In het kort
- Een streek, vier wijnen. Valpolicella is een rode wijnstreek boven Verona die onder een naam vier stijlen maakt: de frisse klassieke Valpolicella, de vollere Ripasso, de droge krachtige Amarone en de zoete Recioto.
- Corvina is de baas. De blend draait om de Corvina-druif, aangevuld met Corvinone en Rondinella. Corvina geeft zure kers, frisse zuurgraad en een amandelbittertje.
- Het verschil zit in het drogen van de druif. Amarone en Recioto worden gemaakt van maandenlang gedroogde druiven (appassimento). Dat concentreert suiker en smaak.
- Ripasso is de tussenweg. Klassieke Valpolicella hergist op de schillen van Amarone en wordt zo een betaalbare baby-Amarone.
- Welke kies je? Voor een pizza-avond de klassieke, fris en licht. Voor een stoofpot in de winter Ripasso of Amarone.
Wat is Valpolicella?
Valpolicella is een rode wijn uit de heuvels boven Verona in Veneto, in het noordoosten van Italië. Achter die ene naam schuilen vier heel verschillende wijnen, allemaal gebouwd op de Corvina-druif. Na de Chianti-streek is het een van de grootste rode wijngebieden van het land.
De verwarring bij Valpolicella is begrijpelijk. Op hetzelfde etiket kan het woord staan voor een lichte, kersige wijn van tien euro en voor de dure, krachtige Amarone.
Het verschil zit niet in de druiven, maar in wat de wijnmaker met die druiven doet: vers vergisten, hergisten op oude schillen, of eerst maandenlang laten drogen. Wie dat systeem eenmaal doorheeft, leest elk Valpolicella-etiket in een oogopslag.
Dit hoort thuis in de familie van de Italiaanse wijnstreken met de meeste stijlvariatie per hectare.
Waar ligt Valpolicella?
Valpolicella ligt in Veneto, in de provincie Verona, in de heuvels ten noorden van de stad.
- Begrenzing
- In het westen grenst het gebied bijna aan het Gardameer, in het zuidoosten aan Verona zelf.
- Valleien
- Meerdere kleine valleien in de uitlopers van de Monti Lessini.
- Hoogte
- Wijngaarden tussen ruwweg 150 en 460 meter.
- Bodem
- Van morene-grind bij het meer tot kalksteen en vulkanisch basalt richting het oosten.
Die ligging bepaalt veel. De heuvels vangen zon en luchtstroming. De hoogste, koelste wijngaarden geven de meest gestructureerde druiven, en dat zie je terug in de betere Amarone.
Naar het westen ligt het buurgebied van Bardolino. Dat maakt met dezelfde druiven juist een nog lichtere rode wijn.
De druiven: Corvina, Corvinone en Rondinella
Valpolicella is een blend, geen wijn van één druif. De regels schrijven dit voor.
- Corvina
- 45 tot 95%. Corvinone mag de helft vervangen.
- Rondinella
- 5 tot 30%.
- Andere Veronese druiven
- Tot 25%.
In de praktijk bepaalt Corvina het karakter.
- Corvina: de ster. Geeft zure kers, frisse zuurgraad en dat typische amandelbittertje. Meer over deze blauwe druif lees je in onze uitleg over Corvina.
- Corvinone: lang verward met Corvina, maar een eigen druif. Geeft extra structuur en tannine, en is populair voor appassimento.
- Rondinella: productief en neutraal, geeft vooral kleur en droogt goed. De werkezel van de blend.
- Molinara en anderen: Molinara gaf vroeger extra zuur, maar is nu optioneel. Soms komen er kleine hoeveelheden Oseleta of Croatina bij.
Omdat de druiven van nature fris en niet zwaar getannineerd zijn, is klassieke Valpolicella een lichte tot middelmatige rode. Pas het drogen tilt diezelfde druiven naar het gewicht van Amarone.
De vier stijlen van Valpolicella
Zie Valpolicella als een piramide van vier stijlen die oplopen in gewicht en prijs. Onderaan staat de frisse alledaagse wijn, bovenaan de geconcentreerde Amarone en de zoete Recioto. Alle vier komen uit dezelfde druiven. Alleen de methode verschilt.
Gewone Valpolicella wordt gemaakt van verse druiven en is licht en fris, rond 11 tot 13% alcohol. Amarone is een DOCG, de klassieke Valpolicella een DOC.
| Stijl | Hoe gemaakt | Smaak & alcohol |
|---|---|---|
| Valpolicella (Classico / Superiore) | Verse druiven, korte vergisting | Licht, zure kers, ~11-13% |
| Ripasso | Hergist op Amarone-schillen | Voller, gedroogd fruit, ~13-14% |
| Amarone (DOCG) | Gedroogde druiven, droog vergist | Krachtig, droog, ~15-16%+ |
| Recioto (DOCG) | Gedroogde druiven, zoet gehouden | Zoet, dessertwijn, ~12-14% |
Deze piramide staat mooi uitgetekend in de Valpolicella-piramide van Wine Folly, die per stijl de prijs- en smaakverschillen laat zien.
Wil je eerst begrijpen wat een lichte rode wijn onderscheidt van een volle rode wijn? Dan is Valpolicella het perfecte oefengebied: je proeft beide uitersten binnen een streek.
Appassimento: gedroogde druiven
Appassimento is de techniek die Valpolicella beroemd maakt.
- Drogen Na de oogst leggen de wijnmakers de mooiste trossen ongeveer 100 tot 120 dagen te drogen op rekken of matten in luchtige droogzolders, de fruttaio. De druiven verliezen daarbij zo'n 30 tot 45% van hun vocht, waardoor suiker, kleur en smaak sterk concentreren.
