Bourgueil wijn: de frisse rooie van de Loire

In het kort

Wat is Bourgueil?

Bourgueil is een rode appellatie in de Loire, op de rechteroever van de rivier ten westen van Tours. De wijn wordt vrijwel altijd van Cabernet Franc gemaakt, beslaat zeven gemeenten in de Touraine en bestaat officieel sinds het decreet van 31 juli 1937. Naast rood maakt de streek een kleine hoeveelheid rosé, ongeveer 4 procent van de productie.

De cijfers over de omvang lopen uiteen. De officiële brancheorganisatie Vins de Loire noemt op haar uitgebreide appellatiepagina 1.400 hectare en elders op dezelfde site 1.200 hectare; Franse handelsbronnen houden het op ongeveer 1.300. Reken dus op iets van 1.300 tot 1.400 hectare. Dat is klein: nog geen tiende van wat de Médoc in Bordeaux beplant heeft.

De zeven gemeenten zijn Bourgueil zelf, Benais, Restigné, Ingrandes-de-Touraine, Saint-Patrice, La Chapelle-sur-Loire en Chouzé-sur-Loire. Wie de streek bezoekt ziet vooral lage heuvels, witte huizen van tuffeau-steen en kilometers wijngaard die tot vlak aan de Loire loopt.

De wijnbouw hier is oud. De abdij van Bourgueil werd gesticht in 990 en levert de eerste geschreven vermeldingen; in 1189 bezong abt Baudry de wijn van zijn klooster. Rabelais, Ronsard en Balzac schreven erover, en de Franse acteur Jean Carmet groeide er op. Voor de context van de rest van de rivier: lees onze gids over wijn uit de Loire.

Graves en tuffeau: twee bodems, twee wijnen

Bourgueil heeft twee hoofdbodems, en dat verschil bepaalt bijna alles aan de wijn in je glas. Vlak bij de Loire liggen de graves: zand en grind, afgezet door de rivier. Hoger op de helling ligt tuffeau, de zachte kalksteen van de Touraine met klei erbovenop. Zand geeft soepel, tuffeau geeft structuur.

Op de zand- en grindterrassen rijpt de druif vroeg en blijft de tannine fijn. Die wijnen zijn licht, fruitig en drinkbaar zodra ze in de fles zitten. Frambozen, viooltjes, een beetje kers. Het zijn de flessen die je in juni koel opentrekt zonder er lang over na te denken.

Op de klei-kalkbodem gaat het anders. De wortels moeten dieper, de rijping verloopt trager en de wijn krijgt meer greep, meer zwarte vruchten en een mineralige kant die richting graphite gaat. Die flessen zijn in hun eerste jaren stug. Ze hebben vijf tot tien jaar nodig, en volgens Vins de Loire kunnen de allerbeste in uitzonderlijke jaargangen decennia mee.

Decanter deelt de bodems in de streek zelfs in drieën: zand geeft de lichtste wijnen, grind geeft middenzware wijnen met wat meer structuur, en klei-kalksteen levert de geconcentreerde flessen met het langste bewaarpotentieel. Datzelfde artikel noemt Bourgueil, Saint-Nicolas-de-Bourgueil en Chinon samen de grootste concentratie kwaliteits-Cabernet-Franc ter wereld.

Cabernet Franc, hier Breton genoemd

Cabernet Franc is de enige druif die er in Bourgueil echt toe doet. Het reglement staat tot 10 procent Cabernet Sauvignon toe, maar dit is het droogste deel van de Loire en toch te koel om Cabernet Sauvignon fatsoenlijk rijp te krijgen. De vroegrijpe Cabernet Franc wint, en de meeste flessen zijn puur.

De druif zelf is ouder en belangrijker dan zijn reputatie doet vermoeden. Volgens Wine Folly is Cabernet Franc de ouderdruif van Merlot, Cabernet Sauvignon en Carménère, en geeft hij die kinderen hun kruidige, groene randje mee. In koele streken zoals de Loire levert hij een lichtere, frissere wijn dan in Toscane of Californië. Wil je de druif los van de streek begrijpen, lees dan onze pagina over Cabernet Franc.

