Grenache: de warme rode uit Rhone en Spanje

In het kort

Wat is Grenache?

Grenache is een blauwe druif die je waarschijnlijk vaker hebt gedronken dan je denkt, want hij staat zelden met zijn eigen naam op het etiket. Hij vormt de basis van Chateauneuf-du-Pape en de meeste Cotes du Rhone, en in Spanje (waar hij Garnacha heet) is hij de motor achter Priorat en talloze betaalbare flessen uit Aragon. Het is een van de meest geplante rode druiven ter wereld.

De wijn is warm, fruitig en zacht van tannine, met een opvallend hoog alcoholgehalte. De kleur is vaak bleek tot middeldiep, wat veel mensen op het verkeerde been zet: licht in het glas betekent hier niet licht in de mond. Grenache is de tegenpool van een strakke, zure Pinot Noir en van een tanninerijke jonge Bordeaux. Hij geeft fruit en gulheid, geen scherpe randen.

Hoe smaakt Grenache?

Grenache smaakt naar rood fruit als aardbei en framboos, met witte peper, kaneel en gedroogde kruiden. Dat kruidige laagje, in Zuid-Frankrijk garrigue genoemd naar de wilde tijm en rozemarijn van de heuvels, is het herkenningsteken. Het profiel leunt op warm fruit en alcohol, niet op zuren of stevige tannine.

De typische aroma's op een rij:

• Aardbei en framboos zijn het signaalfruit, vaak rijp en bijna jammy in warme jaren
• Rode pruim en kers
• Witte peper en kaneel
• Gedroogde kruiden: tijm, rozemarijn, laurier (garrigue)
• Leer, tabak en gedroogde vijg in gerijpte flessen
• Een toon van zoethout of cacao bij rijping op hout

In onze proeverijen valt de combinatie van bleke kleur en stevige body het vaakst op bij wie de druif nog niet kent. Je verwacht iets lichts, en dan staat er een warme, gulle wijn van vijftien procent in het glas. Schenk hem daarom nooit te warm, want dan duwt de alcohol alle fruit naar de achtergrond.

Chateauneuf-du-Pape, Priorat en de andere sleutelwijnen

Grenache verschuilt zich net als Sangiovese achter streeknamen. De grote namen hieronder zijn allemaal Grenache, of een blend met Grenache als hoofdrol, alleen uit andere gebieden en met andere regels. Het verschil zit in de grondsoort, het aandeel andere druiven en de leeftijd van de stokken.

Chateauneuf-du-Pape

De beroemdste Grenache-wijn, uit de zuidelijke Rhone. De appellatie staat tot dertien druiven toe, maar Grenache is bijna altijd de hoofddruif, aangevuld met Syrah en Mourvedre. De wijngaarden liggen vol grote kiezels (galets roules) die overdag warmte vasthouden. Het resultaat is vol, kruidig en alcoholrijk. Reken op zo'n 25 euro voor een instapper, oplopend naar honderden euro's voor topdomeinen.

Priorat

Het Spaanse pronkstuk, uit Catalonie. Oude Garnacha-stokken groeien hier samen met Carinena op llicorella, een leisteenbodem die de wortels diep dwingt te zoeken. Dat geeft geconcentreerde, minerale en stugge wijnen die jaren nodig hebben. Priorat is doorgaans krachtiger en duurder dan de Rhone, en gold lang als de comeback-streek van Spanje.

Cotes du Rhone, Gigondas en Vacqueyras

De bredere Rhone-familie. Cotes du Rhone is de toegankelijke instap, vaak een GSM-blend met Grenache voorop, ideaal voor doordeweeks. Gigondas en Vacqueyras zitten een trede hoger: voller en serieuzer, maar nog altijd eerlijker geprijsd dan Chateauneuf-du-Pape.

Garnacha uit Aragon, Rioja en Navarra

In Spanje levert Garnacha topprijs-kwaliteit. Campo de Borja, Calatayud en Carinena hebben oude stokken die voor weinig geld veel wijn geven. In Rioja speelt Garnacha de tweede viool naast Tempranillo, en Navarra staat bekend om zijn stevige rosado, een van de beste roses op basis van Grenache.

Rhone, Spanje en de rest van de wereld

Grenache verandert sterk van karakter met het klimaat en de hand van de maker. Grofweg zijn er drie scholen: de kruidige Franse Rhone-stijl, de geconcentreerde Spaanse stijl en de gulle nieuwe wereld. Geen ervan is beter, ze bedienen alleen andere smaken.

