Piemonte wijn: Barolo, Barbaresco en de druif Nebbiolo

In het kort

Wat is Piemonte?

Piemonte is een regio in het noordwesten van Italië, tegen de grens met Frankrijk en Zwitserland. De naam betekent letterlijk "aan de voet van de bergen", en die naam klopt: het gebied ligt ingeklemd tussen de Alpen in het noorden en westen en de Apennijnen in het zuiden. Die bergen bepalen alles. Ze geven Piemonte een continentaal klimaat met warme zomers en koude winters, en ze houden de regenwolken deels tegen.

In de herfst gebeurt er iets typisch. Vanuit de rivierdalen kruipt een dichte mist over de heuvels, vooral 's ochtends. Het Italiaanse woord voor die mist is nebbia, en daar komt waarschijnlijk de naam van de beroemdste druif van de regio vandaan: Nebbiolo. De druif rijpt laat, vaak pas als die mist al over de wijngaarden hangt.

Piemonte is geen grote regio in oppervlak, maar wel een uitzonderlijke. Nergens in Italië staan zoveel beschermde herkomstgebieden bij elkaar: achttien DOCG's en eenenveertig DOC's. Bijna elke fles uit Piemonte draagt zo'n keurmerk. Het zegt iets over hoe serieus de streek haar wijn neemt.

De geschiedenis is lang. Hier lag het hart van het huis Savoye, het vorstenhuis dat later Italië verenigde, en de wijncultuur kreeg in de negentiende eeuw een flinke duw door diezelfde adel. Vermout, het gekruide aperitief, is in Turijn uitgevonden. Maar de echte faam van Piemonte rust op rood, en vooral op de heuvels van de Langhe, die sinds 2014 samen met Roero en Monferrato op de werelderfgoedlijst van UNESCO staan.

De drie wijngebieden van Piemonte

Piemonte is overzichtelijker dan het aantal appellaties doet vermoeden. Vrijwel alles draait om drie gebieden, en als je die uit elkaar houdt, valt de rest op zijn plek.

De Langhe: het hart

De Langhe is de bekendste streek van Piemonte, een gebied van golvende heuvels ten zuiden van de stad Alba. Hier liggen de wijngaarden van Barolo en Barbaresco, op kalkrijke kleibodems die Nebbiolo precies geven wat hij nodig heeft. De Langhe maakt ook Barbera d'Alba en Dolcetto, en is het culinaire hart van de regio, met Alba als beroemde stad van de witte truffel. Wie aan grote Piemonte-wijn denkt, denkt aan de Langhe.

Roero: aan de overkant van de rivier

Roero ligt direct ten noorden van de Langhe, gescheiden door de rivier de Tanaro. De bodems zijn hier zandiger, en dat merk je in de wijn: de rode Roero van Nebbiolo is vaak iets lichter en soepeler dan een Barolo. Maar Roero is vooral bekend om wit. Dit is het thuis van de Arneis, een witte druif die lang bijna was verdwenen en nu een van de aardigste witte wijnen van Piemonte oplevert.

Monferrato: het land van Barbera en Moscato

Monferrato is het grootste van de drie en strekt zich uit rond de stad Asti, ten oosten van de Langhe. Dit is het werkpaard van Piemonte: hier komt het leeuwendeel van de Barbera vandaan, de druif die de regio dagelijks drinkt. Monferrato maakt ook de zoete, licht-mousserende Moscato d'Asti en de spumante Asti. Het is minder prestigieus dan de Langhe, maar voor wie zonder grote uitgave wil proeven wat Piemonte kan, begint het verhaal hier.

De druivenrassen van Piemonte

Piemonte werkt graag met druiven uit de eigen streek. Internationale rassen als Cabernet of Chardonnay vind je nauwelijks. Een handvol inheemse druiven doet bijna al het werk.

