Roussanne wijn: de aromatische witte druif uit de Rhône

In het kort

Wat is roussanne?

Roussanne is een witte druif uit de noordelijke Rhône, en de meest aromatische van de twee witte druiven die daar de dienst uitmaken. Waar de meeste volle witte wijnen kracht inruilen voor geur, doet roussanne allebei: een vol lichaam met een neus van kruidenthee, witte bloesem, peer en honing. Dat maakt hem geliefd, en tegelijk berucht om zijn lastige karakter in de wijngaard.

De naam vertelt waar hij vandaan komt. Roussanne is afgeleid van het Franse roux, roodbruin, en verwijst naar de roestbruine kleur die de bessen krijgen zodra ze rijp zijn. Ondanks die kleur van de schil is het een echte witte wijndruif, die bleke, goudgele wijn geeft.

Belangrijk om te onthouden: roussanne staat zelden alleen in de fles. Zijn natuurlijke tegenspeler is marsanne, en de twee worden zo vaak samen geblend dat je ze bijna als een koppel moet zien. Roussanne is daarin de aromatische, temperamentvolle helft.

Herkomst: de witte druif van de Rhône

Roussanne hoort thuis in de noordelijke Rhône, het smalle stuk wijnland tussen Vienne en Valence in het zuidoosten van Frankrijk. Daar groeit hij al eeuwen op de steile granieten hellingen, in het gezelschap van syrah voor de rode wijn en marsanne voor de witte. Het is klassiek Rhône-terroir: zon, wind en arme, stenige grond.

Precieze data over de oorsprong ontbreken, maar duidelijk is dat de druif al lang met de streek verweven is. Lange tijd stond hij in de schaduw van marsanne, die makkelijker te telen was en meer opbracht. Pas de laatste decennia kreeg roussanne zijn eigen erkenning, toen wijnmakers de aromatische meerwaarde weer op waarde schatten.

Rond 1998 stond er in Frankrijk nog maar zo'n honderd hectare roussanne. Inmiddels is dat gegroeid naar bijna tweeduizend hectare, een flinke opleving voor een druif die bijna van de kaart verdween. In de Rhône zelf gaat het om ruim twaalfhonderd hectare. Voor een lezer die de Rhône-wijnen wil begrijpen, is roussanne een sleutel tot de witte kant van dat verhaal.

Roussanne en marsanne: het klassieke duo

Roussanne en marsanne zijn de twee witte druiven van de noordelijke Rhône, en ze horen bij elkaar zoals cabernet en merlot in Bordeaux. Ze worden meestal samen geblend, omdat ze elkaars zwakke plekken opvangen. Roussanne brengt aroma, finesse en frisheid; marsanne brengt body, volume en een betrouwbare oogst.

Kort gezegd: roussanne is de neus, marsanne is het lichaam. Een blend van alleen marsanne kan vol maar wat saai zijn, terwijl een blend van alleen roussanne prachtig geurt maar in de wijngaard een gok is. Samen leveren ze een witte wijn die zowel geur als draagkracht heeft.

Niet elke wijnmaker gebruikt beide. Sommige domeinen zetten juist in op pure roussanne om zijn aroma volledig te laten spreken, met alle risico van een lastige oogst erbij. Dat zijn vaak de meest karaktervolle witte Rhône-wijnen die je kunt vinden.

Hoe smaakt roussanne?

Roussanne is vol en aromatisch tegelijk. De geur is zijn visitekaartje: een mix die vaak wordt omschreven als bloemige kruidenthee, met daarnaast peer, abrikoos, witte bloesem en een laag van honing en bijenwas. In de mond is de wijn breed en romig, maar met genoeg zuur om niet log te worden.

Het klimaat stuurt de stijl. In warme streken is roussanne romiger en voller, met meer honing en rijp geel fruit. In koelere jaren en op hoge percelen is hij delicater en frisser, met wat meer florale spanning. Rijping op eik voegt een geroosterde, nootachtige toon toe, en juist roussanne verdraagt die vatinvloed beter dan de meeste witte druiven. In onze proeverijen valt telkens op hoezeer een goede roussanne naar de neus toe leeft: je ruikt hem vaak eerder dan je hem proeft.

In welke wijnen zit roussanne?

Roussanne zit vooral in de witte wijnen van de Rhône. In het noorden is hij, samen met marsanne, de vaste witte druif van appellaties als Hermitage, Crozes-Hermitage, Saint-Joseph en Saint-Peray. In Saint-Peray, bekend van zijn mousserende wijn, is roussanne zelfs een van slechts twee toegestane druiven.

In de zuidelijke Rhône duikt hij op in een beroemde rol: roussanne is een van de zes toegestane witte druiven van Châteauneuf-du-Pape. In de witte Châteauneuf mag hij zelfs 80 tot 100 procent van de wijn uitmaken, en het beroemde domein Beaucastel maakt er een gezochte, pure roussanne van oude stokken. Roussanne is bovendien de enige witte Châteauneuf-druif met een natuurlijke aanleg voor vatvergisting en houtrijping.