In de Rhone staat Grenache bijna altijd in een blend, het bekendst als GSM (Grenache, Syrah, Mourvedre). Grenache levert fruit, alcohol en zachtheid, Syrah brengt peper en structuur, en Mourvedre voegt tannine en een wat wildere toon toe. Samen dekken ze elkaars zwakke plekken: pure Grenache kan namelijk wat plat of slap worden zonder ruggengraat.

Spanje en Australie zetten Grenache juist steeds vaker als single-varietal in de fles, vooral van oude stokken. Australische oude-stokken Grenache uit de Barossa en McLaren Vale is een eigen categorie geworden: parfumvol, fris en minder zwaar dan vroeger. Op Sardinie heet de druif Cannonau en maakt hij stevige, kruidige rode wijn.

Waar de naam vandaan komt

Grenache is geen Franse uitvinding, ook al verbinden de meeste mensen hem met de Rhone. De druif komt vrijwel zeker uit het noordoosten van Spanje, uit de streek Aragon, en heette daar Garnacha. Vanuit het oude koninkrijk Aragon, dat ook delen van Zuid-Frankrijk en Sardinie omvatte, verspreidde hij zich over de westelijke Middellandse Zee.

Daardoor draagt dezelfde druif vandaag meerdere namen: Garnacha in Spanje, Grenache in Frankrijk, Cannonau op Sardinie. In Roussillon kom je ook Lledoner tegen. Het zijn geen aparte druiven of klonen met een eigen smaak, maar lokale namen voor exact dezelfde plant.

Grenache bij eten

Grenache is een dankbare eter. De zachte tannine en het warme fruit botsen met weinig, en de body is groot genoeg voor stevige gerechten. Hij houdt vooral van de mediterrane keuken waar hij zelf vandaan komt: kruiden, geroosterd vlees en een scheut olijfolie.

Minder geslaagd: erg pittige gerechten lopen uit de hand omdat het hoge alcoholgehalte de heet-sensatie versterkt. Heel delicate vis verdrinkt in de body. Een lichtere Garnacha of een Grenache-rose redt zich wel bij paella en zomerse salades.

Serveren en decanteren

Schenk Grenache op 16 tot 18 graden in een ruim rodewijnglas. Een jonge, krachtige Chateauneuf-du-Pape of Priorat wint duidelijk bij een uur karaffen, omdat de wijn dan lucht krijgt en het fruit zich opent. Een simpele Cotes du Rhone of lichte Garnacha schenk je gewoon in.

• Temperatuur: 16 tot 18 graden, liever aan de koele kant vanwege de alcohol
• Glas: ruim rodewijnglas
• Decanteren: jonge Chateauneuf-du-Pape en Priorat ongeveer een uur, lichte Garnacha niet nodig
• Schenkmaat: 150 ml per glas (door de alcohol telt een glas zwaarder dan je denkt)

Hoe lang kun je Grenache bewaren?

Hoe lang Grenache goed blijft, hangt sterk af van de stijl. Een doordeweekse Cotes du Rhone drink je het best jong, terwijl een goede Chateauneuf-du-Pape of Priorat decennia kan rijpen. Let op: de bleke kleur en de soms al snel oranje rand zeggen niets over het bewaarpotentieel, dat is eigen aan de druif.

Een gerijpte Chateauneuf-du-Pape is iets compleet anders dan een jonge: het primaire aardbeienfruit maakt plaats voor leer, tabak en gedroogde vijg, terwijl de wijn zachter en ronder wordt. Daar zit de beloning van geduld, mits je een fles van een serieus huis koopt.

Welke Grenache moet je kopen?

Voor een eerste kennismaking pak je een Spaanse Garnacha uit Campo de Borja of Calatayud van 8 tot 12 euro. Dat is gulle, fruitige wijn voor weinig geld en meteen herkenbaar als Grenache. Wil je een trede hoger, dan is een Cotes du Rhone Villages of een Gigondas een veilige keuze.

Wil je de druif echt leren kennen, proef dan een Chateauneuf-du-Pape naast een Priorat. Je proeft hoe dezelfde druif van warm en kruidig (de Rhone, op kiezel) naar mineraal en stug (Priorat, op leisteen) schuift. Bij DIRT. koop je rode wijn rechtstreeks bij de boer, zonder tussenhandel die de prijs opdrijft.

Misverstanden over Grenache

Rond Grenache hangen een paar hardnekkige misverstanden, vooral omdat de druif er in het glas anders uitziet dan hij smaakt. Tijd om er drie recht te zetten.

De druif is met andere woorden veelzijdiger en serieuzer dan zijn bleke kleur en zijn rol als doordeweekse blendpartner doen vermoeden. Wie hem alleen kent als de naamloze basis van een goedkope Cotes du Rhone, mist het mooiste deel van het verhaal.