen, limoen, groene appel en peer, en daaronder een zilte, mineralige laag die aan zeewater doet denken. De zuurgraad is hoog en mondwaterend, de body licht tot medium, en de afdronk kort en schoon. In de geur zit vaak een vleugje witte bloesem, zoals acacia of meidoorn.

De kleur is meestal bleek citroengeel met een groene zweem, precies wat je verwacht van een koele, ongehouten witte wijn. Het alcoholgehalte blijft doorgaans bescheiden, rond de 12,5 tot 13 procent. In onze proeverij viel op hoe strak en recht picpoul blijft: geen zoete rondingen, geen houttoon, gewoon citrus en zout die elkaar aanjagen.

Verwacht geen complexe, gelaagde wijn met eindeloze ontwikkeling in het glas. Picpoul is een dorstlesser met karakter, geen meditatiewijn. Juist die directheid is de charme: hij vraagt niets van je behalve dat je hem koud drinkt.

In de wijngaard: laat rijpen, hoge zuren

Piquepoul Blanc is een laatrijpende druif die zijn zuurgraad ook in het warme mediterrane klimaat vasthoudt. Dat is het geheim achter de frisheid van de wijn: terwijl veel druiven in de zon hun zuren verliezen, blijft picpoul strak. De keerzijde is dat het ras niet makkelijk is om te telen.

De druif loopt laat uit en is gevoelig voor echte meeldauw en andere schimmelziekten. De opbrengsten zijn van nature aan de lage kant, en na de fylloxera-plaag verdween picpoul daarom lange tijd naar de achtergrond ten gunste van productievere druiven. Dat picpoul nu weer bloeit, komt door telers die bewust voor kwaliteit en herkomst kozen in plaats van volume.

Picpoul en eten: oesters en meer

Picpoul is bijna letterlijk gemaakt voor zeevruchten. De hoge zuren en de zilte toon snijden dwars door vette en zoute gerechten, precies zoals een scheut citroen dat doet. De klassieke match is een oester, maar de wijn kan veel meer aan tafel dan alleen dat.

Waar picpoul in uitblinkt: alles wat uit zee komt. Oesters, mosselen, garnalen, kokkels en andere schaal- en schelpdieren. Verder werkt hij prima bij witvis, ceviche, sushi, gefrituurde inktvis, een frisse zomersalade of een jonge geitenkaas. Vermijd zware, romige sauzen en pittig gekruide gerechten, want daar wint de wijn het niet van.

Onze tip: houd het simpel. Picpoul heeft geen ingewikkeld bord nodig om te schitteren. Een schaal ijs met oesters, een halve citroen en een koude fles is alles wat je hoeft te regelen.

Picpoul kopen, serveren en bewaren

Schenk picpoul goed koud, rond 8 tot 10 graden, want de kou houdt de zuren strak en verfrissend. Drink hem jong: de meeste picpoul is op zijn best binnen een tot drie jaar na de oogst. Bewaren heeft weinig zin, dit is geen wijn die met de jaren mooier wordt.

Bij het kopen kijk je vooral naar de oogst. Neem de jongste jaargang die je kunt vinden, zodat je de druif op zijn frisst proeft. Zet de fles ongeveer twee uur van tevoren in de koelkast, of twintig minuten in een emmer met ijs en water als het snel moet. Heb je een halve fles over, dan houdt hij met een goede kurk of stop nog een dag of twee in de koelkast stand, al gaat er dan wel wat spanning verloren.

Picpoul vs andere frisse witte wijnen

Picpoul valt in het kamp van de frisse, ziltige kustwitte wijnen, samen met druiven als vermentino, verdejo en albarino. Ze delen de hoge zuren en de zeezoute toon, maar elk heeft een eigen accent. Picpoul is de striktste en meest citrusgedreven van het stel.

De dichtstbijzijnde buur is misschien vermentino, ook een mediterrane kustdruif, maar die is vaak iets voller en kruidiger met een amandelige toets. Verdejo uit Spanje voegt wat meer gras en venkel toe, terwijl picpoul rechtdoor gaat op citroen en zout. Zoek je meer body en een rijpere stijl, dan zit je eerder bij een Rhone-witte van viognier of marsanne.

Kortom: kies picpoul als je de meest verfrissende, rechttoe rechtaan witte wijn wilt, en houd de andere achter de hand voor wanneer je iets ronder of complexer zoekt. Voor een oester wint picpoul het bijna altijd.