• Hermitage & Crozes-Hermitage: vol, bewaarbaar, met marsanne als partner.
• Saint-Joseph & Saint-Peray: frisser, soms mousserend in Saint-Peray.
• Châteauneuf-du-Pape blanc: aromatische, bewaarbare witte wijn.
• Côtes du Rhône blanc: toegankelijker, voor jong drinken.

Roussanne in Savoie: bergeron

Buiten de Rhône heeft roussanne een tweede thuis in de Savoie, hoog in de Franse Alpen. Daar heet de druif bergeron, en onder die naam vormt hij de basis van de appellatie Chignin-Bergeron. Dit is een van de weinige plekken waar roussanne juist wel solo staat, als pure wijn.

De bergeron-wijnen komen van steile kalksteenhellingen, en dat proef je. Ze zijn aromatisch en vol zoals hun Rhône-neven, maar met een kruidige, licht peperige rand en een frisse spanning die past bij het koelere bergklimaat. Voor liefhebbers is Chignin-Bergeron een van de zuiverste manieren om te proeven wat roussanne in zijn eentje kan.

Waarom roussanne zo lastig te telen is

Roussanne is een druif met een moeilijk karakter, en dat verklaart waarom hij zeldzaam bleef. Hij rijpt laat en ongelijkmatig, is gevoelig voor echte meeldauw en rot, en heeft slechte windvastheid, wat in de winderige Rhône een reëel probleem is. De opbrengsten zijn wisselvallig en soms erg laag.

Door al die risico's kozen veel wijnboeren lange tijd liever voor de makkelijker marsanne. In de tweede helft van de twintigste eeuw dreigde roussanne daardoor bijna te verdwijnen uit de Rhône. Pas met de komst van betere, ziekteresistentere klonen en een hernieuwde vraag naar karaktervolle witte wijn keerde het tij.

Roussanne buiten Frankrijk

Wat in de Rhône begon, reisde mee met de wereldwijde belangstelling voor Rhône-druiven. Vandaag vind je roussanne op meerdere continenten, meestal in de handen van wijnmakers die bewust voor een aromatische, karaktervolle witte wijn kiezen. Groot in areaal is hij nergens, maar zijn reputatie reikt ver.

• Californië: een lieveling van de Rhône Rangers. Domeinen als Tablas Creek in Paso Robles, een samenwerking met Beaucastel, maken serieuze roussanne.
• Washington State: eerste experimentele aanplant in 1990, inmiddels een vaste waarde bij de Rhône-stijlen.
• Australië: vooral als blendpartner van marsanne en in Rhône-achtige witte wijnen.
• Italië en elders: kleine aanplant in Ligurië en Toscane, plus Zuid-Afrika, Spanje en zelfs Kreta.

Bewaren en de gesloten fase

Roussanne is een van de weinige witte Rhône-druiven met echt bewaarpotentieel. Waar veel witte wijn op zijn best is in de eerste jaren, kan een goede roussanne juist beter worden met tijd. De aromatiek verschuift dan van fris fruit en bloesem naar noten, honing en gedroogd geel fruit.

Wel is er een eigenaardigheid: de zogenoemde gesloten of stille fase. Een roussanne die in zijn eerste drie tot vier jaar heerlijk drinkt, kan daarna een tijd dichtklappen, waarbij geur en smaak zich terugtrekken. Rond zeven tot acht jaar opent hij weer, met meer diepte en complexiteit. Vooral top-Hermitage en Châteauneuf-du-Pape laten dit patroon zien.

Voor de praktijk betekent dat: drink eenvoudige roussanne jong, om zijn frisse geur, of geef een serieuze fles bewust de tijd. De onhandige tussenfase is precies de reden dat sommige mensen roussanne verkeerd inschatten, ze openen de fles net op het verkeerde moment.

Roussanne vs andere witte druiven

Roussanne wordt vaak vergeleken met andere volle, aromatische witte druiven. Hij deelt de Rhône met marsanne en viognier, en lijkt in gewicht op chardonnay, maar zijn geurprofiel is helemaal van hemzelf. Hieronder hoe hij zich verhoudt tot zijn naaste buren.

Wil je verder lezen in dezelfde hoek van volle, aromatische witte wijn, kijk dan bij viognier, de weelderige Rhône-neef, of bij chardonnay, de wereldwijde maatstaf voor volle witte wijn. Naast die twee laat roussanne juist zijn kruidige, honingachtige eigenheid zien.

Serveren en combineren

Roussanne komt het best tot zijn recht rond 10 tot 12 graden, niet ijskoud. Te koud serveren is zonde, want dan verdwijnt juist het aroma dat de druif zo bijzonder maakt. Een volle, op eik gerijpte roussanne mag richting 12 graden en verdient een groter glas, zodat de geur zich kan ontvouwen.

Aan tafel is roussanne veelzijdig door zijn combinatie van body en geur. Hij houdt van gerechten met wat rijkdom en kruiding, meer dan van heel lichte, zure schotels. Onze richtlijn:

Voor meer inspiratie zie onze gidsen wijn bij vis, wijn bij asperges en wijn bij kaas. Roussanne is een dankbare wijn om mee te combineren, juist omdat hij zowel geur als draagkracht op tafel brengt.