Wat is een blend?

In het kort

Wat is een blend precies?

Een blend is een wijn die gemaakt is van meer dan één druivenras. In plaats van alles in te zetten op één druif, combineert de wijnmaker er twee, drie of soms wel een handvol. Het idee erachter is even oud als de wijnbouw zelf: het ene ras kan iets wat het andere mist, en samen vormen ze een wijn die completer aanvoelt dan elk ras op zichzelf.

De tegenhanger van de blend heet een monocépage, ook wel een variëtale wijn genoemd. Dat is een wijn die voor het overgrote deel uit één enkel druivenras bestaat. Een pure Chardonnay is een monocépage, een pure Pinot Noir ook. Beide kampen hebben hun klassiekers, en geen van beide is de norm. Wijn kent gewoon twee evenwaardige routes naar een goede fles.

Een misverstand wegnemen we meteen: blenden betekent niet dat verschillende afgekeurde restjes bij elkaar worden gegooid. Bij goedkope bulkwijn kán dat soms zo werken, maar bij elke serieuze wijn is de blend juist een bewuste, geproefde keuze. De wijnmaker zoekt naar de combinatie die de wijn het best in balans brengt. Dat is vakwerk, geen verlegenheidsoplossing.

Blend, assemblage, cuvée

Rond het onderwerp zwerven drie woorden die makkelijk verwarren. Ze betekenen grotendeels hetzelfde, met kleine accentverschillen.

Blend is het Engelse woord en inmiddels de meest gebruikte term, ook in het Nederlands. Het betekent simpelweg: een wijn van meerdere druivenrassen.

Assemblage is het Franse equivalent, letterlijk "het samenvoegen". In de praktijk is een assemblage precies hetzelfde als een blend. Het woord benadrukt de handeling: de wijnmaker assembleert de wijn uit losse onderdelen.

Cuvée komt van het Franse cuve, dat vat of tank betekent. Vaak slaat cuvée op een blend, op een wijn die uit meerdere druiven of percelen is samengesteld. Maar het woord wordt ook losser ingezet, bijvoorbeeld voor een speciale selectie of een aparte bottelnaam van een wijnhuis. Cuvée is daardoor de minst eenduidige van de drie. Zie je het op een etiket, dan is het vaak een blend, maar zeker is dat niet altijd.

Twee manieren om te blenden

Een wijn van meerdere druiven kan op twee manieren ontstaan. Ze leveren een ander soort wijn op en horen bij een ander tijdperk van de wijnbouw.

De veldblend

De oudste methode is de veldblend, in het Engels field blend. Daarbij staan verschillende druivenrassen door elkaar in dezelfde wijngaard. Bij de oogst worden ze samen geplukt en daarna samen vergist. Het mengen gebeurt dus al in de wijngaard, niet in de kelder. Vroeger was dit heel gangbaar: een wijnboer plantte simpelweg een mix van rassen die het in zijn grond goed deden. In oude wijngaarden, onder meer in Oostenrijk en Portugal, kom je het nog tegen.

Het nadeel van een veldblend is dat de wijnmaker weinig grip heeft. Alle druiven rijpen in hun eigen tempo en gaan toch op hetzelfde moment de pers in. De verhouding ligt vast zodra de stokken geplant zijn.

Blenden na de gisting

De moderne en verreweg meest gebruikte methode werkt andersom. Elk druivenras wordt apart geoogst en apart vergist. Pas daarna, als de losse wijnen klaar zijn, gaat de wijnmaker proeven. Hij stelt monsters samen, vergelijkt, en bepaalt precies in welke verhouding de rassen de uiteindelijke wijn vormen. Dit heet assembleren.

Het grote voordeel is controle. Valt één ras in een bepaald jaar tegen, dan kan de wijnmaker er minder van gebruiken of het weglaten. Smaakt een ander ras juist uitzonderlijk, dan krijgt dat meer ruimte. De blend wordt zo een instrument om de wijn jaar na jaar in balans te houden.

