Veneto wijn: Amarone, Prosecco en Soave uitgelegd

In het kort

Wat is Veneto?

Veneto is een regio in het noordoosten van Italië. Aan de westkant ligt het Gardameer, het grootste meer van het land, en aan de oostkant de Adriatische Zee met de stad Venetië. Daartussen strekt zich een landschap uit van bergen in het noorden, glooiende heuvels in het midden en een brede vlakte langs de Po-rivier in het zuiden. Die afwisseling verklaart waarom Veneto zo veel verschillende wijnen maakt.

Geen enkele Italiaanse regio produceert meer wijn dan Veneto. Het is de grootste wijnstreek van het land qua volume en de grootste producent van DOC-wijn. Ruwweg een vijfde van alle Italiaanse wijn komt hiervandaan. Tegelijk is Veneto geen regio van alleen massa: ongeveer driekwart van de productie draagt een beschermd herkomstkeurmerk, en de streek telt veertien DOCG's, het op een na hoogste aantal van Italië.

Het klimaat verandert sterk van noord naar zuid. In het noorden, rond Valpolicella en Soave, is het koeler en bergachtiger. Daar zorgen het Gardameer en de hoogte voor frisse nachten, wat de wijnen zuur en geur geeft. Naar het zuiden toe wordt het warmer en milder, met invloed van de Adriatische Zee. De bodems in de noordelijke heuvels bestaan deels uit vulkanisch gesteente en kalksteen, en juist die ondergrond geeft de Soave en de Valpolicella hun mineraliteit.

De wijncultuur van Veneto is oud. In het Valpolicella-gebied wordt al sinds de Romeinse tijd wijn gemaakt van gedroogde druiven, en die techniek vormt nog altijd het hart van de regio. Wat Veneto in de moderne tijd vooral groot maakte, is de combinatie van die eeuwenoude appassimento-traditie en de explosieve populariteit van Prosecco.

De wijngebieden van Veneto

Veneto telt veel appellaties, maar het wordt overzichtelijk zodra je het in vier kerngebieden opdeelt. Drie daarvan dragen de roem van de regio, het vierde levert de grote volumes.

Valpolicella: het rode hart

Valpolicella ligt ten noorden van de stad Verona, een gebied van heuvels en valleien tegen de uitlopers van de Alpen. Hier worden alle rode wijnen van Veneto gemaakt die ertoe doen: de lichte Valpolicella, de vollere Ripasso, de krachtige Amarone en de zoete Recioto. Het historische kerngebied heet Valpolicella Classico en ligt in het westen, dichter bij het Gardameer. De naam betekent waarschijnlijk "vallei van vele kelders", en dat verraadt hoe lang hier al wijn wordt gemaakt.

Soave: de witte heuvels

Soave ligt ten oosten van Verona, rond het gelijknamige dorp met zijn middeleeuwse kasteel. Het is het thuis van de witte Garganega-druif. De oudste wijngaarden liggen op vulkanische heuvels en vormen het gebied Soave Classico. De vlakte eromheen levert grotere hoeveelheden, eenvoudiger van karakter. Soave was decennia geleden vooral bekend als goedkope exportwijn, maar de betere producenten hebben de naam de afgelopen jaren flink opgepoetst.

Conegliano-Valdobbiadene: het land van Prosecco

In het noorden van Veneto, tussen de steden Conegliano en Valdobbiadene, liggen de steile heuvels waar de beste Prosecco vandaan komt. Dit gebied draagt sinds 2009 de hoogste classificatie, Conegliano Valdobbiadene Prosecco Superiore DOCG, en staat sinds 2019 op de UNESCO-werelderfgoedlijst. De wijngaarden klimmen hier zo steil tegen de hellingen op dat plukken bijna alleen met de hand kan.

De vlakte: Prosecco DOC en Pinot Grigio

Onder de heuvels ligt een brede vlakte die de grote volumes levert. Hier wordt de gewone Prosecco DOC gemaakt en veel Pinot Grigio delle Venezie. Dit is de wijn die je in elke supermarkt vindt: prettig, toegankelijk en betaalbaar, zonder de finesse van de heuvelwijnen. Ook Bardolino, een lichte rode wijn aan de oostoever van het Gardameer, hoort bij dit deel van Veneto.

De druivenrassen van Veneto

Veneto werkt grotendeels met inheemse druiven. Internationale rassen als Merlot en Pinot Grigio worden aangeplant voor volume, maar het karakter van de regio rust op een handvol eigen druiven.

