Sangiovese: de druif achter Chianti en Brunello

In het kort

Wat is Sangiovese?

Sangiovese is een blauwe druif uit Midden-Italie en met afstand de meest geplante druif van het land. Hij vormt de basis van bijna alle beroemde Toscaanse rode wijnen: Chianti, Brunello di Montalcino en Vino Nobile di Montepulciano. Ook in Romagna, Umbrie en Lazio bepaalt Sangiovese het landschap.

De wijn is meestal middelvol, met een herkenbare smaak van zure kers, een vleugje tomaat en stevige kruiden. Geen fluwelen kracht zoals bij Malbec of Primitivo, maar elegantie met pit. Wie regelmatig Italiaans eet, drinkt vroeg of laat Sangiovese, vaak zonder dat de druivennaam ergens op de fles staat. Hij verschuilt zich namelijk achter de streeknaam.

Hoe smaakt Sangiovese?

Sangiovese smaakt naar zure kers, pruim en gedroogde tomaat, met kruidige tonen van oregano, laurier en balsamico. Het profiel leunt op hoge zuren en middel-hoge tannines, niet op zoet fruit of een dik houtaccent. Daardoor blijft de wijn fris en bijna altijd geschikt bij eten.

De typische aroma's op een rij:

• Zure kers is het signaalaroma, in vrijwel elke Sangiovese aanwezig
• Pruim en braam
• Gedroogde tomaat en tomatenblad
• Kruiden: balsamico, oregano, laurier
• Leer en tabak in gerijpte flessen
• Vanille en kokos bij rijping op nieuwe Franse eik

Wat je juist niet vindt: dikke chocolade, zoete jam of een loodzware body. Proef je Sangiovese voor het eerst naast een Argentijnse Malbec, dan valt het verschil meteen op. Sangiovese is straffer op de zuren en slanker in het glas. Dat maakt hem voor sommigen even wennen, en voor anderen precies de reden om hem te blijven drinken.

Chianti, Brunello en de andere sleutelwijnen

Sangiovese verstopt zich vaak achter een streeknaam in plaats van zijn druivennaam. Chianti, Brunello en Vino Nobile staan allemaal voor Sangiovese, alleen uit andere dorpen en met andere regels. Het verschil zit in het minimumpercentage Sangiovese en de verplichte rijpingstijd.

Chianti en Chianti Classico

De bekendste Toscaanse wijn. Chianti Classico is het historische kerngebied tussen Florence en Siena, met strengere regels dan de bredere Chianti-streek. Minimaal 80% Sangiovese. Je herkent het aan het zwarte haantje (Gallo Nero) op het etiket. Riserva betekent minstens twee jaar rijping, Gran Selezione is het hoogste niveau sinds 2014 met dertig maanden rijping. Prijs: vanaf zo'n 12 euro voor basis-Chianti tot 80 euro en meer voor een Gran Selezione. Wil je zien wat er buiten het glas gebeurt? Reisblogger Lodi maakte er een prachtige Chianti route door Toscane van, langs de wijngaarden zelf.

Brunello di Montalcino

Tot 100% Sangiovese, hier Brunello genoemd (de kloon Sangiovese Grosso). De langste rijping van allemaal: minstens vijf jaar voor de fles verkocht mag worden, waarvan twee jaar op hout. Voller, tannischer en serieuzer dan Chianti, en de duurste uitdrukking van de druif. Reken op 40 euro voor een instapper, oplopend tot honderden euro's.

Vino Nobile di Montepulciano

70 tot 100% Sangiovese, lokaal Prugnolo Gentile genoemd. Qua stijl zit hij tussen Chianti en Brunello in: elegant en op finesse. Let op de verwarring: dit is een wijn op basis van Sangiovese, niet te verwarren met de druif Montepulciano uit Abruzzo. Twee compleet verschillende dingen met bijna dezelfde naam.

Morellino di Scansano en de Super Tuscans

Morellino di Scansano komt uit de warmere Maremma in het zuiden van Toscane en is fruitiger en toegankelijker, vaak goede prijs-kwaliteit. De Super Tuscans (zoals Tignanello en Guado al Tasso) zijn Toscaanse wijnen die Sangiovese combineren met Cabernet Sauvignon of Merlot. Diep, bewaarwaardig en prijzig, en ooit een rebelse breuk met de regels.

