In het kort
- Het basisverschil is de grondstof: wijn komt van druiven, bier van graan. Bij wijn zit de suiker al in de druif en wordt het sap direct vergist. Bij bier moet het zetmeel uit het graan eerst tot suiker worden afgebroken, en komt er hop bij voor de bittere smaak.
- Wijn is sterker dan pils: stille wijn zit op 11 tot 14,5%, pils op 4 tot 6%. Per glas en per slok is wijn dus twee tot drie keer zo krachtig. Bij speciaalbier vervaagt dat verschil.
- Qua calorieën liggen pils en droge wijn dicht bij elkaar: per standaardglas rond de 88 kcal voor bier en 96 kcal voor wijn. De echte calorieslurpers zijn zware speciaalbieren en zoete wijnen.
- Bier op wijn geeft geen venijn: een onderzoek uit 2019 toonde aan dat de volgorde van drinken niets uitmaakt voor je kater. Wat telt is de totale hoeveelheid alcohol.
- Een standaardglas is in beide gevallen gelijk: ongeveer 10 gram puur alcohol, in een glas pils van 250 ml of een glas wijn van 100 ml. De eenheden tellen even snel op.
Wijn en bier: de kernverschillen
Wijn en bier zijn allebei gegiste dranken, en daar houdt de gelijkenis ook ongeveer op. De een komt van fruit, de ander van graan.
Dat ene verschil werkt door in alles: de smaak, het alcoholgehalte, hoe lang je het bewaart en bij welke gelegenheid je het inschenkt. Onderstaande tabel zet de belangrijkste kenmerken naast elkaar.
| Kenmerk | Wijn | Bier |
|---|---|---|
| Grondstof | Druiven | Granen, hop, gist |
| Suikerbron | Al aanwezig in de druif | Zetmeel uit graan, omgezet naar suiker |
| Alcohol | 11-14,5% (stil) | 4-6% (pils) |
| Standaardglas | 100 ml | 250 ml |
| Smaak | Fruit, zuur, soms tannine en eik | Mout, hop-bitter, fris |
| Bewaren | Maanden tot jaren, soms decennia | Weken tot maanden, vers het best |
| Serveren | 6 tot 18°C naar stijl | Meestal 3 tot 7°C |
De tabel laat één ding meteen zien: het zijn geen concurrenten in dezelfde categorie. Een fris glas pils op een terras en een glas Bourgogne bij het diner doen totaal verschillend werk.
De vraag "wijn of bier" gaat dan ook zelden over kwaliteit en bijna altijd over moment, gezelschap en gerecht.
Hoe wijn en bier gemaakt worden
Het smaakverschil begint bij de grondstof, maar wordt vooral bepaald door wat er met die grondstof gebeurt. Wijn maken is in de kern simpeler dan bier brouwen, al klinkt dat misschien gek.
Wijn: vergist druivensap
Een druif is een natuurlijk pakketje suiker. Bij rijpheid bevat hij genoeg suiker om na vergisting op 12 tot 15% alcohol uit te komen.
- Plukken en persen. De wijnmaker plukt de druiven en perst het sap eruit.
- Vergisten. De gist zet de aanwezige suiker direct om in alcohol en koolzuur. Geen tussenstap nodig.
- Kleur en tannine. Bij rode wijn blijven schil en pitten meegisten voor kleur en tannine, bij witte wijn niet.
Meer over hoe dat druivensap precies tot wijn wordt, lees je in onze uitleg over wijn maken.
Bier: eerst brouwen, dan vergisten
Graan bevat geen kant-en-klare suiker maar zetmeel, en gist kan zetmeel niet vergisten. Daarom kent bier een extra stap.
- Mouten. Het graan (meestal gerst) mag kort kiemen, waardoor enzymen vrijkomen die het zetmeel tot suiker afbreken.
- Maischen. Dat gemoute graan wordt geweekt in warm water.
- Koken met hop. De zoete vloeistof (wort) wordt gekookt met hop voor de bittere smaak en het aroma.
- Vergisten. Pas daarna komt de gist erbij.
Vier ingrediënten, meerdere stappen. Daar zit ook de bittere, broodachtige toon van bier: die komt van hop en mout, smaken die wijn helemaal niet kent.
Bij wijn pluk je de suiker en laat je hem vergisten. Bij bier moet je de suiker eerst zelf vrijmaken uit graan, en voeg je hop toe.
Die extra stap en die hop zijn de reden dat bier anders smaakt en minder alcohol heeft.
Alcohol: hoeveel zit er in wijn en bier
Wijn heeft per milliliter duidelijk meer alcohol dan pils, en de reden is de suiker. Meer startsuiker betekent meer voer voor de gist en dus meer alcohol. Druiven leveren van nature veel suiker, graan een stuk minder.