Waarom wijnmakers druiven mengen

Als één druif al een goede wijn kan geven, waarom dan de moeite van het mengen? Er zijn drie redenen, en ze gelden vaak alle drie tegelijk.

Balans. Dit is de belangrijkste. Elk druivenras heeft sterke en zwakke kanten. Het ene ras geeft veel fruit maar weinig structuur, het andere is stevig en tannisch maar wat eenzijdig. Door ze te combineren vult het ene ras het gat van het andere. De wijnmaker kan zo sturen op de hoeveelheid zuur, tannine, fruit en body, tot de wijn als één geheel aanvoelt.

Complexiteit. Een blend brengt meer lagen in het glas. Waar een monocépage de zuiverheid van één druif laat zien, kan een blend een breder smaakspectrum opbouwen: rood fruit van het ene ras, kruidigheid van het tweede, een fris randje van het derde. Dat maakt de wijn niet automatisch beter, maar wel veelzijdiger.

Zekerheid tussen jaargangen. Het weer is elk jaar anders. Een ras dat het in een koel jaar zwaar heeft, kan in een warm jaar juist schitteren. Met een blend heeft de wijnmaker een buffer: hij past de verhouding aan op wat de oogst hem geeft. Dat is precies waarom champagnehuizen vaak met meerdere jaargangen blenden, zodat hun stijl jaar na jaar herkenbaar blijft.

De beroemdste blends ter wereld

Veel van de bekendste wijnen ter wereld zijn blends. Een paar daarvan zijn zo invloedrijk geworden dat hun receptuur wereldwijd wordt nagevolgd.

De Bordeaux-blend is misschien wel de invloedrijkste van allemaal. Cabernet Sauvignon levert ruggengraat: stevige tannine, structuur, het vermogen om te rijpen. Merlot rondt die hardheid af met zachte, rijpe pruim. Cabernet Franc, Malbec en Petit Verdot worden in kleine hoeveelheden gebruikt om kleur, kruidigheid of frisheid bij te sturen. Dit recept is gekopieerd in Napa Valley, Chili, Zuid-Afrika en talloze andere streken.

De GSM-blend is de andere grote klassieker. De afkorting staat voor Grenache, Syrah en Mourvèdre. Grenache geeft rijp rood fruit en een warme body, Syrah brengt donkere kruidigheid, peper en kleur, en Mourvèdre voegt tannine en structuur toe. De stijl werd in 1936 vastgelegd met de oprichting van de appellatie Châteauneuf-du-Pape en is sindsdien wereldwijd nagevolgd, onder meer in Australië.

En champagne laat zien hoe ver blenden kan gaan. Een klassieke champagne mengt niet alleen drie druivenrassen, maar bij niet-jaargangwijnen ook nog eens wijn uit verschillende oogstjaren. Zo blijft de huisstijl van jaar tot jaar gelijk, ongeacht het weer.

Blend versus monocépage

De hardnekkigste vraag rond blends: is een wijn van één druif niet "zuiverder", en dus beter? Het korte antwoord is nee. Er is geen meetbaar verband tussen kwaliteit en het aantal druivenrassen.

Het bewijs zit in de top van de wijnwereld zelf. De peperdure topwijnen van Bordeaux zijn blends. De even peperdure topwijnen van Bourgogne zijn juist monocépage, puur Pinot Noir of puur Chardonnay. Aan de allerhoogste kant van de markt vind je dus beide stijlen naast elkaar. En aan de onderkant net zo goed: er bestaat slechte blendwijn en slechte monocépage. Het aantal druiven zegt simpelweg niets.

Wat de twee wel onderscheidt, is karakter. Een monocépage toont de zuivere identiteit van één ras: zo smaakt Riesling, zo smaakt Nebbiolo. Een blend toont juist het vakmanschap van het samenstellen, de zoektocht naar balans. Het zijn twee verschillende manieren om naar wijn te kijken, geen rangorde.

