Wijnproeverij thuis: het draaiboek voor zes wijnen en acht gasten

In het kort

Wat je nodig hebt voor een wijnproeverij thuis

Voor een wijnproeverij thuis heb je zes flessen, een glas per gast, een kan water, brood, een spuugbeker en papier nodig. Meer niet. Geen decanteerkaraf, geen zes glazen per persoon en zeker geen sommelier. De hele opstelling staat in tien minuten op de keukentafel en kost naast de wijn bijna niets.

De opstelling

• Glazen. Een neutraal glas met een tulpvorm werkt voor alles: wit, rose, rood en zelfs bubbels. Welke vorm wat doet, staat in onze gids over welk glas bij welke wijn past.
• Water en brood. Kraanwater op kamertemperatuur en een half stokbrood. Dat zet je smaak tussen twee wijnen terug op nul.
• Spuugbeker. Een ondoorzichtige kan of een beker met een bodempje water. Wie wil doorproeven zonder alles op te drinken, gebruikt hem. Niemand hoeft.
• Papier en pen per gast. Zes genummerde vakjes, ruimte voor drie woorden en een cijfer. Digitaal werkt ook, maar op papier schrijft iedereen meer op.
• Een wit vlak. Een wit A4 onder het glas, dan zie je de kleur echt in plaats van de kleur van je tafelblad.

Wat je bewust weglaat is net zo belangrijk. Kaarsen en bloemen ruiken sterker dan de wijn, en dezelfde geldt voor parfum en aftershave. Wine Folly adviseert voor dezelfde reden een goed verlichte, zo geurloos mogelijke ruimte en simpele hapjes die je zelf pakt, niet een gedekte tafel met sauzen erbij. Zie hun gids over het organiseren van een proeverij voor de porties en de schaal waarop zij dat doen.

Hoeveel wijn per persoon en hoeveel flessen

Schenk 50 ml per gast per wijn. Uit een fles van 750 ml komen dan vijftien proefglazen, en met veertien reken je veilig: er gaat altijd iets naast en er is altijd iemand die nog een keer wil ruiken. Zes wijnen betekent zes flessen, en dat is genoeg voor een groep tot acht personen.

Onze portie is kleiner dan de norm die je internationaal ziet. Wine Folly rekent met 75 tot 90 ml per proefglas en ongeveer tien porties per fles, en komt daarmee op iets meer dan een halve fles per gast. Dat werkt bij vier wijnen. Bij zes wijnen zit je dan op een halve liter wijn per persoon, en dan proef je de laatste twee niet meer. Wij schenken thuis 50 ml en schenken liever bij op verzoek. Hoeveel glazen er in de praktijk uit een fles komen bij verschillende maten staat in onze gids over het aantal glazen per fles.

Kies een thema: een wijnboer, een druif of een regio

Een thema is het verschil tussen een proeverij en zes losse flessen op tafel. Het geeft de avond een vraag om te beantwoorden, en daardoor onthoudt iedereen aan het eind welke wijn hij lekker vond en waarom. Drie thema-vormen werken thuis het beste, en alle drie kun je met zes flessen vullen.

Een wijnboer, zes flessen

Je proeft het hele gamma van een familiedomein: bubbels, twee witte, een rose en twee rode. Je hoort hetzelfde handschrift in elk glas, en dat is voor beginners het makkelijkste te herkennen. Bij ons is dat ook de vorm van de proefboxen: zes flessen uit de kelder van een wijnboer, met een video waarin de maker zelf vertelt wat hij dat jaar heeft gedaan.

Een druif, vier streken

Vier keer Chardonnay uit vier gebieden, of vier keer Cabernet Franc. Hier leer je wat bodem en klimaat doen, omdat de druif constant blijft. Neem vier wijnen in plaats van zes: de verschillen zijn subtieler en je hebt meer tijd nodig per glas.

Verticaal of horizontaal

Decanter noemt deze twee klassieke vormen in zijn handleiding voor een eigen proeverij: verticaal is dezelfde wijn uit meerdere jaren, horizontaal is hetzelfde jaar uit een streek. Verticaal is thuis moeilijk te regelen, want je hebt drie tot vier oogstjaren van een wijn nodig. Horizontaal kan wel: vier rode wijnen uit de Loire van hetzelfde jaar. Meer varianten en de theorie erachter staan in onze gids over soorten wijnproeverijen.