Vandaar dat pils standaard rond de 5% zit en stille wijn rond de 12 tot 14%. Gangbaar graan komt uit op 4 tot 6%.
Waar het verschil vervaagt
Toch is het geen zwart-wit verhaal. Speciaalbieren als tripels en quadrupels krijgen extra vergistbare suikers toegevoegd en halen daarmee 8 tot 11%. Die zitten dus dicht bij een lichte wijn.
Andersom bestaan er lichte wijnen van 8,5 tot 10%, zoals Vinho Verde en Mosel-Riesling. De onderstaande balken laten zien hoe de bereiken elkaar overlappen.
Tel eenheden, geen glazen
Voor je inname telt niet het percentage maar het aantal eenheden. En daar zit de praktische clou.
- Standaardglas pils
- 250 ml.
- Standaardglas wijn
- 100 ml.
- Alcohol per standaardglas
- Ongeveer 10 gram puur alcohol, oftewel één eenheid.
- Groot wijnglas, royaal volgeschonken
- Anderhalf tot twee eenheden in één glas.
Een café-fluitje bier en een klein glas wijn tellen dus precies gelijk. Schenk je thuis een groot wijnglas royaal vol, dan zit je zomaar op anderhalf tot twee eenheden.
Wil je je inname tellen, ga dan uit van eenheden, niet van glazen. Een avond met drie glazen wijn van thuisformaat kan zo oplopen tot vijf à zes eenheden, terwijl drie fluitjes pils op drie eenheden blijven.
Het glas bedriegt, de eenheid niet.
Calorieën: wijn of bier
Hier leeft een hardnekkig misverstand. Bier krijgt de schuld van de befaamde buik, maar per standaardglas is het verschil met wijn klein.
De calorieën in alcohol komen uit twee bronnen: de alcohol zelf (7 kcal per gram, bijna evenveel als vet) en de overgebleven suikers en koolhydraten.
| Drank | Per 100 ml | Per standaardglas |
|---|---|---|
| Pils (5%) | ~42 kcal | ~88 kcal (200-250ml) |
| Witte of rode wijn, droog | ~75 kcal | ~75 kcal (100ml) |
| Speciaalbier (8%) | ~70-85 kcal | ~175-210 kcal (250ml) |
| Zoete wijn | ~110-150 kcal | ~110-150 kcal (100ml) |
Per 100 ml wint wijn dit van pils, simpelweg omdat wijn meer alcohol en vaak wat restsuiker bevat. Het gaat om ongeveer 70 tot 85 kcal voor wijn tegen 42 tot 44 kcal voor pils.
Maar omdat een wijnglas kleiner is dan een bierglas, komt het per standaardglas dicht bij elkaar uit. Het Voedingscentrum rekent gemiddeld ongeveer 88 kcal voor een glas bier en 96 kcal voor een glas wijn, alle soorten wijn samen. Een glas droge wijn zit lager, rond 75 kcal.
De uitschieters
De uitschieters zitten aan de randen. Een zwaar trappistenbier of een glas zoete dessertwijn tikt twee tot drie keer zo hard aan.
- Zware speciaalbieren: tot 200 kcal per glas.
- Zoete wijnen: tot 150 kcal per 100 ml.
Wil je dieper de cijfers in? Kijk dan bij calorieën in wijn.
De bierbuik is dus niet zozeer een bierprobleem als een hoeveelheidsprobleem. Bier wordt nu eenmaal in grotere slokken en grotere rondes gedronken dan wijn.
Vijf pils op een avond is een stuk gangbaarder dan vijf glazen wijn, en dáár zit het calorieënverschil, niet in de drank zelf.
"Bier op wijn is venijn": klopt dat?
Bijna iedereen kent de spreuk: bier op wijn geeft venijn, wijn op bier geeft plezier. De boodschap: begin met bier en schakel daarna over op wijn, anders straft je kater je af.
Het klinkt logisch, het wordt al generaties doorgegeven, en het is onzin. De oude wijsheid is niet wetenschappelijk onderbouwd.
In 2019 deed de Duitse universiteit Witten/Herdecke er een echte proef op, gepubliceerd in de American Journal of Clinical Nutrition. Negentig deelnemers tussen 19 en 40 dronken in verschillende volgordes bier en wijn tot hetzelfde alcoholniveau. De ene groep eerst bier, dan wijn; de andere andersom.
De uitkomst: geen meetbaar verschil in katerernst tussen de groepen. De volgorde maakt niet uit. Zowel "venijn" als "plezier" kun je dus naar de prullenbak verwijzen.
De beste voorspeller van je kater bleek hoe dronken je werd en of je hebt overgegeven. De totale hoeveelheid alcohol bepaalt het, niet de combinatie.
Waar komt de spreuk vandaan?
Volgens toxicoloog Jan Tytgat is de oorsprong waarschijnlijk economisch, niet lichamelijk. Voor wie weinig te besteden had, was het slim om met goedkoop bier te beginnen.