De rode druiven

• Nebbiolo. De ster. De enige druif in Barolo en Barbaresco. Geeft een wijn met een opvallend bleke, granaatrode kleur, hoge zuurgraad en stevige tannine. De geur is herkenbaar: rozen, kersen, teer, gedroogde kruiden, soms truffel of leer. Nebbiolo heeft tijd nodig, zowel op het vat als in de fles.
• Barbera. De meest aangeplante druif van Piemonte en het dagelijks brood van de streek. Diep van kleur, sappig, met hoge zuren maar zachte, milde tannine. Dat maakt Barbera meteen toegankelijk: rijp rood fruit, een frisse afdronk, geen jaren wachten nodig.
• Dolcetto. De naam betekent "het kleine zoetje", maar dat slaat op de druif, niet op de wijn. Dolcetto-wijn is gewoon droog. Het is een soepele, donker-fruitige rode wijn met lage zuren en milde tannine, gemaakt om jong en zonder gedoe te drinken. Meer over lichte, soepele rode stijlen lees je in onze gids over rode wijn.

De witte en zoete druiven

• Moscato. De druif achter Moscato d'Asti en Asti. Geurig, met tonen van perzik, druif en bloesem. Levert lichte, zoete en licht-mousserende wijn met een laag alcoholgehalte.
• Cortese. De witte druif van Gavi. Geeft een droge, frisse wijn met citrus, groene appel en een minerale toon. Onderschat en vaak een goede koop.
• Arneis. De witte druif van Roero, soms "witte Barolo" genoemd. Voller dan Cortese, met peer, abrikoos en een amandelachtige afdronk.

Barolo versus Barbaresco

Barolo en Barbaresco zijn de twee namen waar Piemonte zijn faam aan dankt. Ze worden vaak in één adem genoemd, en met reden: het zijn allebei rode wijnen van honderd procent Nebbiolo, uit naburige gebieden in de Langhe. Toch zijn het geen tweelingen.

Het verschil zit in de stijl en in de regels. Barolo komt van heuvels rond het gelijknamige dorp en een handvol buurdorpen, en moet langer rijpen voordat de wijn de markt op mag: minimaal achtendertig maanden, waarvan minstens achttien op hout. Barbaresco komt van een kleiner gebied iets noordelijker en hoeft maar zesentwintig maanden te rijpen, waarvan negen op hout.

Die kortere rijping maakt Barbaresco doorgaans iets toegankelijker. De wijn is vaak wat eleganter, met fijnere tannine, en is eerder op dronk. Barolo is gemiddeld krachtiger, gestructureerder en gebouwd voor de lange termijn. Het is geen kwestie van beter of slechter. Barolo wordt de "koning van de wijnen" genoemd, Barbaresco de "koningin", en die bijnamen vangen het verschil goed: dezelfde adel, een ander temperament.

Wie Nebbiolo wil leren kennen zonder meteen voor een Barolo te gaan, heeft een derde optie. Een Langhe Nebbiolo is gemaakt van dezelfde druif, vaak van jongere wijnstokken of percelen net buiten de topzones, met veel kortere rijping. Het is de betaalbare manier om de geur en het karakter van Nebbiolo in het glas te krijgen.

De wijnstijlen: rood, wit en zoet

Piemonte staat bekend om rood, maar de regio maakt meer dan dat. Het loont om de stijlen uit elkaar te houden voordat je een fles kiest.

Rode Piemonte

Verreweg het grootste deel van de productie, en het uithangbord van de regio. Aan de top staan Barolo en Barbaresco: krachtige Nebbiolo-wijnen met hoge zuren, stevige tannine en een geur van rozen en teer. Daaronder zit een hele wereld van toegankelijker rood. Barbera is sappig en fruitig, Dolcetto soepel en donker. Dit zijn klassieke eettafelwijnen, gebouwd om bij gerechten te drinken.

Witte Piemonte

Een kleinere maar interessante categorie. Gavi is de bekendste droge witte wijn, gemaakt van Cortese: fris, met citrus en een minerale snit, fijn als aperitief of bij vis. Roero Arneis is voller en ronder, met peer en amandel. Witte Piemonte is zelden mager of zuur. Het is meestal soepel en aangenaam, en vaak een betere koop dan de prijs doet vermoeden.

Zoet en mousserend

Hier heeft Piemonte een wereldwijde klassieker: Moscato d'Asti. Een lichte, zoete, zachtmousserende witte wijn met een laag alcoholgehalte, gemaakt van de Moscato-druif. Het ruikt naar perzik, druif en bloesem, en is een van de toegankelijkste zoete wijnen die er zijn. De grotere broer, Asti, is een volledig mousserende spumante. Wil je meer weten over de smaak van zoete wijn, lees dan onze gids over Moscato.