Klassiek versus modern

Binnen Sangiovese strijden twee scholen. De klassieke stijl rijpt op grote oude Italiaanse vaten (botti) en houdt de zuren en het kersfruit voorop. De moderne stijl uit de jaren negentig koos kleine Franse barriques, rijpere druiven en zachtere tannines, met meer zwart fruit en vanille.

De moderne stijl kreeg kritiek: te internationaal, te weinig Toscaans. Inmiddels zwaait de pendule terug. Veel topproducenten gebruiken weer grote botti die nauwelijks smaak afgeven, zodat de druif zelf spreekt. Onze voorkeur ligt daar ook: een Sangiovese hoort naar kers en kruiden te smaken, niet naar het vat.

Waar de naam vandaan komt

De naam Sangiovese komt vermoedelijk van het Latijnse sanguis Jovis, het bloed van Jupiter. Sporen van de druif in Midden-Italie reiken terug tot voor de Romeinse tijd. Het is een oude, inheemse druif, geen import van elders, en dat hoor je terug in zijn nauwe band met de Toscaanse keuken. Eten en wijn zijn hier in hetzelfde landschap gegroeid.

Sangiovese bij eten

Hier blinkt Sangiovese uit. De hoge zuren snijden door tomatensaus en vet, de tannines pakken vlees en harde kaas. Een eenvoudige pasta met tomaat, knoflook en basilicum naast een Chianti Classico is een van de betrouwbaarste combinaties die er bestaan: de zuren matchen de tomaat, de kruidigheid klikt met de basilicum.

Minder geslaagd: zware roomsauzen botsen met de zuren, pittige Aziatische gerechten lopen uit de hand en een zoet chocoladedessert maakt de wijn wrang. Meer combinaties vind je in onze gids over wijn bij pasta.

Serveren en decanteren

Schenk Sangiovese op 16 tot 18 graden in een middelgroot rodewijnglas. Jonge Brunello wint bij een uurtje karaffen; oudere flessen schenk je voorzichtig open en laat je het bezinksel achter. Een Chianti hoef je meestal niet te decanteren.

• Temperatuur: 16 tot 18 graden
• Glas: middelgroot rodewijnglas
• Decanteren: jonge Brunello ongeveer een uur, oude flessen voorzichtig en kort
• Schenkmaat: 150 ml per glas

Hoe lang kun je Sangiovese bewaren?

Hoe lang Sangiovese goed blijft, hangt sterk af van de stijl. Een simpele Chianti drink je binnen een paar jaar, een Brunello Riserva kan decennia mee. De combinatie van hoge zuren en stevige tannines maakt de druif uitzonderlijk geschikt om te rijpen.

Een Brunello van twintig jaar oud is iets compleet anders dan een van vijf. De druif rijpt mooi door naar tabak, leer en gedroogd fruit, terwijl de zure kers op de achtergrond blijft meespelen. Daar zit de echte beloning van geduld.

Welke Sangiovese moet je kopen?

Voor een eerste kennismaking pak je een Chianti Classico van 15 tot 20 euro van een betrouwbaar huis. Dat is representatief en toegankelijk zonder dat je meteen voor een Brunello hoeft te sparen. Let op het etiket: het zwarte haantje (Gallo Nero) staat voor het Classico-kerngebied.

Wil je de druif echt leren kennen, proef dan een Chianti Classico naast een Brunello uit hetzelfde jaar. Je proeft hoe dezelfde druif van slank en fris naar vol en gestructureerd schuift. Bij DIRT. koop je Italiaanse wijn rechtstreeks bij de boer, zonder tussenhandel die de prijs opdrijft.

Misverstanden over Sangiovese

Rond Sangiovese hangen een paar hardnekkige mythes. De bekendste: dat Chianti in een rieten mandje hoort. Dat was ooit de fiasco-fles, maar serieuze Chianti zit allang in een normale fles. Het mandje zie je nog vooral in toeristenbars.

De druif is met andere woorden veelzijdiger dan zijn Italiaanse thuisbasis doet vermoeden. Wie hem alleen kent als de huiswijn bij de pizzeria, mist het mooiste deel van het verhaal.