Pinotage wijn: de druif van Zuid-Afrika

In het kort

Wat is pinotage?

Pinotage is de eigen druif van Zuid-Afrika: een rode kruising van Pinot Noir en Cinsaut, in 1925 gemaakt aan de universiteit van Stellenbosch. De wijn is diep van kleur, vol van body en stevig getannineerd, met donker fruit, rokerige tonen en soms een streek koffie of chocolade. Geen enkel ander land heeft deze druif zo tot zijn eigen gemaakt.

De naam pinotage is een samentrekking van de twee ouders. Pinot komt van Pinot Noir. Het tweede deel komt van Hermitage, want zo werd de druif Cinsaut vroeger in Zuid-Afrika genoemd. Plak de twee aan elkaar en je hebt pinotage. Het is een wijn die mensen zelden lauw laat: je vindt hem geweldig of je haakt af, en dat maakt hem interessant.

Pinotage wijn draagt de reputatie van een lastige druif, deels terecht en deels achterhaald. In de goede versies proef je een krachtige, karaktervolle rode wijn die perfect past bij vuur en vlees. In de slechte versies duikt een vervelend geurtje op, en daar komen we later eerlijk op terug.

Herkomst: het experiment van Perold

Pinotage komt uit Stellenbosch. Hoogleraar Abraham Izak Perold kruiste in 1925 Pinot Noir met Cinsaut, op zoek naar een druif met de klasse van bourgogne en de weerbaarheid van een zuiderse ranker. Het bleef bij een handjevol zaden die hij in de tuin van zijn ambtswoning plantte. Zo begon de enige druif die volledig in Zuid-Afrika ontstond.

Het verhaal daarna is bijna verloren gegaan. Perold vertrok, en de vergeten zaailingen in de verwilderde tuin ontsnapten maar net aan de schoffel van een schoonmaakploeg. Een jonge onderzoeker herkende ze op tijd en verhuisde de plantjes naar de kwekerij van Elsenburg. Zonder dat toeval was pinotage er nooit gekomen.

De echte doorbraak kwam decennia later. Landgoed Lanzerac zette in 1959 als eerste ter wereld het woord Pinotage op een etiket. In datzelfde jaar won een pinotage van Bellevue een grote prijs op de Cape Wine Show, en de druif begon aan een opmars. Kanonkop maakte er vervolgens een naam mee die tot vandaag stand houdt.

Hoe smaakt pinotage?

Pinotage smaakt vol en krachtig, met donker fruit zoals braam, pruim en zwarte kers. Daaronder liggen aardse, rokerige en soms kruidige tonen. De tannine is stevig, de zuren zitten in de middenmoot en het alcoholgehalte ligt vaak rond 14 tot 15 procent. Het is een wijn met schouders, geen zomers slokje.

In onze proeverij valt telkens hetzelfde op: een goede pinotage combineert rijp, donker fruit met een rokerige rand die aan houtvuur doet denken. Die rooktoon is een handtekening van de druif en past niet toevallig zo goed bij de barbecue. Bij warmere jaargangen komt er een zoetere, jammy kant bij.

Wil je nog krachtigere Zuid-Afrikanen vergelijken, dan zit pinotage in hetzelfde stevige kamp als shiraz, al is pinotage aardser en eigenzinniger van smaak.

De koffie-en-chocoladestijl

Coffee pinotage is een moderne stijl met nadrukkelijke tonen van koffie, mokka en chocolade. Die komen niet uit de druif zelf, maar uit zwaar getoaste eiken staves die tijdens de rijping in de tank gaan. Het landgoed Diemersfontein maakte de stijl rond de eeuwwisseling bekend, en inmiddels is het een wereldwijde cult geworden.

Het is de meest laagdrempelige vorm van pinotage: zacht, rond, met een espresso-achtige neus en een licht zoete indruk. Fans zijn er dol op, puristen vinden het te veel make-up over de druif. Ons eerlijke oordeel: als eerste kennismaking of als wijn bij een chocoladedessert werkt de koffiestijl prima, maar de echte ziel van pinotage proef je in de klassieke, aardse versie.