De belangrijkste appellaties op een rij

Een appellatie is een wettelijk afgebakend herkomstgebied met eigen regels. In Italië heet het hoogste niveau DOCG, daaronder zit DOC. Piemonte telt er tientallen. Je hoeft ze niet allemaal te kennen, maar deze komen het vaakst voorbij.

De grote rode namen

• Barolo DOCG. De krachtigste, langstlevende Nebbiolo, van de heuvels rond het dorp Barolo. De "koning van de wijnen".
• Barbaresco DOCG. Eleganter en sneller op dronk dan Barolo, ook honderd procent Nebbiolo. De "koningin".
• Barbera d'Asti DOCG en Barbera d'Alba DOC. Sappige, toegankelijke rode wijn van de Barbera-druif. De beste koop van de regio voor doordeweeks.
• Langhe DOC. De overkoepelende appellatie van de streek. Langhe Nebbiolo is de betaalbare kennismaking met de topdruif.
• Dogliani DOCG. De serieuze appellatie voor Dolcetto, met wat meer body dan een gewone Dolcetto.

De witte en zoete namen

• Gavi DOCG. Droge witte wijn van Cortese, fris en mineraal.
• Roero Arneis DOCG. Vollere witte wijn van de Arneis-druif.
• Moscato d'Asti DOCG en Asti DOCG. De zoete, lichte mousserende wijnen van de Moscato-druif.

Piemonte kopen, serveren en bewaren

Piemonte heeft de reputatie van een dure regio. Dat klopt voor de top, maar met een paar vuistregels koop je gericht en betaal je niet te veel.

Slim kopen

• Begin met Barbera d'Asti. Dit is de fijnste instap: sappig, fruitig, meteen lekker, meestal tussen de acht en vijftien euro.
• Kies Langhe Nebbiolo voor de druif. Wie de smaak van Nebbiolo wil leren kennen zonder een Barolo te kopen, vindt hier de geur en het karakter voor een vriendelijke prijs.
• Een Barolo is een aankoop, geen impulskoop. Reken op vanaf zo'n twintig à dertig euro voor een eerlijke fles, en vaak meer. Koop er liever één goede dan twee goedkope.
• Vergeet wit niet. Een Gavi of een Roero Arneis is onderschat en goedkoop, en laat zien dat Piemonte meer is dan rood.

Serveren

Een Barolo of Barbaresco serveer je bij 16 tot 18 graden, iets onder kamertemperatuur. Deze wijnen winnen vrijwel altijd bij tijd in de karaf: jonge Nebbiolo is gesloten en stevig in de tannine, en een uur lucht maakt de geur opener en de wijn zachter. Barbera en Dolcetto schenk je iets koeler, rond 15 tot 16 graden. Witte Gavi en Arneis serveer je bij 8 tot 10 graden, een Moscato d'Asti lekker koud rond 6 tot 8 graden. Meer over de juiste aanpak lees je in onze gids over proeven en serveren.

Bewaren

Het bewaarpotentieel verschilt sterk per wijn. Een Barolo is gebouwd om te rijpen en kan tien tot dertig jaar mee, soms langer. Een Barbaresco is vaak na vijf tot vijftien jaar op zijn mooist. Barbera en Dolcetto zijn juist bedoeld om jong te drinken, binnen twee tot vijf jaar. Bewaar de flessen liggend, donker en trillingvrij bij een stabiele temperatuur rond 12 graden. Meer hierover staat in onze gids over wijn bewaren.

Piemonte en eten

Piemonte is misschien wel de meest culinaire wijnstreek van Italië, en dat proef je. Een krachtige Barolo of Barbaresco past bij gerechten met gewicht: gebraden rood vlees, wild, stoofpotten en alles met truffel, de specialiteit van Alba. Een sappige Barbera is veelzijdiger en doet het uitstekend bij pasta met tomatensaus, pizza en gevogelte. Een droge Gavi gaat goed bij vis, schaaldieren en lichte voorgerechten. En een Moscato d'Asti is een klassieker bij fruitdesserts en lichte taart. Wie meer wil weten over het combineren van wijn en gerechten, vindt dat in onze gids over wijn en eten.

Mythes ontkracht