Waar komt de naam Breton vandaan

In de Touraine heet Cabernet Franc geen Cabernet Franc maar Breton. De populaire verklaring: een abt met de naam Breton, rentmeester in dienst van kardinaal Richelieu, zou de druif in de zeventiende eeuw naar Saint-Nicolas-de-Bourgueil hebben gebracht. Mooi verhaal, alleen klopt de tijdlijn niet. Rabelais schreef al in 1534 over goede Bretonse wijn uit de streek rond Chinon, bijna een eeuw eerder, en historisch onderzoek vindt die abt nergens terug in Richelieus entourage. Waarschijnlijker is dat de naam verwijst naar de aanvoerroute van de stekken, via Bretonse havens en handelaren.

Hoe smaakt Bourgueil?

Bourgueil smaakt naar rood fruit met een kruidige, bijna groene rand: framboos en kers, laurier, potlood en soms paprika. De zuren zijn duidelijk aanwezig, de tannine is medium en het alcoholgehalte blijft meestal tussen 12 en 13 procent. Het is een wijn die verfrist in plaats van vult.

Dat paprika-achtige is geen fout, het is de handtekening van Cabernet Franc. Wel geldt: hoe rijper de oogst, hoe minder groen. In koele jaren kan de wijn scherp uitvallen, in warme jaren komt er zwarte bes en pruim bij. Wie het groene per se wil vermijden, kiest een warme jaargang van de kalkhelling.

In onze eigen proeverij viel vooral het verschil tussen twee flessen van hetzelfde domein op: de jonge terrassenwijn was sappig en klaar, de kalkwijn uit dezelfde kelder deed er in het glas veertig minuten over voordat het fruit loskwam. Trek die tweede dus op tijd open, of laat hem nog een paar jaar liggen.

Bourgueil, Saint-Nicolas-de-Bourgueil en Chinon vergeleken

Drie buren, dezelfde druif, drie appellaties. Bourgueil is de breedste van de drie qua stijl, Saint-Nicolas-de-Bourgueil is de kleinste en de soepelste, en Chinon is de grootste en de enige die ook witte wijn maakt. Wie ze naast elkaar proeft, proeft vooral bodem en niet zozeer techniek.

Een detail dat vaak misgaat: een wijn uit Saint-Nicolas-de-Bourgueil mag zich Bourgueil noemen, maar niet andersom. De kleine appellatie ligt binnen het bredere gebied, niet ernaast. Voor de buren aan de andere kant van de rivier kun je verder lezen over de rode wijnen van Chinon en over Saumur, waar dezelfde druif nog weer anders uitpakt.

Zoek je juist wit uit deze hoek van de Loire, dan is Vouvray het adres: Chenin Blanc, droog tot zoet, een paar kilometer stroomopwaarts.

Bewaren, openen en serveren

Bewaar Bourgueil liggend, donker en rond 12 graden. Terrassenwijnen zijn na twee tot vier jaar op hun mooist, wijnen van de kalkhelling hebben vijf tot tien jaar nodig en houden het in goede jaargangen makkelijk vijftien jaar vol. Schenk jong op 14 tot 16 graden, rijper op 16 tot 18.

Die schenktemperatuur is geen detail. Bourgueil op kamertemperatuur van 21 graden verliest zijn frisheid en de kruidigheid gaat scherp prikken. Twintig minuten in de koelkast voor het serveren doet meer voor deze wijn dan welke karaf ook. Meer daarover in onze uitleg over de juiste temperatuur voor rode wijn.

Over decanteren: bij een jonge fles is een halfuur in de karaf genoeg. Bij een oudere fles is er vaak depot en is het fruit fragiel; dan is voorzichtig overschenken beter dan luchten. Een aangebroken fles houdt zich met een goede stop twee tot drie dagen in de koelkast, langer dan veel andere rode wijn omdat de zuren beschermen.

Wat eet je bij Bourgueil?

Bourgueil past het beste bij gerechten met kruidigheid en niet te veel vet: lamsbout met tijm, gebraden kip, eendenborst, worst, linzen, geroosterde paprika en aubergine. De frisse zuren snijden door vet heen, de kruidige toon sluit aan bij rozemarijn en laurier. Zoete, zware sauzen werken tegen.

