In het kort
- Kies per gang. Een kerstdiner heeft vaak vier of vijf gangen, en één fles past zelden bij alles.
- Toost en amuse: een droge mousserende wijn, brut of extra brut.
- Voorgerecht: een frisse witte zonder hout bij zalm, oesters en coquilles. Bij foie gras of paté een zoete witte.
- Hoofdgerecht: kalkoen wil sappig rood, gans frisse zuren, wild en rund een rode met meer structuur.
- Dessert: de wijn moet minstens zo zoet zijn als het toetje.
- Volgorde: droog voor zoet, wit voor rood, licht voor vol.
- Wat de boeren schrijven: geen van onze 179 wijnen noemt kerst. Wild staat bij 25 wijnen, foie gras bij 7.
Welke wijn past bij kerst?
Bij kerst past niet één wijn, maar een rij wijnen die met het menu meeloopt. Begin met droge bubbels bij de toost, schenk een frisse witte bij het voorgerecht met vis, een rode bij het hoofdgerecht en eindig met een zoete wijn bij het dessert. Zo blijft elke fles lekker naast wat er op het bord ligt.
Het kerstdiner is lastig omdat het zoveel tegelijk is: zout bij de hapjes, vet bij de zalm en de foie gras, jus en zoete rode kool bij het vlees, en suiker bij het dessert. De wijnboeken geven daarvoor twee vaste regels. Zoek een wijn die even zwaar en even uitgesproken is als het gerecht, en zorg dat de wijn bij iets zoets minstens zo zoet is als het eten. De tabel geeft per gang een eerste richting.
| Gang | Gerecht | Welke wijn werkt |
|---|---|---|
| Toost en amuse | Bladerdeeghapjes, toastjes, noten | Droge mousserende wijn: brut of extra brut |
| Voorgerecht | Gerookte zalm, garnalencocktail | Frisse witte: Sauvignon Blanc, droge Riesling, of droge bubbels |
| Voorgerecht | Oesters, coquilles | Strakke witte zonder hout: Muscadet, Chablis, Picpoul de Pinet |
| Voorgerecht | Foie gras, paté, terrine | Zoete witte zoals Sauternes of Pacherenc, of een volle Pinot Gris |
| Voorgerecht | Rundercarpaccio | Lichte rode met weinig tannine, koel geschonken, of een droge rosé |
| Hoofdgerecht | Kalkoen | Sappige rode met weinig tannine: Grenache, Pinot Noir |
| Hoofdgerecht | Gans of eend | Rode of witte met frisse zuren: Barbera, Pinot Noir, Riesling |
| Hoofdgerecht | Hertenbiefstuk, wildstoof | Pinot Noir bij kort gebakken wild, een Rhône-blend bij stoof |
| Hoofdgerecht | Beef wellington, rosbief | Rode met tannine: Bordeaux, Cabernet Sauvignon, Madiran |
| Hoofdgerecht | Gourmet | Lichte, koele rode naast een droge witte |
| Dessert | Fruit, ijs, kerststol | Zoete witte: Muscat, zoete Riesling, zoete Pacherenc |
| Dessert | Chocoladetaart, kerststronk | Zoete rode: Rivesaltes, Banyuls of port |
| Kaas | Blauwe kaas | Zoete wijn of port |
De volgorde: droog voor zoet, licht voor vol
Bij een kerstdiner met meerdere wijnen schenk je droog voor zoet, wit voor rood en licht voor vol. Een zoete wijn laat een droge wijn daarna zuur smaken, en na een zware rode proeft een frisse witte dun. Begin dus met de bubbels en bewaar de zoete fles voor het eind van de avond.
Die volgorde komt uit de wijnboeken en volgt toevallig ook de gangen van een gewoon diner: eerst mousserend bij het aperitief en de eerste gang, dan wit, dan rood, en tot slot de zoete of versterkte wijn. Eén valkuil noemen ze er zelf bij. Zet je na het dessert nog een kaasplank op tafel, ga dan niet terug naar een droge rode. Schenk de zoete wijn door bij de kaas, of open een fles port bij de blauwe kaas.
Hoeveel flessen heb je nodig?
Reken bij een lang kerstdiner op een halve tot driekwart fles per volwassen wijndrinker. Een fles van 75 centiliter geeft vijf tot zes glazen. Wie per gang een andere wijn schenkt, schenkt kleinere glazen, zodat je niet voor elke gang een volle fles per tafel hoeft te openen.
Bij DIRT. bestel je per wijnboer in dozen van zes flessen, en de boer verstuurt ze zelf. Verzending kost €6 per wijnboer en is gratis vanaf twaalf flessen bij dezelfde boer. Reken op een levertijd van ongeveer 5 tot 8 werkdagen na betaling, en rond de feestdagen kan het langer duren. Bestel dus in de eerste week van december, dan heb je speling.