De burnt rubber-kwestie

Pinotage heeft jarenlang een slechte naam gehad om een geur die deed denken aan verf, nagellak, banaan of verbrand rubber. Belangrijk om te weten: dat is een wijnfout, geen kenmerk van de druif. Een goed gemaakte pinotage ruikt er niet naar, en de moderne generatie makers heeft het probleem grotendeels opgelost.

De oorzaak is scheikundig. Bij een te warme, te snelle gisting vormt de druif isoamylacetaat en andere vluchtige stoffen die die scherpe, zoetige stank geven. Sinds de jaren 90 gisten serieuze producenten daarom lang en koel, en selecteren ze beter in de wijngaard. Het resultaat: schone, zuivere wijnen waarin het fruit en de rook de hoofdrol spelen.

Waar groeit pinotage?

Pinotage is bijna helemaal een Zuid-Afrikaanse aangelegenheid. De druif beslaat ongeveer 6 tot 7 procent van het wijnareaal van het land en was tussen 2007 en 2017 de enige rode druif in de top tien die in oppervlakte groeide. Buiten Zuid-Afrika staan er kleine aanplantingen, maar die stellen in verhouding weinig voor.

Binnen Zuid-Afrika draait het om een handvol streken. Stellenbosch levert de meest serieuze, bewaarbare wijnen. Swartland staat bekend om oude stokken en een wildere stijl. Wellington en Paarl zijn het hart van de koffiestijl.

Wil je breder kijken naar wat rode wijn allemaal kan zijn, dan geeft ons overzicht van rode wijnsoorten een goed vertrekpunt.

Pinotage in de Cape Blend

Een Cape Blend is een typisch Zuid-Afrikaanse rode melange waarin pinotage het verplichte hart vormt, meestal tussen 30 en 70 procent. De rest bestaat uit bordeauxdruiven zoals Cabernet Sauvignon en Merlot, of uit Shiraz. Zo krijgt de wijn de kracht en het karakter van pinotage, met meer verfijning en gelaagdheid eromheen.

Voor wie pinotage in zijn pure vorm net te eigenzinnig vindt, is de Cape Blend vaak de gulden middenweg. Het temt de scherpe randjes zonder het typische Zuid-Afrikaanse karakter te verliezen. Veel van de meest gelauwerde rode wijnen van de Kaap zijn precies zulke blends.

Pinotage en eten

Pinotage is gemaakt voor vuur. De rokerige toon en de stevige tannine vragen om gegrild en vet vlees, en dat is geen toeval in een land waar de braai, de Zuid-Afrikaanse barbecue, bijna een religie is. Zet een fles pinotage naast de houtskool en de match maakt zichzelf.

• Barbecue en gegrild vlees: spareribs, steak, worst en boerewors. De klassieker.
• Wild en lam: hert, wildzwijn en een langzaam gegaarde lamsbout.
• Kruidige gerechten: een Kaap-Maleise curry of stevig gekruid stoofvlees.
• Gerijpte kaas: oude kaas met wat noten of vijgen.
• Koffiestijl bij dessert: een coffee pinotage bij een pure chocoladetaart.

Pinotage kopen

Wat je koopt hangt af van wat je zoekt. Voor een eerste kennismaking is een zachte koffiestijl of een instapper van rond de tien euro prima. Wil je proeven waar pinotage echt om draait, kies dan een klassieke Stellenbosch van een serieus landgoed. Reken daar op iets meer, maar je krijgt er structuur en bewaarpotentieel voor terug.

Kijk op het etiket naar de streek en de maker. Een goede pinotage is jong al lekker, maar de betere flessen, zoals die van gerenommeerde huizen, kunnen 15 tot 25 jaar rijpen en worden dan zachter en complexer. De meeste pinotage drink je gewoon binnen 2 tot 6 jaar, en dat is helemaal prima.

Bij DIRT. koop je rechtstreeks bij de wijnboer, zonder tussenpersoon. Krachtige rode wijnen in de stijl van pinotage vind je in onze collectie rode wijn.