Een blend herkennen op het etiket

Of je een blend in handen hebt, lees je vaak gewoon van de fles, mits je weet waar je op moet letten. Er zijn drie situaties.

Meerdere druiven op het etiket

De makkelijkste situatie. Staan er twee of meer druivenrassen op de fles, bijvoorbeeld "Cabernet Sauvignon / Merlot", dan is het zonder twijfel een blend. In de EU geldt dan dat de wijn voor 100 procent uit die genoemde rassen moet bestaan, vaak met de percentages erbij vermeld.

Eén druif op het etiket

Staat er maar één ras groot op de fles, dan heb je een monocépage. In de EU moet de wijn dan voor minstens 85 procent uit dat ene ras bestaan. Dat betekent dat er soms een klein beetje van een ander ras in zit, maar de wijn telt nog steeds als variëtaal. In landen als Argentinië en Chili ligt die drempel iets lager, op 80 procent.

Geen druif, alleen een streek

De lastigste situatie, en juist hier zitten veel klassieke blends. Veel Europese topwijnen noemen geen enkel druivenras, alleen de streek of appellatie. Op een fles Bordeaux staat "Bordeaux", niet "Cabernet en Merlot". De gedachte: de plek bepaalt de stijl, en wie de streek kent, kent de samenstelling. Het vraagt dus wat parate kennis. Een handvol koppelingen helpt enorm.

Veelgemaakte misverstanden

Rond blends leven een paar taaie mythes. Het rechtzetten ervan helpt je sneller goede flessen te vinden.

"Een blend is van restjes gemaakt." Voor goedkope bulkwijn kan dit deels kloppen, maar als algemene regel is het onjuist. Bij elke serieuze wijn is de blend een bewuste, geproefde beslissing. De wijnmaker stelt hem stuk voor stuk samen om balans te krijgen, niet om iets weg te werken.

"Monocépage is altijd hoogwaardiger." Niet waar. Bordeaux is een blendregio en levert enkele van de duurste wijnen ter wereld. Bourgogne is een monocépageregio en doet daar niet voor onder. Kwaliteit hangt aan de wijngaard, de jaargang en het vakmanschap, niet aan het aantal druiven.

"Een cuvée is iets bijzonders." Soms wel, soms niet. Cuvée betekent vaak gewoon "blend" of "een specifieke selectie". Het is geen kwaliteitskeurmerk. Laat je niet verleiden door het woord alleen.

"Blends zijn een moderne uitvinding om kosten te drukken." Het tegendeel is waar. De veldblend is een van de oudste vormen van wijnbouw, ouder dan het idee om druiven apart te houden. Blenden is traditie, geen truc.

Wat dit betekent als je kiest

Terug naar het wijnschap. Wat heb je nu aan deze kennis als je een fles uitkiest?

Allereerst: laat het woord "blend" of "cuvée" je keuze niet sturen, in geen van beide richtingen. Het zegt niets over de kwaliteit en weinig over de prijsklasse. Een goedkope tafelwijn kan een blend zijn, en een dure topwijn ook.

Wel kun je het gebruiken om te voorspellen wat voor wijn je krijgt. Een blend is vaak gemaakt op balans en toegankelijkheid: de scherpe randjes zijn er meestal uitgewerkt. Dat maakt veel blends prettige, soepele wijnen voor bij een maaltijd. Een monocépage laat juist de uitgesproken kant van één ras zien, wat spannender kan zijn als je een specifiek karakter zoekt.

En zie je een streeknaam zonder druif? Dan weet je nu dat daar vaak een blend achter schuilt, en welke. Dat ene inzicht maakt het Europese schap een stuk leesbaarder. Pak gerust een fles van een blend die je niet kent, leg er een monocépage naast, en proef het verschil. Dat is, zoals altijd, de leukste manier om je smaak op te bouwen.