De blauwe druiven

• Corvina. De belangrijkste rode druif van Veneto en de ruggengraat van Valpolicella en Amarone. Corvina geeft een wijn met heldere kersensmaak, frisse zuren en een kruidige toets. De druif heeft een vrij dikke schil, wat hem geschikt maakt voor het drogen tijdens appassimento.
• Corvinone. Lang verward met Corvina, maar een eigen druif. Geeft iets meer kleur en tannine, en wordt vaak samen met Corvina gebruikt.
• Rondinella. De vaste partner van Corvina in de blend. Rondinella is productief en kleurt mooi, maar voegt minder geur toe. Hij maakt de wijn ronder.
• Molinara. Vroeger standaard in Valpolicella, nu minder gebruikt. Molinara geeft frisheid maar weinig kleur, en is in moderne blends vaak weggelaten.

De witte druiven

• Garganega. De druif van Soave. Garganega geeft een droge witte wijn met tonen van citrus, witte bloemen en een typische amandeltoon in de afdronk. Op vulkanische bodem wordt de wijn minerig en geconcentreerd.
• Glera. De druif van Prosecco. Glera geeft een lichte, frisse basiswijn met aroma's van groene appel, peer en witte bloesem. Bijna alle Glera gaat naar mousserende wijn.
• Trebbiano en Pinot Grigio. Twee werkpaarden voor de grote volumes. Pinot Grigio delle Venezie is een van de meest geëxporteerde witte wijnen van Italië.

Amarone, Ripasso en Valpolicella

De rode wijnen van Valpolicella zorgen voor de meeste verwarring, omdat vier verschillende wijnen dezelfde druiven en hetzelfde gebied delen. Het verschil zit in één ding: wat er met de druiven gebeurt voordat en nadat ze geperst worden.

Wat is appassimento?

Appassimento is het drogen van geplukte druiven. Na de oogst leggen de wijnboeren de mooiste trossen op rekken of in ondiepe kistjes in een goed geventileerde ruimte. Daar liggen ze drie tot vier maanden, soms langer. In die tijd verliezen de druiven vijfentwintig tot veertig procent van hun vocht. Wat overblijft is een halfgedroogde druif waarin suiker, zuren en aroma's sterk geconcentreerd zijn. Het is een eeuwenoude techniek, en de basis van de krachtige stijl waar Veneto wereldberoemd om is.

Valpolicella Classico

De gewone Valpolicella wordt gemaakt van verse, niet-gedroogde druiven. Het is een lichte, sappige rode wijn met smaken van rode kers en een frisse zuurgraad. Lage tannine, weinig hout, bedoeld om jong en met een lichte koeling te drinken. In onze proeverij is dit de ideale doordeweekse rode wijn: vriendelijk, fruitig en zonder pretenties. De toevoeging "Classico" betekent dat de druiven uit het historische kerngebied komen.

Ripasso

Ripasso betekent letterlijk "opnieuw langs". De techniek: nadat de Amarone is geperst, blijft er een laag uitgeperste schillen achter, nog vol smaak en suiker. Daar wordt een gewone Valpolicella overheen gepompt, die zo een tweede, korte gisting ondergaat. De wijn neemt extra kleur, body en kruidigheid op. Het resultaat ligt precies tussen Valpolicella en Amarone in: voller en dieper dan een gewone Valpolicella, maar lichter en een stuk betaalbaarder dan een Amarone. Ripasso wordt niet voor niets het "kleine broertje van de Amarone" genoemd.

Amarone della Valpolicella

Amarone is de topwijn van Veneto. Hij wordt volledig gemaakt van druiven die de appassimento hebben ondergaan. Na het drogen worden ze geperst en volledig doorgegist tot een droge wijn. Door de geconcentreerde suiker komt het alcoholpercentage hoog uit, vaak vijftien tot zestien procent. De smaak is rijk en gelaagd: gedroogd rood fruit, vijg, pruim en rozijn, met tonen van chocolade, tabak en specerijen. De tannine is meestal zacht, de afdronk lang. De naam komt van amaro, het Italiaanse woord voor bitter, dat verwijst naar de droge stijl tegenover de zoete Recioto.

Recioto della Valpolicella

Recioto is de zoete rode wijn van het gebied en in feite de oudste wijn van Valpolicella. Hij wordt net als Amarone van gedroogde druiven gemaakt, maar de gisting wordt vroeg gestopt. Daardoor blijft een deel van de natuurlijke suiker in de wijn. Het resultaat is een volle, zoete dessertwijn met smaken van gedroogd fruit en kers. Amarone is historisch ontstaan als een Recioto die per ongeluk volledig was doorgegist, en daarmee droog werd.

Prosecco en Soave: het witte en mousserende Veneto

De rode wijnen krijgen de aandacht van de kenners, maar in volume zijn het Prosecco en Soave die Veneto dragen.

Prosecco

Prosecco is de bekendste mousserende wijn ter wereld geworden, en de meeste ervan komt uit Veneto. De wijn wordt gemaakt van de Glera-druif. Anders dan champagne krijgt Prosecco zijn bubbels niet via een tweede gisting op fles, maar via de tankmethode: de tweede gisting gebeurt in een grote drukvat, waarna de wijn onder druk wordt gebotteld. Dat is sneller en goedkoper, en het bewaart het frisse, fruitige karakter van Glera. Prosecco smaakt naar groene appel, peer en witte bloemen, en kan droog tot iets zoeter zijn. Op het etiket staat de zoetegraad: brut is het droogst, daarna extra dry en dry. Verwarrend genoeg is "dry" de minst droge van de drie.

