Marche wijn: Verdicchio, Conero en de vijf DOCG’s

In het kort

Waar Marche ligt en waarom je dat proeft

Marche is de regio aan de Adriatische kant van Midden-Italië, met Ancona als hoofdstad en vijf provincies: Pesaro-Urbino, Ancona, Macerata, Fermo en Ascoli Piceno. Het land loopt in nog geen tachtig kilometer van bergtoppen naar zee. Vlakte is er nauwelijks. Vrijwel elke wijngaard staat op een helling.

Dat korte, steile traject is de hele verklaring voor de stijl. De Apennijnen houden ’s nachts koude lucht vast en laten die naar beneden zakken; de zee zorgt overdag voor een constante bries. Het verschil tussen dag en nacht blijft daardoor groot, ook in augustus. Druiven rijpen wel af, maar houden hun zuren. Precies daarom smaakt witte wijn uit Marche fris zonder mager te worden.

De cijfers erbij: ongeveer 15.600 hectare wijngaard, goed voor 1,4 miljoen hectoliter in 2022. Ter vergelijking, dat is een fractie van wat Veneto of Puglia produceert. Marche hoort bij de middenmoot van Italiaanse wijn, en dat merk je aan de prijzen: er is hier nooit een hype geweest die de flessen omhoog trok.

Verdicchio: de druif die Marche op de kaart zette

Verdicchio is de witte druif waar Marche om bekend staat: goed voor ongeveer 14 procent van het beplante areaal en verantwoordelijk voor de twee beroemdste wijnen van de regio. De naam komt van verde, groen, naar de groenige zweem van zowel de druif als de wijn. In het glas krijg je citrus, groene appel en een duidelijk amandelbittertje in de afdronk, gedragen door stevige zuren. Zo beschrijft ook Wine Folly de druif in zijn Verdicchio-gids.

Wat Verdicchio bijzonder maakt is de combinatie van body en zuur. De meeste frisse Italiaanse witten zijn licht; deze heeft een olieachtige, bijna vlezige textuur onder die frisheid. Dat maakt hem bruikbaar bij zwaarder eten dan waar je een droge witte wijn normaal voor inzet.

De druif is niet zo uniek als de wijn

DNA-onderzoek heeft aangetoond dat Verdicchio genetisch identiek is aan Trebbiano di Soave, de druif achter veel Soave. Turbiana uit Lugana ligt er zo dicht bij dat die lang als hetzelfde ras werd geboekt; tegenwoordig geldt hij als eigen biotype. In het Italiaanse rassenregister staan die namen dan ook als synoniem van Verdicchio Bianco. Verwar hem trouwens niet met de gewone Trebbiano, want dat is een heel andere en veel neutralere druif.

De fles die de druif zowel maakte als kraakte

In 1953 schreef het huis Fazi Battaglia een ontwerpwedstrijd uit om Verdicchio herkenbaar te maken in de winkel. Architect Antonio Maiocchi won met een groene amfoorvorm, geïnspireerd op Etruskische kruiken. Een van de eerste designflessen in de wijngeschiedenis, in de Verenigde Staten liefkozend “de Sofia Loren” genoemd. De fles werd een wereldsucces en verkocht miljoenen liters. Ze koppelde de naam Verdicchio ook decennialang aan goedkope vakantiewijn, en daar heeft de regio nog steeds last van. De serieuze producenten gebruiken nu gewoon een bourgognefles.

Castelli di Jesi of Matelica: twee gezichten van dezelfde druif

Verdicchio kent twee eigen zones, en het verschil is echt proefbaar. Verdicchio dei Castelli di Jesi ligt in het noordoosten, open naar de zee, op kleirijke grond met skeletdeposities: breder, aromatischer, meteen toegankelijk. Verdicchio di Matelica ligt landinwaarts tegen de Apennijnen op 300 tot 450 meter: strakker, mineraler, gebouwd om te rijpen.

Het formaatverschil is enorm. Jesi telt ongeveer 2.762 hectare, Matelica minder dan 300. Dat is nog geen tiende. Wie in de supermarkt een Verdicchio ziet staan, heeft vrijwel zeker Jesi in handen. Matelica moet je zoeken bij een goede slijter of importeur.

In een panelproeverij vatte Decanter het terroirverschil tussen beide zones zo samen: Jesi is rijk aan klei en staat open naar zee, Matelica is mineraalrijker en voelt de bergen. De beste Jesi-flessen komen volgens dat panel uit de Classico-zone rond Cupramontana.