De volgorde en de temperatuur

Proef van licht naar zwaar en van droog naar zoet. Mousserend eerst, dan lichte witte wijn, dan vollere witte wijn, dan rose, dan rode wijn, en iets met restzoet helemaal aan het eind. Een zoete wijn halverwege maakt alles erna vlak, en een stevige rode wijn voor een frisse witte doet hetzelfde.

Temperatuur is de tweede helft van het werk. Te koud en je ruikt niets, te warm en je ruikt alleen alcohol. Haal witte wijn een kwartier voor de start uit de koelkast en zet rode wijn twintig minuten in de koelkast als je huis op 21 graden staat. Per stijl staan de graden in onze gids over de juiste serveertemperatuur.

Zo ziet een proeverij van zes flessen van een wijnboer eruit, met de flessen die Domaine des Ruaults in Puy-Notre-Dame nu levert:

Wil je met een zoete afsluiter eindigen in plaats van met de stevigste rode, dan schuift de AOC Cabernet d'Anjou van 12,60 euro naar ronde zes. Die rose heeft net genoeg restsuiker om als dessertmoment te werken, en je proeft in een avond waarom droog en zoet niet door elkaar heen kunnen.

Zo proef je: kleur, neus, smaak en lengte

Proeven is kijken, ruiken, een slok nemen en dan wachten. Vier stappen, per wijn twee minuten stil en daarna praten. De stilte is belangrijker dan de theorie: zodra de eerste hardop zegt dat hij kers ruikt, ruikt de rest ook kers. Laat iedereen eerst opschrijven, dan vergelijken.

1. Kleur. Houd het glas schuin boven wit papier. Jonge rode wijn heeft een paarse rand, oudere trekt naar baksteen. Witte wijn wordt juist donkerder met de jaren.
2. Neus. Eerst ruiken zonder zwenken, dan zwenken en opnieuw. Noem twee dingen die je herkent. Fruit, kruiden, boter, rook, gras: elk woord is goed zolang het van jou komt.
3. Smaak. Een kleine slok, door je mond bewegen, en let op de drie dingen die je echt kunt voelen: zuur (watertanden), tannine (droog gevoel op je tandvlees) en zoet.
4. Lengte. Slik of spuug, en tel hoelang de smaak blijft hangen. Onder de vijf tellen is kort, boven de tien is lang. Dit is het beste teken van kwaliteit dat je zonder ervaring kunt gebruiken.

Per stap staat de uitleg met voorbeelden in wijn proeven van kleur tot afdronk. Print die pagina desnoods voor de gasten die het voor het eerst doen.

Het proefformulier en het cijfer

Een proefformulier hoeft niet meer te zijn dan een blaadje met vijf kolommen: kleur, neus, smaak, lengte en een cijfer van 1 tot 10. Het cijfer is het enige dat je later nog gebruikt, want daarmee bepaal je welke fles je opnieuw koopt. De rest is er om je te dwingen even stil te staan bij het glas.

Twee regels houden de scores bruikbaar. Gebruik de hele schaal, dus ook een 4 als je iets niet lekker vindt, want een rij achten zegt niets. En laat niemand zijn cijfer bijstellen nadat hij dat van een ander heeft gehoord. Verzamel de blaadjes aan het eind en schrijf de gemiddelden op de achterkant van een etiket, dan heb je bij de volgende bestelling een lijst waar je echt iets aan hebt.

Hapjes bij een wijnproeverij: wat werkt en wat de wijn sloopt

Tijdens het proeven houd je het bij brood, water en ongezouten noten. Daarna mag alles. Hapjes met azijn, pit, knoflook of suiker verschuiven je smaak zo sterk dat de volgende wijn nergens meer op lijkt, en dat is jammer van de fles. Wine Folly houdt in zijn proeverijen dezelfde vier veilige categorieen aan: kaas, brood, fruit en gedroogde worst.

Veilig tijdens de ronde

• Wit brood of stokbrood, zonder boter.
• Ongezouten amandelen of walnoten.
• Kraanwater, op kamertemperatuur.
• Een stuk milde jonge kaas, als iemand echt iets moet eten.

Bewaar tot na de laatste wijn

• Oude kaas, blauwe kaas en geitenkaas. Welke kaas bij welke wijn werkt, staat in wijn bij kaas.
• Olijven, ansjovis en alles uit azijn of pekel.
• Chorizo, pittige sauzen en knoflookdip.
• Zoete dingen: chocolade, fruittaart, toetjes.

Praktisch werkt het zo: zes wijnen doorproeven met brood en noten, en pas als de laatste glazen leeg zijn de plank met kaas en worst op tafel. De flessen staan dan nog open en iedereen kan opnieuw inschenken bij het hapje waar hij zijn favoriet bij wil proberen. Dat tweede rondje is vaak het moment waarop mensen hun cijfer willen veranderen.

