Taurasi wijn: Aglianico met de tannines van een Barolo

In het kort

Wat is Taurasi wijn?

Taurasi is een droge rode wijn uit Irpinia, het binnenland van Campania, gemaakt van minimaal 85 procent Aglianico. De appellation ligt in 17 gemeenten rond de Calore-vallei in de provincie Avellino, kreeg in 1970 de DOC-status en werd in 1993 de eerste DOCG van heel Zuid-Italië. Rijping van 36 maanden is verplicht.

Het gebied heet naar het dorp Taurasi, maar de wijn komt uit een veel groter gebied dan die naam suggereert: Bonito, Castelfranci, Castelvetere sul Calore, Fontanarosa, Lapio, Luogosano, Mirabella Eclano, Montefalcione, Montemarano, Montemiletto, Paternopoli, Pietradefusi, Sant'Angelo all'Esca, San Mango sul Calore, Torre Le Nocelle en Venticano horen er ook bij. Zeventien gemeenten, 472 hectare wijngaard. Dat is klein. Ter vergelijking: in heel Campania ligt vele malen meer aanplant, en binnen de Italiaanse wijn als geheel is Taurasi niet meer dan een voetnoot qua volume.

Wat Taurasi bijzonder maakt is niet de omvang maar de tijd. Waar de meeste zuidelijke rode wijnen binnen een jaar in het schap staan, mag een Taurasi pas op 1 december van het derde jaar na de oogst verkocht worden. De producent financiert dus drie jaar voorraad voordat er een cent binnenkomt. Dat filtert vanzelf: wie hier wijn maakt, doet dat niet voor de snelle omzet.

Aglianico: de druif die het laatst binnenkomt

Aglianico is een blauwe druif met dikke schillen, hoge tannine en veel zuur, die in Irpinia pas eind oktober tot half november geoogst wordt. Dat late tijdstip is geen folklore maar noodzaak: op deze hoogte heeft de druif tot ver in de herfst nodig om zijn tannine rijp te krijgen. Wine Folly rekent op 13,5 tot 15 procent alcohol en tien jaar of meer kelderpotentieel.

De smaakkant is even herkenbaar: zwarte kers, gekruide pruim, rook, wild en een draai witte peper. Voor de druif zelf hebben we een aparte pagina, want Aglianico wordt op meer plekken dan alleen Irpinia serieus genomen. Het profiel dat Wine Folly in zijn Aglianico-gids beschrijft, met hoge tannine en medium-hoge zuren, is precies wat een Taurasi in zijn jonge jaren zo stug maakt.

Die combinatie van zuur en tannine is ook de reden dat de wijn zo lang mee kan. Zuur houdt de wijn fris, tannine beschermt tegen oxidatie. Wil je weten waarom je mond na een slok jonge Taurasi droog aanvoelt, lees dan wat tannine met je mond doet. Kort gezegd: tannine bindt zich aan de eiwitten in je speeksel, en die schuurt.

Irpinia: hoogte, vulkanische as en koude nachten

De wijngaarden van Taurasi liggen tussen 400 en 700 meter hoogte in de Apennijnen, op een mix van vulkanische afzettingen, mergel, klei en kalk. Het gebied ligt ingesloten tussen bergen, ver van de kust, met warme dagen en scherp koude nachten. Dat verschil tussen dag en nacht houdt het zuur in de druif overeind tot in november.

De vulkanische kant komt van de uitbarstingen die over duizenden jaren as over Campania hebben verspreid. In het westelijke deel van de appellation, waar erosie minder heeft toegeslagen, liggen die vulkanische lagen het dikst. Verder oostelijk en zuidelijk overheersen mergel, klei en rivierafzettingen. Kalk geeft de wijn zijn strakke, bijna knerpende tannine; vulkanische grond levert dat rokerige randje dat je in veel Taurasi terugvindt.