De kwaliteit verschilt sterk. Een Prosecco DOC uit de vlakte is een prettige, eenvoudige bubbel. Een Conegliano Valdobbiadene Prosecco Superiore DOCG van de steile heuvels heeft meer geur, meer diepte en een fijnere mousse. Het prijsverschil is meestal een paar euro, en dat is het waard.

Soave

Soave is de droge witte wijn van Veneto, gemaakt van minstens zeventig procent Garganega, soms aangevuld met Chardonnay of Trebbiano di Soave. De wijn is licht tot middelvol, met tonen van citrus, groene appel en witte bloemen, en die kenmerkende amandeltoon in de afdronk. Een Soave Classico van de vulkanische heuvels is geconcentreerder en minerieger dan een gewone Soave uit het bredere gebied. Soave is een onderschatte wijn: betere flessen bieden veel kwaliteit voor weinig geld.

De wijnstijlen op een rij

De vier rode stijlen uit Valpolicella naast elkaar, zodat je in één oogopslag ziet wat het verschil is.

En kort de drie hoofdstijlen van de hele regio: Prosecco is de frisse, mousserende aperitiefwijn, Soave de droge witte tafelwijn, en de Valpolicella-familie levert het rood, van licht tot krachtig.

Kopen, serveren en bewaren

Veneto is dankbaar om te kopen, omdat de regio voor elk budget en elke gelegenheid iets heeft. Een paar praktische punten.

Wat kopen

Voor doordeweeks pak je een Valpolicella Classico of een Soave, allebei meestal onder de vijftien euro. Wil je iets meer diepte voor het weekend of bij een maaltijd, dan is een Ripasso de slimme keuze: veel van het Amarone-karakter voor een derde van de prijs. Bewaar de Amarone voor een echte gelegenheid. Let bij Prosecco op de DOCG-aanduiding als je iets fijners zoekt. In onze ervaring zit de beste prijs-kwaliteitverhouding van Veneto bij de Ripasso en de betere Soave.

Serveertemperatuur

• Prosecco: goed gekoeld, 6 tot 8 graden.
• Soave: 8 tot 10 graden, niet ijskoud, anders verlies je de geur.
• Valpolicella: 14 tot 16 graden, een lichte koeling staat deze frisse rode wijn goed.
• Ripasso: 16 tot 18 graden.
• Amarone: 18 tot 20 graden, en geef hem rustig een uur in een karaf.

Bij welk eten

Amarone vraagt om stevig eten: ossobuco, gebraden vlees, stoofpot, risotto met paddenstoelen of een plank oude kazen. Ripasso en Valpolicella passen mooi bij pasta met tomatensaus, pizza en geroosterd vlees. Soave is fijn bij vis, schaaldieren en lichte voorgerechten. Prosecco doet zijn werk als aperitief en bij hapjes. Meer ideeën vind je in onze gids over wijn en eten.

Bewaren

Prosecco, Soave en gewone Valpolicella zijn bedoeld om jong te drinken, binnen één tot drie jaar. Ripasso kan vijf tot acht jaar mee. Amarone is gebouwd om te rijpen: een goede fles houdt tien tot twintig jaar, en de beste nog langer. Bewaar wijn die je langer wegligt liggend, donker en koel bij een stabiele temperatuur.

Mythes ontkracht

Rond Veneto bestaan een paar hardnekkige misverstanden. Drie ervan opgehelderd.

"Prosecco is gewoon goedkope champagne"

Prosecco en champagne zijn allebei mousserende wijn, maar verder zijn ze niet vergelijkbaar. Ze gebruiken andere druiven, een andere methode en mikken op een ander smaakprofiel. Champagne krijgt zijn bubbels op fles en gaat richting brood en noten; Prosecco krijgt ze in de tank en blijft fris en fruitig. Prosecco is geen mislukte champagne, het is een eigen stijl met een eigen doel.

"Amarone is altijd beter dan Valpolicella"

Amarone is krachtiger en duurder, maar niet per definitie "beter". Het hangt af van wat je zoekt. Bij een lichte zomermaaltijd is een frisse Valpolicella een betere keuze dan een zware Amarone. Duurder betekent geschikter voor andere gelegenheden, niet superieur.

"Soave is een saaie supermarktwijn"

Soave heeft een reputatie uit de jaren tachtig, toen de naam stond voor goedkope massawijn. Dat beeld klopt allang niet meer. Een Soave Classico van een serieuze producent, van de vulkanische heuvels, is een geconcentreerde, minerige witte wijn die zich kan meten met veel duurdere namen. De reputatie loopt achter op de werkelijkheid.