Wijn bij het aperitief en voorgerecht met kerst
Bij de toost en de eerste hapjes werkt een droge mousserende wijn het best: het zuur en de bubbels maken je mond fris zonder te vullen. Bij het voorgerecht volgt de wijn het gerecht. Vis en schaaldieren vragen om een strakke witte zonder hout, foie gras en paté juist om een witte met wat zoet.
De toost en de amuse
Kies brut of extra brut. Let op het etiket: extra dry klinkt droger, maar is juist iets zoeter dan brut. Champagne hoeft niet. Een metodo classico uit Italië, een crémant uit Frankrijk of een cava uit Spanje is op dezelfde manier gemaakt, met de tweede gisting op de fles. Bij zoute hapjes zoals kaasstengels en noten is een droge mousserende wijn op zijn best, omdat zout het zuur in de wijn zachter laat smaken.
Gerookte zalm en garnalen
Gerookte zalm heeft meer smaak dan je denkt: rook, zout en vet. De wijn mag dus uitgesproken zijn. Een Sauvignon Blanc of een droge Riesling werkt, en bubbels ook. De Britse wijnschrijver Fiona Beckett noemt in haar lijst met twintig kerstcombinaties champagne de feestelijkste keuze bij gerookte zalm, maar Sauvignon Blanc de betere match. In onze winkel zet Sol Payré zijn Albae Blanc uit de Roussillon bij gerookte zalm en bij sint-jakobsschelpen, een witte van Grenache Gris en Blanc met een deel Macabeu.
Oesters en coquilles
Oesters zijn zilt en mild. Een zware witte drukt ze weg, dus neem iets strak en droogs zonder hout: Muscadet uit de Loire, Chablis of Picpoul de Pinet. Coquilles zijn zoeter en zachter, en kunnen een witte met iets meer body aan. Wordt de coquille gebakken in boter of met een romige saus geserveerd, dan mag de witte nog voller.
Foie gras, paté en terrine
Bij foie gras geldt rijk bij rijk. De klassieke Franse combinatie is Sauternes, een zoete witte uit Bordeaux. Uit het zuidwesten van Frankrijk, waar veel foie gras vandaan komt, komen ook zoete witte wijnen als Jurançon en Pacherenc du Vic-Bilh, en die doen hetzelfde. Wie geen zoet wil aan het begin van de avond, kiest een volle Pinot Gris uit de Elzas; Beckett zet die bij een parfait van eenden- of kippenlever.
Rundercarpaccio
Carpaccio is dun, mager en vaak bedekt met parmezaan, rucola en truffelmayonaise. Een zware rode overstemt dat. Een lichte rode met weinig tannine, licht gekoeld, of een droge rosé blijft ernaast staan zonder het vlees weg te drukken.
Welke wijn bij het hoofdgerecht met kerst?
Bij het hoofdgerecht bepaalt het vlees de rode wijn. Kalkoen is mager en wil sappig rood met weinig tannine, gans is vet en vraagt frisse zuren, wild en rund kunnen een rode met meer structuur aan. De saus en de bijgerechten sturen mee: zoete rode kool of cranberrysaus vraagt een wijn met meer fruit.
Kalkoen
Kalkoen is mild en droogt snel uit, en stevige tannine maakt dat erger. Een sappige rode zoals Grenache of Pinot Noir werkt, net als een volle witte zoals Roussanne of Chenin Blanc. De vulling en de cranberrysaus beslissen mee. Alles per bereiding, van gevulde kerstkalkoen tot rollade, staat in onze gids over wijn bij kalkoen.
Gans en eend
Gans is donker en vet gevogelte. Daar wil je frisse zuren die het vet opvangen, in rood of in wit: Barbera of Pinot Noir, of een Riesling met wat body. Een zware rode met veel hout voelt bij dat vet log en warm aan. Meer over de kerstgans, de ganzenborst en de appelvulling lees je bij de gids over gans.
Hertenbiefstuk, ree en wildstoof
Wild is mager en heeft een eigen, ijzerige smaak. Bij een kort gebakken hertenbiefstuk past een Pinot Noir met fijne tannine, bij een wildstoof met jus een rijpere Rhône-blend. In onze winkel zet Petit Bondieu zijn Bourgueil Couplets bij rood vlees en wild, een Cabernet Franc van oude stokken die volgens de boer tijd in de karaf nodig heeft. Per soort wild, van ree tot everzwijn, staat het in ons artikel wijn bij wild en de bijgerechten.