Blind proeven thuis: drie speelvormen

Blind proeven werkt thuis beter dan je denkt, want etiketten sturen je oordeel meer dan smaak. Verpak de flessen in een sok, een theedoek of een papieren zak en nummer ze. Decanter adviseert dezelfde aanpak en om per wijn een gemarkeerd glas te gebruiken, zodat je de glazen niet door elkaar haalt.

1. Raad de kleur van de rose. Zet twee rose wijnen en een lichte rode naast elkaar en laat iedereen op geur en smaak de kleur bepalen. Een derde zit ernaast, en dat opent het gesprek meteen.
2. Raad de prijs. Zes flessen, prijzen tussen 12 en 23 euro, en iedereen zet de glazen op volgorde van duur naar goedkoop. De uitslag is vaker willekeurig dan mensen verwachten.
3. Zoek de indringer. Vijf wijnen van dezelfde wijnboer en een fles van elders. Wie de vreemde eruit haalt, heeft het handschrift van het domein echt te pakken.

Doe je dit met collega's in plaats van met vrienden, dan verandert vooral de logistiek: rekening, tijdslot en alcohol onder werktijd. Dat draaiboek staat apart in een proeverij op kantoor in 75 minuten.

Draaiboek van twee uur

Twee uur is de goede lengte voor zes wijnen: tien minuten uitleg, een kwartier per wijn en een half uur napraten met de flessen open. Zet de tijden vooraf op papier en houd je eraan, want de derde wijn is altijd het moment waarop het gesprek de proeverij overneemt.

1. Vanaf 45 minuten voor de start. Witte wijn en bubbels in de koelkast, rode wijn op een koele plek. Glazen omspoelen met water, niet met afwasmiddel.
2. Eerste tien minuten. Uitleg: vier stappen, 50 ml per glas, cijfer van 1 tot 10, en dat niemand zijn mening hoeft te verdedigen.
3. Ronde 1 tot 3, vijftien minuten elk. Bubbels en de twee witte wijnen. Eerst twee minuten stil, dan rondje langs de tafel.
4. Pauze van tien minuten. Brood, water, ramen open. Zonder pauze zakt de aandacht bij ronde vier in.
5. Ronde 4 tot 6, vijftien minuten elk. Rose en de twee rode wijnen. Bij de laatste mag iedereen een tweede glas van zijn favoriet.
6. Laatste half uur. Prijzen erbij, cijfers vergelijken, kaasplank op tafel. Schrijf op welke fles de hoogste score kreeg.

Wat het kost: zes flessen op twee manieren

Een wijnproeverij thuis kost tussen 8,75 en 16,50 euro per gast aan wijn, en dat verschil zit in hoe je de zes flessen regelt. Een kant-en-klare proefbox is goedkoper en sneller, zelf samenstellen geeft je regie over de stijlen en de volgorde. Beide routes leveren hetzelfde: zes flessen van een wijnboer.

Route 1: de proefbox

De DIRT.BOX kost 70 euro voor zes flessen uit de kelder van een familiedomein, met video van de maker erbij. Je kiest Mijzelf of Cadeau, en daarbinnen Mix, Rood, Wit, Rose of Mousserend. Voor een proeverij is Mix de logische keuze: dan heb je bubbels, wit, rose en rood in een doos. Bij zes gasten is dat 11,67 euro per persoon, bij acht gasten 8,75 euro.

Route 2: zelf zes flessen kiezen

Stel je de zes rondes uit de tabel hierboven zelf samen bij Domaine des Ruaults, dan kost dat 93,10 euro: 16,70 voor de Saumur Brut Blanc, 12,85 voor de IGP Chardonnay, 14,25 voor de Saumur Blanc, 12,85 voor de IGP Rose, 14,25 voor de Saumur Rouge en 22,20 voor Les 2 Croix. Bij zes gasten is dat 15,52 euro per persoon. Verzending kost 6 euro per wijnboer en is gratis vanaf twaalf flessen bij dezelfde wijnboer; het exacte bedrag zie je in je winkelwagen. Reken op 2 tot 5 werkdagen na betaling, binnen Nederland.

Houd je flessen over, dan blijven ze met een goede stopper twee tot vier dagen bruikbaar. Wat een vacuumpomp daar in de praktijk aan toevoegt, hebben we apart uitgezocht. En wil je eerst weten hoe bestellen per wijnboer werkt: dat staat in wijn bestellen bij DIRT..