Wij kiezen in huis meestal voor Matelica als het bij eten gaat en Jesi als er alleen een glas op tafel staat. Dat is smaak, geen wet. Wat wel telt: een gewone Verdicchio drink je binnen twee tot drie jaar, terwijl een Riserva DOCG in die periode juist nog dicht zit.

Rood uit Marche: Rosso Conero en Rosso Piceno

De rode wijnen van Marche draaien op Montepulciano, met Sangiovese als partner. Rosso Conero komt van de kalkheuvel Monte Conero pal bij Ancona en eist minimaal 85 procent Montepulciano met maximaal 15 procent Sangiovese. Rosso Piceno, DOC sinds 1968, is losser: 35 tot 85 procent Montepulciano en 15 tot 50 procent Sangiovese.

Die twee percentagebandbreedtes verklaren waarom Rosso Piceno zo wisselend smaakt. Een fles met 80 procent Montepulciano is donker, rond en vol; een fles met 50 procent Sangiovese is roder, zuurder en kruidiger. Beide mogen op het etiket hetzelfde heten. Kijk dus naar de producent, niet alleen naar de denominatie. De Superiore-versie moet minstens 12,0 procent alcohol halen, rijpt ongeveer een jaar en mag alleen uit een afgebakend deel van de zone komen.

Rosso Conero is de consistentere keuze. Op Monte Conero staat kalkrijke grond vlak bij zee, en dat levert een Montepulciano met meer spanning dan de wijnen uit het naburige Abruzzo, waar dezelfde druif vaak breder en zachter uitpakt. Wie het serieus wil, zoekt Cònero DOCG: dezelfde blend, maar minimaal twee jaar rijping voor de wijn de kelder uit mag.

Hoe rood uit Marche zich verhoudt tot de rest van Italië

Ten opzichte van Toscane is Marche donkerder en minder streng in de tannine. Ten opzichte van Abruzzo is het strakker en frisser. Het is geen regio voor mensen die zoeken naar het allerzwaarste; het is een regio voor wijn die je op een doordeweekse avond leegdrinkt zonder je bezwaard te voelen. Alle rode flessen die wij in huis hebben vind je in de rode collectie.

Lacrima di Morro d’Alba: rozen en viooltjes in het glas

Lacrima di Morro d’Alba is de vreemdste wijn van Marche en de leukste verrassing voor wie denkt alles al geroken te hebben. Het is een rode DOC uit 1985 met minimaal 85 procent Lacrima, gemaakt in zes gemeenten in de provincie Ancona: Morro d’Alba, Belvedere Ostrense, Monte San Vito, Ostra, San Marcello en Senigallia.

Het geurprofiel is bijna verdacht: uitgesproken roos en viooltje, daarachter bosaardbei, kers en framboos. Die bloemigheid komt van een hoog gehalte geraniol, dezelfde aromastof die je in rozenolie en in sommige Muscat-wijnen vindt. Mensen ruiken er blind vaak parfum of Turks fruit in, terwijl de wijn in de mond gewoon droog is.

Er zijn drie stijlen: Classico, Superiore en Passito. De gewone Classico drink je jong en licht gekoeld, rond de 14 graden. Niet te lang bewaren, want juist dat bloemige verdampt als eerste. En let op de naam: Morro d’Alba ligt in Marche, niet in Piemonte. Met de bekendere stad Alba heeft deze wijn niets te maken.

Pecorino en Passerina: hoe Offida een bijna verdwenen druif redde

Offida werd DOC in 2001 en DOCG bij ministerieel decreet van 15 juni 2011. De denominatie kent drie wijnen: Offida Pecorino en Offida Passerina, elk met minimaal 85 procent van hun eigen druif, en Offida Rosso met minimaal 85 procent Montepulciano en 24 maanden rijping waarvan twaalf op hout en drie op fles.

Het verhaal achter de druif Pecorino is het vermelden waard. Eind jaren zeventig was hij vrijwel uitgestorven, simpelweg omdat hij te weinig opbracht om rendabel te zijn. In 1982 vond wijnboer Guido Cocci Grifoni verwaarloosde stokken bij Arquata del Tronto, op zo’n 700 meter hoogte. Die hoogte en afgelegen ligging hadden de druif ooit door de phylloxera-epidemie geloodst. In februari 1983 entte hij stekken op zijn domein bij Ripatransone; het commerciële debuut kwam in 1990 met 1.800 flessen.