Beef wellington, rosbief en rollade
Rundvlees met vet en een donkere jus kan een rode met tannine aan. Het vet maakt de tannine zachter, en de tannine snijdt door het vet. Bordeaux en Cabernet Sauvignon zijn de klassiekers bij rosbief, ook in de lijst van Beckett. Bij beef wellington komen de paddenstoelen en het bladerdeeg erbij, en die maken het gerecht nog rijker. Een Madiran van Tannat uit het zuidwesten van Frankrijk is daar een stevige keuze. Bij een varkensrollade past juist een soepelere rode zoals een Côtes du Rhône, of een Riesling uit Duitsland of de Elzas als er appelmoes bij ligt.
Gourmetten
Bij gourmet bakt iedereen iets anders, van biefstuk tot garnalen met cocktailsaus. Eén zware rode werkt dan niet. Zet een lichte, koel geschonken rode zoals Cabernet Franc of Pinot Noir naast een droge witte met frisse zuren. Welke fles bij welke saus past, lees je in onze gids over wijn bij gourmet.
Vegetarisch kerstdiner
Bij een vegetarische wellington met paddenstoelen of een notenbrood volg je dezelfde lijn als bij rund, maar zonder het vet heb je minder tannine nodig. Een soepele rode zoals Pinot Noir of Cabernet Franc past goed bij de aardse smaak van paddenstoelen. Bij een hartige taart met kaas of room past een witte met frisse zuren beter.
Wijn bij het kerstdessert en de kaasplank
Bij het kerstdessert moet de wijn minstens zo zoet zijn als het toetje, anders smaakt hij zuur en dun. Kies bij fruit en gebak een zoete witte zoals Muscat, bij chocolade een zoete rode zoals Rivesaltes of port. Een droge rode bij een zoet dessert werkt bijna nooit, hoe mooi die fles ook is.
Wine Folly zet dat in zijn basisregels voor wijn en eten als vaste regel: de wijn moet zoeter zijn dan het eten. De wijnboeken voegen eraan toe dat het minder zoete dessert met de zoetere wijn de beste combinatie geeft, bijvoorbeeld een fruit- of notentaart bij een dessertwijn.
Fruit, ijs en kerststol
Bij fruitdesserts, een crumble of een appeltaart past een zoete witte met frisse zuren. In onze winkel zet Domaine de la Rochelierre de Muscat de Rivesaltes van Rochelierre bij fruitige en gekarameliseerde desserts. Dat is een vin doux naturel: de gisting wordt gestopt met alcohol, zodat het zoet van de druif in de wijn blijft. Bij kerststol noemt Beckett een zoete Riesling, bij de Engelse Christmas pudding een Muscat.
Chocolade en kerststronk
Chocolade is de lastigste. Bitter en zoet tegelijk maakt een droge rode hard en zuur. Toch zetten verschillende boeren in onze winkel hun droge rode bij chocolade, en bijna altijd bedoelen ze pure chocolade met weinig suiker. Bij een zoete kerststronk of chocoladetaart kies je beter een zoete rode. Sol Payré noemt zijn Rivesaltes Grenat de juiste partner voor chocoladetaart, een zoete wijn van Grenache Noir.
De kaasplank
Bij blauwe kaas werkt zoet tegen zout: port bij Stilton is in Engeland de kerstklassieker, en meerdere boeren in onze winkel zetten hun zoete wijn bij blauwe kaas zoals Roquefort. Komt de kaas na het dessert, schenk dan de zoete wijn door. Bij harde, belegen kaas kan een rode met rijpe tannine.
Eén fles voor het hele kerstdiner?
Wil je maar één wijn openen, kies dan een droge mousserende wijn of een sappige rode met weinig tannine en frisse zuren, zoals Pinot Noir, Gamay of Cabernet Franc uit de Loire. Die gaan met gevogelte, vlees en de meeste voorgerechten mee. Alleen het dessert vraagt dan nog om iets zoets, of om een kop koffie.
Drie flessen van één boer maken het makkelijker dan het lijkt: een witte voor het voorgerecht, een rode voor het hoofdgerecht en een zoete voor het dessert. Dan proef je ook hoe één wijnboer met drie stijlen omgaat. Onderaan deze pagina staat zo'n pakket voor drie gangen, met twee flessen van elke wijn.
Wat onze boeren bij de kerstgangen schrijven
We zochten in de beschrijvingen, pairingtips en schenkadviezen van onze 33 wijnboeren naar kerst en naar de gerechten van een kerstmenu. Kerst zelf noemt niemand. Per gang zie je wel een duidelijk patroon: bubbels horen bij het aperitief, wild bij rood, en foie gras staat opvallend vaak bij een zoete witte.
Van onze 179 wijnen van 33 wijnboeren noemt geen enkele kerst, maar 25 wijnen van 15 boeren noemen wild en 7 wijnen van 5 boeren noemen foie gras.
Tien van onze 13 mousserende wijnen noemen het aperitief, en negen wijnen van zes boeren noemen chocolade, waarvan zes droge rode.