Wie met dure wijn opende, had aan het eind van de avond geen geld meer over, en dáár zat het venijn. Wie met bier begon en later naar wijn ging, hield wat in zijn beurs. De spreuk ging dus over je portemonnee, niet over je maag.
Kater: geeft wijn of bier meer venijn
Als de volgorde niet telt, is er dan wél een drank die je harder afstraft? Het eerlijke antwoord: de hoeveelheid alcohol weegt veruit het zwaarst. Bij gelijke inname verschillen wijn en bier nauwelijks.
Er is één nuance. Donkere dranken bevatten meer congeneren: bijproducten van de gisting en rijping, zoals methanol en tannine. Congeneren kunnen een kater verergeren.
Minder congeneren
- Witte wijn
- Pils
- Heldere drank
Meer congeneren
- Rode wijn
- Donker bier
- Bruine sterke drank, zoals whisky
Het effect is bescheiden vergeleken met simpelweg te veel drinken op een lege maag.
Praktisch gezien helpt dit meer dan elke spreuk: drink water tussendoor, eet iets bij de borrel, en houd je eenheden in de gaten. Niet doordrinken helpt meer dan kiezen tussen wijn of bier.
Wil je de alcohol helemaal vermijden maar toch een glas in je hand? Dan is alcoholvrije wijn inmiddels een serieuze optie.
Gezondheid: is wijn beter dan bier
De mythe dat rode wijn gezond is, is bijna net zo taai als de spreuk over bier op wijn.
De mythe: rode wijn is gezond, door resveratrol, een stof in druivenschillen waarvan in laboratoriumonderzoek gunstige effecten zijn gezien.
Het feit: de hoeveelheid resveratrol in een glas wijn is zo klein dat je er liters per dag van zou moeten drinken om in de buurt te komen van een werkzame dosis. Dat is geen advies dat een arts ooit zal geven.
De nuchtere waarheid is dat het gezondheidsrisico in de alcohol zit, en dat ethanol in wijn en bier exact dezelfde stof is. Of die uit een druif of uit graan komt, maakt je lever niets uit.
Bier bevat wat B-vitamines en silicium, wijn wat polyfenolen en antioxidanten, maar dat zijn marginale verschillen die niet opwegen tegen de alcohol zelf. Het Voedingscentrum is helder: drink liever geen alcohol, en als je drinkt, hou het beperkt.
Geen van beide is dus "gezonder". Wie een gezondere keuze wil maken, kijkt niet naar druif tegenover graan maar naar de hoeveelheid, en naar de alcoholvrije varianten die er inmiddels van allebei zijn.
Wanneer kies je wijn, wanneer bier
De interessantere vraag is niet welke beter is, maar welke past. Daar valt wel iets zinnigs over te zeggen, vooral als er eten in het spel is.
Kies bier wanneer
- Je dorst hebt. Een fris, koud bier lest dorst beter dan wijn. De lagere alcohol en de koolzuur maken het verfrissend.
- Het pittig of gefrituurd is. Bij een curry, friet of een stevige burger doet de bitterheid en het koolzuur van bier vaak meer dan wijn.
- Het ontspannen en lang duurt. Een middag op een terras vraagt om iets met minder alcohol per glas. Bier laat zich makkelijker over uren uitsmeren.
Kies wijn wanneer
- Er een serieus gerecht op tafel staat. Bij vlees, vis en gerechten met saus geeft wijn meer aanknopingspunten qua zuur, tannine en fruit. Onze gids over wijn bij vlees gaat daar dieper op in.
- Je wilt proeven, niet drinken. Wijn nodigt uit tot kleine slokken en aandacht. Een goede fles vertelt een verhaal over een streek, een druif en een boer.
- De gelegenheid om iets bijzonders vraagt. Een fles van een kleine wijnboer voelt anders dan een krat pils, en soms is dat precies wat het moment nodig heeft.
Wijn en bier op één avond
Mag het allebei op dezelfde avond? Ja, en je hoeft je niets aan te trekken van de volgorde. Het onderzoek uit 2019 heeft dat punt afgesloten: bier na wijn of wijn na bier maakt voor je kater geen verschil. Wat telt is de optelsom.
Houd daarbij in je achterhoofd dat de eenheden bij wijn sneller oplopen dan bij bier, omdat een wijnglas meer alcohol bevat dan je glas suggereert. Wissel af met water, eet erbij, en bedenk dat drie glazen wijn plus een paar bier zomaar je hele weekbudget aan alcohol in één avond is.
En verder: geniet ervan. Een goed glas wijn en een goed glas bier zijn allebei ambacht. Het verschil tussen de twee is geen kwestie van beter of slechter, maar van een druif of een graan, en van het moment waarop je het inschenkt.