Jumilla wijn: de Monastrell van Zuidoost-Spanje

In het kort

Wat is Jumilla-wijn?

Jumilla-wijn is wijn met de beschermde herkomstbenaming DO Jumilla, uit het zuidoosten van Spanje. In de praktijk is het bijna altijd rode wijn van de druif Monastrell: donker, stevig, met zwart fruit en gedroogde kruiden. Rood is goed voor zo’n 95% van het areaal, wit voor de rest.

De DO bestaat sinds 1966 en is daarmee een van de oudere van Spanje, ouder dan bekendere namen als Priorat. Toch kende bijna niemand de streek tot ver in de jaren negentig, om een simpele reden: Jumilla verkocht zijn wijn decennialang in bulk. Tankwagens vol donkere, alcoholrijke wijn gingen naar Frankrijk en naar andere Spaanse regio’s om er dunne wijnen mee op te kleuren. Wat er in de fles zat, stond niet op het etiket.

Dat is veranderd. De streek bottelt nu zelf, werkt met perceelselectie en is een van de weinige plekken waar goedkope wijn niet automatisch saaie wijn is. Wil je eerst het grotere plaatje, dan helpt onze gids over Spaanse wijn met de kwaliteitsniveaus en de belangrijkste streken.

Waar ligt Jumilla precies?

Jumilla ligt in het zuidoosten van Spanje, ongeveer 70 kilometer landinwaarts van de Middellandse Zee. De DO valt over twee autonome regio’s: de gemeente Jumilla in Murcia plus zes gemeenten in de provincie Albacete, dus in Castilla-La Mancha. Zeven gemeenten in totaal, één naam op het etiket.

Die zes Albacete-gemeenten zijn Montealegre del Castillo, Fuente-Álamo, Ontur, Hellín, Albatana en Tobarra. Bestuurlijk is dat rommelig, geografisch is het logisch: het is allemaal hetzelfde hoge, droge binnenland tussen de kust en de Meseta. De wijngaarden liggen grofweg tussen 400 en 800 meter, met uitschieters naar beneden en boven. Die hoogte is geen detail. Ze zorgt voor koele nachten, en koele nachten houden het zuur overeind in een klimaat waar de thermometer in juli tegen de 40 graden tikt.

Monastrell: de druif die Jumilla maakt

Monastrell is een blauwe druif met dikke schillen die laat rijpt en goed tegen droogte kan. Hij komt vrijwel zeker uit Spanje, waarschijnlijk uit de omgeving van Valencia. In Frankrijk heet hij Mourvèdre en is hij de M in de GSM-blend, in de Verenigde Staten en Australië Mataro. In Jumilla staat hij vaak solo.

Hoeveel precies, hangt af van wie je het vraagt. Het Consejo Regulador houdt het op ongeveer 70% van het ingeschreven areaal; Decanter en andere bronnen noemen 85%. Beide getallen vertellen hetzelfde verhaal: als je Jumilla zegt, zeg je Monastrell. Wat de druif technisch doet, van laat rijpen tot die dikke schil, staat goed uitgelegd in het Monastrell-profiel van Wine Folly.

Naast Monastrell zijn onder meer Tempranillo, Garnacha, Syrah, Cabernet Sauvignon, Merlot en Petit Verdot toegelaten. Wit gaat om Airén, Macabeo, Malvasía, Chardonnay, Sauvignon Blanc, Moscatel, Pedro Ximénez en Verdejo, maar dat blijft een kleine hoek.

Wat het etiket je vertelt

Staat er “Jumilla Monastrell” op de fles, dan moet er minstens 80% Monastrell in zitten. Staat er alleen “Jumilla”, dan mag de wijnmaker vrijer blenden, meestal met Syrah of Cabernet Sauvignon erbij voor wat frisheid en een strakkere structuur.

Waarom Jumilla anders smaakt: hitte, kalk en oude stokken

Drie dingen bepalen het karakter van Jumilla: extreme droogte, kalkrijke bodem en de leeftijd van de stokken. Er valt minder dan 300 millimeter regen per jaar, er zijn meer dan 3.000 zonuren, en zo’n 79% van de wijngaarden krijgt geen druppel irrigatie. Wat de stok oplevert, komt uit de bodem.

Die bodem is diep, licht van kleur, kalkhoudend en doorlatend met veel zand erin. Dat klinkt onvruchtbaar, en dat is het ook, maar hij houdt winterregen vast en geeft die in de zomer langzaam terug. Zonder dat trucje zou hier geen wijnstok overleven.

Ongeveer driekwart van de wijngaard staat als bush vine, in het Spaans en vaso: lage struiken zonder draad, met het blad als parasol boven de tros. Ze staan ver uit elkaar, want elke stok heeft veel grond nodig om aan water te komen. Het gevolg is een lage opbrengst per hectare en een geconcentreerde druif.

Meer dan 20% van het areaal is ouder dan dertig jaar en volgens het Consejo Regulador is inmiddels ruim driekwart van de oppervlakte biologisch gecertificeerd. Dat laatste is minder heldhaftig dan het klinkt: in een klimaat met deze droogte en zon heeft schimmel weinig kans, dus biologisch werken kost hier veel minder moeite dan in een nat gebied. Eerlijk is eerlijk.

De phylloxera van 1989 en wat erna gebeurde

Jumilla ontsnapte aan de druifluis die eind negentiende eeuw vrijwel heel Europa kaalvrat. De luis sloeg hier pas toe in 1989 en halveerde in vijf jaar tijd bijna de productie: een terugval van ongeveer 60%. Dat maakt de streek een van de laatste plekken van Europa met een grote oppervlakte ongeënte wijnstokken.