- Van de 25 wijnen bij wild zijn er 22 rood.
- Bij foie gras gaat het om drie zoete witte, twee droge witte en twee oranje wijnen.
- Vier wijnen van drie boeren heten feestelijk: twee als feestelijk aperitief, één mousserende rosé die direct feestelijk smaakt, en de Fitou à Deux, die Domaine de la Rochelierre bij feestelijk gevogelte zet.
- Bij chocolade noemen vijf van de zes droge rode uitdrukkelijk pure chocolade. Eén boer schrijft er zelfs bij: vanaf 70 procent.
- Van alle 179 wijnen zijn er 13 zoet.
Let wel: dit is een telling van woorden, geen proeverij. Toch past het patroon bij de wijnboeken, met één verschil. De boeken zijn strenger over droge rode wijn bij chocolade dan de boeren zelf.
Hoe koud schenk je de wijn met kerst?
Schenk bubbels en zoete witte koud, rond 8 tot 10 graden, een frisse witte op 10 tot 12 graden en een rode op 15 tot 18 graden. Een volle kamer met een warme oven maakt elke fles snel te warm, dus zet de rode wijn gerust een kwartier in de koelkast voordat je hem schenkt.
De boeren geven hun eigen temperatuur op. Battaglino schenkt de Nebula op 10 graden in een slanke flûte, Domaine Sergent de zoete Pacherenc op 10 tot 12 graden en Rochelierre de Muscat op 8 tot 10 graden. Sol Payré schenkt de Rivesaltes Grenat rond 15 graden. Sainte Eulalie schenkt de Bellezour Anima op 14 tot 15 graden, Sergent de Madiran Les Noyers op 16 graden.
Open de rode wijn voor het hoofdgerecht op tijd. Een jonge rode met stevige tannine wordt zachter na een uur in de karaf, en dat uur heb je tijdens het voorgerecht toch.
Veelgestelde vragen over wijn bij kerst
Welke wijn past bij kerst?
Niet één wijn, maar een wijn per gang. Droge bubbels bij de toost, een frisse witte zonder hout bij het voorgerecht met vis, een rode bij het hoofdgerecht en een zoete wijn bij het dessert. Schenk droog voor zoet en licht voor vol.
Welke wijn drink je bij het kerstdiner?
Volg de gangen. Begin met mousserend, ga naar wit bij vis en voorgerecht, daarna naar rood bij het vlees, en eindig met een zoete wijn of port. Wie maar één fles wil, kiest een sappige rode met weinig tannine, zoals Pinot Noir of Cabernet Franc.
Rode of witte wijn met kerst?
Allebei. Wit past bij vis, schaaldieren, kalkoenfilet en romige sauzen, rood bij wild, rund, gans en de donkere jus. Bij kalkoen kan het allebei: een sappige rode of een volle witte.
Welke rode wijn past bij kerst?
Dat hangt af van het vlees. Bij kalkoen en gans een sappige rode met frisse zuren, zoals Pinot Noir, Grenache of Barbera. Bij wild een Pinot Noir of Rhône-blend. Bij beef wellington of rosbief een rode met tannine, zoals Bordeaux, Cabernet Sauvignon of Madiran.
Welke witte wijn past bij kerst?
Bij het voorgerecht een strakke witte zonder hout, zoals Muscadet, Chablis of Sauvignon Blanc. Bij kalkoen of een romige saus een vollere witte, zoals Chenin Blanc, Roussanne of Chardonnay met weinig hout. Bij foie gras een zoete witte.
Welke wijn past bij het voorgerecht met kerst?
Bij gerookte zalm een Sauvignon Blanc, droge Riesling of droge bubbels. Bij oesters Muscadet of Chablis. Bij foie gras een zoete witte zoals Sauternes of Pacherenc. Bij carpaccio een lichte rode met weinig tannine of een droge rosé.
Welke wijn past bij het kerstdessert?
Een wijn die minstens zo zoet is als het dessert. Bij fruit, ijs en kerststol een zoete witte zoals Muscat of zoete Riesling, bij chocolade een zoete rode zoals Rivesaltes, Banyuls of port. Een droge wijn smaakt naast een zoet dessert zuur.
Welke wijn past bij beef wellington?
Een rode met tannine en body, zoals Bordeaux, Cabernet Sauvignon of Madiran. Het vet van het vlees en het bladerdeeg maken de tannine zachter. Schenk hem op 16 tot 18 graden en geef een jonge fles een uur in de karaf.
Hoeveel flessen wijn heb je nodig voor kerst?
Reken bij een lang kerstdiner op een halve tot driekwart fles per volwassen wijndrinker. Een fles van 75 centiliter geeft vijf tot zes glazen. Schenk je per gang een andere wijn, schenk dan kleinere glazen.