• Klassiek en lokaal: geitenkaas uit de Loire, Sainte-Maure de Touraine voorop. Zuur bij zuur werkt hier beter dan je zou denken.
• Vlees: lam, kalf, eend en gevogelte van de barbecue. Zie ook onze gids over wijn bij vlees.
• Vegetarisch: gegrilde groenten, linzenstoof, paddenstoelen. De groene rand van Cabernet Franc pakt paprika en aubergine op.
• Kaasplank: jonge en halfharde kazen. Welke wijn bij welke kaas hoort staat in onze gids over welke wijn bij kaas past.

Wat we niet zouden doen: een stevige stoof met veel donkere jus, of iets met chocolade. Daar is deze wijn te fris en te licht voor.

Bourgueil kopen: waar je op let

Let bij het kopen op drie dingen: jaargang, cuvée en domein. Warme jaargangen geven rijper fruit en minder groen, de cuvéenaam verraadt vaak de bodem en dus of de fles nu al open kan, en het domein bepaalt of er wel of geen Cabernet Sauvignon is bijgemengd. Prijzen liggen doorgaans tussen 10 en 25 euro.

Bij DIRT. komt Bourgueil van Domaine de la Chanteleuserie in Benais, midden in de appellatie. Het is een familiedomein op een zuidhelling met kalkstenen ondergrond, waar inmiddels de achtste generatie werkt: Alexis Boucard kwam er in 2013 bij naast Thierry en Christine. Ze bewerken 17 hectare Cabernet Franc in Bourgueil, tweederde op tuffeau en eenderde op zandige klei, plus 3 hectare in Saint-Nicolas-de-Bourgueil op zand en grind sinds 1985.

Wat ons aan dit domein bevalt, is dat er niets bijgemengd wordt: alleen Cabernet Franc, geen Cabernet Sauvignon. De helft van de oogst gaat in houten kuipen met pigeage met de voeten, de andere helft in inox, 12 tot 18 dagen. Sinds 2000 werken ze met geïntegreerde bestrijding, vanaf 2018 biologisch, met de eerste gecertificeerde jaargang in 2024. De naam van het domein verwijst naar de plek waar de leeuweriken zingen, wat meteen de cuvée Alouettes verklaart.

Omdat wij rechtstreeks bij de boer inkopen, gaat er geen importeur en geen groothandel tussen. Wil je breder kijken, dan vind je de andere flessen van deze druif in onze Cabernet Franc-selectie, of blader door alle rode wijnen bij DIRT. Voor het grotere plaatje van wat Frankrijk te bieden heeft, is onze gids over Franse wijn een goed startpunt.

Drie verhalen over Bourgueil die niet kloppen

Rond deze appellatie hangen een paar hardnekkige aannames. Drie ervan verdienen tegenspraak: dat Loire-rood altijd dun is, dat Bourgueil niet te bewaren valt, en dat de groene toon een gebrek is. Alle drie zijn ze te makkelijk.

Loire-rood is dun

Dat komt van de lichte terrassenwijnen, die inderdaad bewust soepel zijn. De kalkwijnen uit dezelfde appellatie hebben stevige tannine en een structuur die eerder aan de rechteroever van Bordeaux doet denken dan aan een zomerse rooie. Twee bodems, twee heel verschillende flessen.

Je moet Bourgueil jong drinken

Voor een deel van de productie klopt dat, voor de tuffeau-wijnen niet. Die zijn in hun eerste jaren juist gesloten. Wie een fles van tien jaar oud openmaakt en tabak, leer en gedroogde kers vindt in plaats van framboos, drinkt precies wat de bedoeling was.

De groene toon is een fout

Die kruidige, paprika-achtige toon hoort bij Cabernet Franc en verdwijnt niet als je hem wegwenst. Wel is er verschil tussen frisse kruidigheid en scherp onrijp groen; dat laatste zie je in koele jaren en bij te hoge opbrengsten. Kies dan een warmere jaargang, niet een andere streek.