Er staat nog altijd zo’n duizend hectare op eigen wortel, in het Spaans pie franco: ongeveer 890 hectare Monastrell, 60 hectare Airén en 30 hectare Alicante Bouschet, allemaal minstens vijftig jaar oud. Voor wijnliefhebbers is dat levend erfgoed. Het beroemdste voorbeeld is een perceel uit 1941 waarvan de wijn rond 130 euro per fles kost, ver boven het gemiddelde van de streek.

De ramp had ook een goede kant. Wie in de jaren negentig moest herplanten, plantte niet alleen opnieuw maar moderniseerde meteen: koeling, betere vaten, minder opbrengst, eigen bottelijn. Jumilla ging in dat decennium van bulkleverancier naar flessenwijn.

Welke stijlen Jumilla maakt

Jumilla mag rood, rosé, wit en zoet produceren, maar rood is veruit het grootste deel. Voor de rijping volgt de streek het Spaanse systeem: joven zonder of met weinig hout, crianza minstens twee jaar waarvan zes maanden op vat, reserva drie jaar waarvan twaalf maanden op vat, gran reserva vijf jaar waarvan achttien maanden op vat.

Die laatste is de verborgen specialiteit. Monastrell dulce wordt gemaakt van pure Monastrell van oude stokken die pas in november wordt geplukt, als de suikers ver zijn opgelopen. Het resultaat lijkt op een jonge port zonder de brandewijn: zwart fruit, drop, hoge zoetheid met genoeg tannine eronder om niet plakkerig te worden.

Hoe een Jumilla smaakt

Een typische rode Jumilla ruikt naar braam en zwarte pruim, met daaronder gedroogde kruiden zoals tijm en rozemarijn, drop en soms leer. In de mond is hij vol, met stevige tannine en medium zuur. Het alcoholgehalte ligt meestal tussen 14 en 15%, bij ongeënte oude stokken vaak juist lager, tussen 12 en 14,5%.

Het verschil tussen goedkoop en goed zit niet in de kracht maar in de helderheid. Jonge, moderne Jumilla kan overrijp worden: jam, zoete indruk, dikke laag vanille van nieuwe eik. Wijn van oude stokken gaat de andere kant op en wordt kruidiger, zouter en droger, met wat de Spanjaarden monte bajo noemen, de geur van laag struikgewas na een hete dag.

In onze proeverij viel vooral op hoe snel Jumilla te warm wordt. Bij 20 graden valt zo’n wijn uit elkaar in alcohol en jam; op 15 tot 16 graden komt de kruidigheid terug en lijkt de tannine ineens netjes. Zet de fles dus twintig minuten in de koelkast voor je hem opent. Voor het waarom achter die tannine kun je onze uitleg over tannine in wijn lezen.

Jumilla, Yecla, Alicante en Bullas: het verschil

Jumilla is niet de enige Monastrell-streek in Zuidoost-Spanje. Direct ernaast liggen Yecla, Alicante en Bullas, die met dezelfde druif werken in een vergelijkbaar klimaat. Jumilla is de grootste van de vier en heeft het hoogste aandeel oude stokken.

De verschillen zijn klein maar echt. Yecla ligt gemiddeld iets hoger en maakt vaak strakkere wijnen. Alicante zit dichter bij zee, met meer vochtigheid, en heeft in Fondillón een eigen historische zoete stijl. Bullas ligt zuidelijker en hoger, wat wijnen oplevert met wat meer zuur. In de winkel merk je vooral dit: Jumilla heeft het grootste aanbod en de scherpste prijzen, en dus ook de meeste variatie in kwaliteit.

Vergelijk je Jumilla met de bekendere Spaanse namen, dan is het contrast groter. Rioja is fijner en houtgestuurd, Priorat is mineraal en duur, en de Spaanse rode wijnen op een rij laten zien waar Jumilla precies tussen zit: veel body, weinig geld.

Wat kost een goede Jumilla en waar let je op

Voor 7 tot 12 euro koop je in Nederland al een serieuze Jumilla. Dat is het prijssegment waarin de streek het sterkst is. Boven de 20 euro wordt het interessanter maar ook wisselvalliger, en pas rond 25 euro en hoger vind je de percelenwijnen van oude, ongeënte stokken.

Vier dingen op het etiket

• Monastrell genoemd? Dan zit er minstens 80% in en weet je wat je krijgt.
• Alcoholpercentage. 15% of meer wijst vaak op een rijpe, zoetige stijl. 13,5% duidt eerder op oudere stokken of vroeger plukken.
• Viñas viejas of pie franco. Oude stokken, respectievelijk op eigen wortel. Dat is de moeite van het meerprijsje waard.
• Jaartal. Joven en roble drink je binnen twee tot drie jaar. Wachten maakt ze niet beter.

Waar Jumilla bij past aan tafel

Jumilla vraagt om vet en vuur. De combinatie van hoge tannine, volle body en kruidigheid werkt het best bij gegrild of langzaam gegaard vlees: lamsbout, varkensschouder, spareribs, chorizo, een stevige stoofpot met paprika en tijm. De tannine snijdt door het vet, de kruidigheid pakt de rook op.

Vegetarisch kan ook, mits het gerecht genoeg umami heeft: gegrilde aubergine met miso, gepofte biet met walnoot, linzen met geroosterde paprika. Bij lichte, zure of zoete gerechten gaat het mis; daar wordt Jumilla log en bitter.

Voor kaas kies je oud en hard boven zacht en romig: een manchego curado of oude boerenkaas. Meer combinaties staan in onze gids over wijn bij de barbecue en de bredere pagina over wijn bij vlees.