Onderzoek van dr. Boris Basile aan de Universiteit van Napels Federico II verdeelde het gebied in vier subzones. Dat is geen academische luxe: het verschil tussen een perceel op 420 meter bij het dorp Taurasi en een perceel op 690 meter bij Paternopoli is in het glas gewoon te proeven. Je proeft hetzelfde soort verschil op andere hooggelegen vulkanische plekken in Italië, zoals op de Etna, alleen valt de oogst daar nog later.

De regels van de DOCG: 85 procent en drie jaar geduld

Het disciplinare van Taurasi eist minimaal 85 procent Aglianico, 36 maanden rijping waarvan 12 op hout, en minimaal 12 procent alcohol. Voor Riserva gaat dat naar 48 maanden, waarvan 18 op hout, en 12,5 procent alcohol. De laatste wijziging van het reglement dateert van 13 oktober 2020.

De resterende 15 procent mag ingevuld worden met andere toegelaten blauwe druiven uit de provincie Avellino, zoals Piedirosso of Sciascinoso. Veel producenten gebruiken die ruimte niet en bottelen gewoon 100 procent Aglianico. Wie wel bijmengt, doet dat meestal om de tannine iets toegankelijker te maken in jonge jaren.

Taurasi werd op 11 maart 1993 tot DOCG verheven en was daarmee de eerste van het zuiden. Tien jaar lang bleef het de enige, tot in 2003 twee witte buren uit dezelfde provincie erbij kwamen: Greco di Tufo en Fiano di Avellino. Die drie samen vormen het hart van de Irpinia-reputatie, en het is geen toeval dat ze uit hetzelfde koele, hooggelegen binnenland komen.

Waar de verschillen zitten: van Taurasi tot Paternopoli

Binnen de 17 gemeenten scheelt de hoogte tot 300 meter, en dat is de belangrijkste stijlbepaler. Lagere, vulkanische percelen in het westen geven rondere, vroeger toegankelijke wijnen. De hooggelegen gemeenten in het zuiden, met Castelfranci en Paternopoli tot ongeveer 700 meter, leveren strakkere wijnen met meer zuur en een langere adem.

In de praktijk zie je die verschillen terug in wanneer een fles drinkbaar wordt. Een Taurasi van lager gelegen vulkanische grond kan na vijf tot zes jaar al mooi zijn. Van de hoogste percelen heb je er zelden plezier van voor jaar acht. Producenten die percelen uit meerdere zones blenden, doen dat precies om die twee kanten te combineren: fruit van beneden, ruggengraat van boven.

Het aantal spelers is de laatste jaren flink gegroeid. Tussen 2016 en 2020 verdubbelde het beplante areaal ongeveer en steeg het aantal bottelende bedrijven van 76 naar 102, met bijna twintig nieuwe kelders. Dat is goed nieuws voor de diversiteit, maar het betekent ook dat de kwaliteit onderling meer uiteenloopt dan tien jaar geleden.

Hoe smaakt Taurasi?

Taurasi is droog en vol, met hoge tannine en verrassend veel zuur voor een zuidelijke wijn. Verwacht zwarte kers, gedroogde pruim, tabak, leer, rook en witte peper, met bij oudere flessen aardse en balsamieke tonen. Het alcoholpercentage ligt meestal tussen 13,5 en 14,5 procent. De kleur is diep granaatrood en verkleurt met de jaren naar baksteen.

"De Barolo van het zuiden": klopt die vergelijking?

De vergelijking gaat op qua structuur en bewaarpotentieel, maar niet qua smaak. Aglianico en Nebbiolo delen late rijping, hoge tannine, hoog zuur en een hekel aan haast. Daar houdt het op: Barolo is bleek van kleur en geurt naar rozen, teer en kersen, terwijl Taurasi diep granaatrood is en naar zwarte kers, rook en pruim gaat.

Het interessantste verschil zit in de prijs. Een goede Taurasi kost ongeveer de helft van een Barolo van vergelijkbaar niveau, terwijl de investering in tijd niet zoveel lager ligt. Dat is geen kwaliteitsoordeel, dat is reputatie: Piemonte heeft een eeuw voorsprong in naamsbekendheid. Wil je het verschil zelf proeven, dan is Nebbiolo het logische startpunt aan de andere kant, en onze gids over de Aglianico-druif aan deze.