- Droog vergisten voor Amarone Laat je alle suiker vergisten tot droog, dan krijg je Amarone: de grote krachtpatser met vaak 15% alcohol of meer, meestal 15 tot 16%.
- Zoet houden voor Recioto Stop je de gisting terwijl er nog restsuiker is, dan houd je Recioto over. Dat is de zoete dessertwijn die eigenlijk de oervorm is.
Het onderscheid tussen die twee legt Decanter helder uit in hun vergelijking van Amarone en Recioto. Zoek je puur de zoete kant? Kijk dan ook eens bij zoete rode wijn in het algemeen.
Amarone dankt zijn naam aan het Italiaanse amaro, bitter. De legende wil dat een vergeten vat Recioto per ongeluk droog doorgiste en zo de eerste, verrassend bittere Amarone opleverde.
Waar of niet, het verklaart waarom de wijn ondanks al dat geconcentreerde fruit droog en stevig blijft, niet zoet.
Ripasso: de baby-Amarone
Ripasso betekent letterlijk hergisten, en dat is precies wat er gebeurt.
- Schillen over Na het maken van Amarone of Recioto blijven suiker- en smaakrijke schillen over (de draf).
- Jonge wijn erover De wijnmaker giet jonge klassieke Valpolicella over die nog warme schillen.
- Tweede gisting De wijn gist een tweede keer en pikt extra kleur, body en gedroogd-fruitsmaak op.
Het resultaat zit qua stijl netjes tussen de klassieke wijn en Amarone in: voller en warmer dan gewone Valpolicella, maar losser en betaalbaarder dan Amarone. Vandaar de bijnaam baby-Amarone.
Voor veel mensen is dit de sweet spot van de streek. De methode en de smaak beschrijven we uitgebreider in onze aparte Ripasso-gids.
Classico, Valpantena en Superiore
Drie woorden op het etiket vertellen je waar en hoe de wijn gemaakt is. Ze zeggen niets over de stijl, maar wel over herkomst en rijping.
Classico
Mag alleen op wijn uit het historische kerngebied: de vijf gemeenten Fumane, Marano di Valpolicella, Negrar, San Pietro in Cariano en Sant'Ambrogio di Valpolicella.
Dit zijn de oorspronkelijke heuvels in het westen, doorgaans met wat meer concentratie dan wijn uit het later toegevoegde, uitgestrekte gebied naar het oosten.
Valpantena
Een aparte zijvallei ten noordoosten van Verona die haar eigen naam op het etiket mag zetten.
De wijnen gelden als iets soepeler en toegankelijker.
Superiore
Geen plek maar een kwaliteitsstap: minstens 12% alcohol en minimaal een jaar rijping voordat de wijn verkocht mag worden.
Dat maakt hem doorgaans iets voller en dieper dan de gewone versie. Het blijft een droge rode wijn met frisse inslag en middelmatige tannine.
Hoe smaakt Valpolicella?
Klassieke Valpolicella smaakt naar rode en zure kers, met een frisse zuurgraad, zachte tannine en soms een amandelbittertje in de afdronk. Hij is licht tot middelmatig van gewicht, sappig en makkelijk drinkbaar.
Ripasso en Amarone bouwen daar gedroogd fruit, pruim, chocola en flink meer body bovenop.
Twee flessen met dezelfde naam kunnen heel verschillend zijn. Een lichte Classico drinkt fris en bijna sapachtig weg bij pizza. Een Ripasso is donkerder, warmer en vraagt om een bord met stoofvlees.
Wil je Valpolicella leren kennen? Koop dan bewust een klassieke en een Ripasso naast elkaar. Het verschil in een enkele avond leert je meer dan tien etiketten lezen.
Geschiedenis en de naam
Wijn maken met gedroogde druiven is hier eeuwenoud.
- Zesde eeuw: de Romeinse schrijver Cassiodorus prijst de zoete wijn uit de streek, geliefd aan het hof van de Ostrogoten. Dat was in feite een voorloper van de huidige Recioto.
- Midden twintigste eeuw: de droge Amarone zoals we die nu kennen komt pas echt op.
- 1968: de streek krijgt de DOC-status.
- December 2009: Amarone en Recioto worden verheven tot DOCG, de hoogste Italiaanse klasse.
Over de naam Valpolicella bestaat geen zekerheid. De vrolijke volksverklaring luidt val-poli-cellae, oftewel vallei van de vele kelders. Taalkundig waarschijnlijker is een afleiding van het Latijnse vallis pulicellae, iets als vallei van de rivierafzettingen.
Mooi detail: welke uitleg ook klopt, het gebied maakt zijn reputatie als wijnvallei ruimschoots waar.
Valpolicella bij het eten en bewaren
De frisse zuurgraad maakt klassieke Valpolicella een dankbare eetwijn. Hij vraagt niet om luxe, maar om tomaat, kruiden en gezelligheid.
- Klassieke Valpolicella: pizza, pasta met tomatensaus, salumi, gegrilde groenten.
- Ripasso en Amarone: gebraden en gestoofd vlees, wild, en rijpe harde kazen zoals Parmezaan.
- Recioto: bij dessert met pure chocola, of juist tegenover een pittige blauwe kaas.
Bewaren hangt af van de stijl.
- Klassieke Valpolicella
- Drink je het best jong, binnen 2 tot 4 jaar, als de frisse kers op zijn mooist is.
- Superiore en Ripasso
- Houden 5 tot 8 jaar stand.
- Amarone
- De bewaarkampioen: 10 tot 20 jaar of langer.
- Recioto
- Blijft door zijn suiker eveneens lang goed.
Klaar om zelf te kiezen? Blader dan door onze rode wijnen. Rechtstreeks uit de kelder. Door de boer zelf verstuurd.