Nu staat Pecorino in half Midden-Italië en verkoopt hij in elke supermarkt. Dat is een succesverhaal met een keerzijde: veel goedkope Pecorino is dun en generiek. De Offida-versie, van de plek waar de redding begon, laat horen waar het om ging: geel fruit, kruidigheid, salie en een zoutige finish. Passerina is het lichtere, citrusachtige zusje, prima als aperitief en zelden duurder dan 10 euro.

De vijf DOCG’s van Marche op een rij

Marche heeft vijf DOCG’s en vijftien DOC’s. Drie van de vijf DOCG’s zijn wit of gebaseerd op wit, wat meteen laat zien waar de regio zijn reputatie vandaan haalt. De vijfde, Vernaccia di Serrapetrona, is een van de eigenaardigste wijnen van heel Italië.

Over die Vernaccia: het is een rode schuimwijn uit het dorp Serrapetrona, gemaakt met een appassimento-stap. Minimaal 40 procent van de druiven moet drogen tot ze minstens 13 procent potentiële alcohol halen, waarna het sap in fasen wordt vergist tot een sprankelende rode wijn die van kurkdroog tot zoet gaat. Klinkt als een curiositeit en dat is het ook, maar bij een stuk chocoladetaart doet de zoete versie iets wat weinig wijnen kunnen.

Wat een fles uit Marche kost en waar je op let

Voor 8 tot 12 euro heb je al een eerlijke Verdicchio dei Castelli di Jesi Classico of een Rosso Piceno die het op een doordeweekse avond prima doet. Tussen de 15 en 25 euro zitten de betere Classico’s, de Matelica-wijnen en Rosso Conero. Boven de 25 euro kom je bij de Riserva DOCG’s en de top van Lacrima terecht. Dit zijn onze eigen richtprijzen op de Nederlandse markt, geen officieel cijfer.

Drie dingen die op het etiket het verschil maken:

• Classico. De historische kern van een zone. Bij Verdicchio dei Castelli di Jesi betekent dat de hellingen rond Cupramontana, en dat is precies waar de betere wijnen vandaan komen.
• Riserva. Bij Verdicchio geen marketingterm maar een aparte DOCG met verplichte rijping. Koop hem niet om vanavond open te trekken.
• Naam van de producent. Vooral bij Rosso Piceno, waar de toegestane blend zo breed is dat de denominatie je weinig vertelt.

Wat wij zelf zouden laten staan: de allergoedkoopste amfoorflessen. Ze bestaan nog, ze zien er leuk uit op tafel en de inhoud is meestal neutraal. Je betaalt voor het glas. Wil je zien wat we wél in huis hebben, kijk dan in onze witte wijnen of blader door de andere wijnstreken in de wijngids.

Marche-wijn bij eten

Verdicchio is een van de beste viswijnen van Italië, en dat is geen toeval: de regio ligt aan zee en de keuken draait om wat er wordt aangeland. De klassieke combinatie is brodetto, de Adriatische vissoep, met een Verdicchio dei Castelli di Jesi Classico. Het zuur snijdt door de olie, het amandelbittertje pakt de kruiden op. Meer opties staan in onze gids over wijn bij vis.

Bij pasta hangt het af van de saus. Een romige of visgebaseerde saus vraagt Verdicchio; ragu of tomaat vraagt Rosso Piceno. Zie ook welke wijn bij welke pasta past en, breder, onze gids over wijn bij Italiaans eten.

• Gefrituurde vis en schaaldieren: Verdicchio dei Castelli di Jesi Classico, goed koud.
• Gegrilde vis, risotto, kip met citroen: Verdicchio di Matelica, iets minder koud.
• Lamsvlees, gestoofd rund, harde kaas: Rosso Conero of Cònero DOCG.
• Charcuterie, pizza, olijven: Lacrima di Morro d’Alba, licht gekoeld.
• Chocoladetaart: de zoete Vernaccia di Serrapetrona.

Schenktemperatuur: 10 tot 12 graden voor de witte, 14 graden voor Lacrima, 16 tot 17 graden voor Rosso Conero. Te koud gedronken verdwijnt bij Verdicchio precies dat amandelbittertje dat de wijn interessant maakt.