Onze eerlijke kanttekening bij de bijnaam: hij helpt om Taurasi uit te leggen aan iemand die hem nooit dronk, maar hij zet ook een verwachting neer die de wijn niet hoeft in te lossen. Taurasi is geen zuidelijke kopie van iets uit het noorden. Het is een wijn met eigen zuur, eigen rook en een eigen tijdlijn.

Mastroberardino, de aardbeving en de wederopbouw

Zonder de familie Mastroberardino was Aglianico in Irpinia waarschijnlijk grotendeels verdwenen. Na de oorlog werd boeren aangeraden om internationale, productievere druiven te planten. Mastroberardino betaalde meer voor de inheemse variëteiten en hield de aanplant zo overeind. Tot begin jaren negentig was het bedrijf vrijwel de enige exporteur van Taurasi.

Het ijkpunt is de Taurasi Riserva 1968, de fles die critici internationaal deed opkijken en die Decanter later in zijn reeks Wine Legends opnam. Hoe dominant die positie was, beschrijft Decanter in zijn portret van de Aglianico-druif: Taurasi en Aglianico del Vulture waren samen decennialang goed voor het overgrote deel van alle Aglianico die Italië verliet.

Op 23 november 1980 werd Irpinia getroffen door een zware aardbeving. Dorpen lagen plat, veel families vertrokken en kwamen niet terug. Mastroberardino bleef, met een verwijzing naar hun wortels in het Avellinese platteland. Die keuze zit nog in de naam van hun Taurasi: Radici, wortels.

Wat daarna gebeurde is minder verhalend maar belangrijker. Klonale selectie in samenwerking met de Universiteit van Napels, moderne kelder-techniek, en oenologen van buiten die de regio serieus namen. Halverwege de jaren 2000 waren er al meer dan 290 bedrijven actief in de zone. Van eenmansbedrijf naar appellation, in ruim twee decennia.

Kopen, bewaren en schenken

Reken in Nederland op 20 tot 25 euro voor de instap, 30 tot 45 euro voor het serieuze midden en 60 euro of meer voor een Riserva van naam. Schenk op 16 tot 18 graden, decanteer een jonge fles ongeveer een uur en bewaar liggend bij 12 tot 14 graden. Een goede fles ligt tien jaar of langer.

Een paar praktische dingen die het verschil maken. Ten eerste: het oogstjaar telt hier zwaarder dan bij de meeste zuidelijke wijnen, omdat een koud, nat najaar de late oogst direct raakt. Ten tweede: koop bij voorkeur een fles die al vier of vijf jaar oud is, want dan heeft de producent het wachten deels voor je gedaan. Ten derde: een jonge Taurasi zonder karaf openen is zonde van je geld. Onze uitleg over decanteren gaat verder in op hoe lang en waarom.

Heb je een fles aangebroken en niet leeggedronken, dan houdt Taurasi zich beter dan de meeste rode wijnen: de tannine en het zuur werken als conserveermiddel. Twee tot drie dagen in de koelkast met een goede stop is prima, en de tweede dag is soms zelfs mooier dan de eerste. Meer daarover staat in onze gids over rode wijn bewaren.

Wat eet je bij Taurasi?

Taurasi wil eten met vet en eiwit: lam, varkensschouder, stoofvlees, ragu en oude harde kaas. De tannine bindt zich aan vet en eiwit en wordt daardoor zachter in je mond. Zet er iets mager of zuur tegenover en dezelfde wijn voelt hard en metaalachtig. Dit is geen wijn voor een salade.

Voor de klassieke Italiaanse combinaties werkt dezelfde logica als bij andere stevige rode wijnen uit het land. Wie een bredere ingang zoekt, kan beginnen bij onze pagina over welke wijn bij pasta past, of bij de combinatie van wijn en kaas. De vuistregel blijft: hoe ouder de Taurasi, hoe subtieler het gerecht mag zijn.