In het kort
- Naturel, zonder poedersuiker: een fruitige droge mousserende wijn. Alleen hier is brut te doen.
- Met poedersuiker: een zoete mousserende wijn, zoals Moscato.
- Met krenten en rozijnen: ook Moscato, of een zoete Muscat zonder bubbels.
- Appelbeignets: zoete mousserende wijn, goed koud.
- Appelflappen: een zoete witte wijn met veel zuur. Ze zijn het zoetst en het vetst van het rijtje.
- Rode wijn: laat staan. Droge rode wordt naast zoet gebak strak en bitter.
Welke wijn past bij oliebollen?
Bij oliebollen past in de basis een zoete mousserende wijn met fris zuur. Het koolzuur en het zuur halen het vet uit je mond en de suiker houdt de wijn overeind naast de poedersuiker. Moscato met weinig alcohol is de makkelijkste keuze: hij werkt bij bijna alles wat op oudejaarsavond uit de frituur komt.
Welke fles het precies wordt, hangt af van wat er op de schaal ligt. Een oliebol is namelijk geen vast gerecht. Op het etiket zit er in een appelflap bijna vier keer zoveel suiker als in een naturel oliebol, en in dat verschil zit de hele wijnkeuze.
| Op de schaal | Wat het vraagt | Welke wijn werkt |
|---|---|---|
| Naturel, zonder poedersuiker | Vet en gist, amper zoet | Fruitige brut of extra dry |
| Naturel met poedersuiker | Vet met losse suiker erop | Moscato, demi-sec |
| Met krenten en rozijnen | Vet met gedroogd fruit, duidelijk zoet | Moscato, zoete Muscat |
| Appelbeignet | Appel met zuur, dun beslag, poedersuiker | Moscato, demi-sec |
| Appelflap | Boter, appel en rozijn, het zoetst | Zoete witte met veel zuur, zoete Muscat |
Hoe zoet is een oliebol eigenlijk?
Een oliebol is minder zoet dan je denkt, zolang er geen poedersuiker op ligt. De bereide oliebol uit de mix van Koopmans heeft volgens het etiket 4,5 gram suiker per 100 gram. Krenten, rozijnen, appel en poedersuiker maken er pas echt zoet gebak van. Kijk dus eerst naar wat erop en erin zit.
We zetten de etiketten van vier producten uit het assortiment van Albert Heijn naast elkaar. De mixen staan hier in bereide vorm, en de oliebollen zonder poedersuiker.
| Product | Suiker per 100 gram | Suiker per stuk |
|---|---|---|
| Koopmans Oliebollen, naturel | 4,5 gram | 1,8 gram (bol van 40 gram) |
| Koopmans Oliebollen Gemak, met rozijnen | 13 gram | 7,3 gram (bol van 55 gram) |
| Koopmans Appelbeignets, met poedersuiker | 15 gram | 5,1 gram (beignet van 35 gram) |
| AH Roomboter appelflap | 17 gram | Ruim 21 gram (flap van 125 gram) |
Poedersuiker is de grote verschuiver. Een eetlepel is ruwweg 6 gram suiker. Strooi die over de naturel oliebol van 40 gram en hij gaat van 1,8 naar bijna 8 gram, en dat is al meer dan de oliebol met rozijnen. Zoveel strooit niet iedereen, maar het verschil is groot genoeg om de fles op te kiezen.
Bij de bakker ligt het anders. Die werkt met een eigen recept en vaak grotere bollen, dus lees deze cijfers als volgorde en niet als meting van jouw oliebol.
Waarom droge brut naast een oliebol tegenvalt
Droge brut valt tegen omdat zoet eten wijn zuurder laat smaken. De vuistregel uit Wine: A Tasting Course van Marnie Old is dat de wijn minimaal even zoet moet zijn als wat je eet. Brut heeft daar te weinig suiker voor: naast poedersuiker wordt hij dun en scherp, hoe goed de fles ook is.
Het vet helpt ook niet mee. Old legt uit dat vet eten wijn lichter laat lijken, en dat zoet eten hem minder zoet en zuurder maakt. Een oliebol doet beide tegelijk. Wine Folly houdt het korter: naast zoet eten kan droge wijn bitter gaan smaken, dus zet er zoete wijn naast.
Hoeveel suiker er in mousserende wijn zit, ligt in Europa vast in klassen. Ze staan in de Oxford Companion to Wine; wij rekenden ze om naar een glas.
| Op het etiket | Suiker per liter | In een glas van 100 ml |
|---|---|---|
| Brut | Minder dan 12 gram | Minder dan 1,2 gram |
| Extra dry | 12 tot 17 gram | 1,2 tot 1,7 gram |
| Sec | 17 tot 32 gram | 1,7 tot 3,2 gram |
| Demi-sec | 32 tot 50 gram | 3,2 tot 5 gram |
| Dolce of doux | Meer dan 50 gram | Meer dan 5 gram |
Een glas brut van 100 milliliter bevat minder dan 1,2 gram suiker, en een oliebol met een eetlepel poedersuiker bijna 8 gram. Een zuivere vergelijking is dat niet: zuur, koolzuur en temperatuur bepalen mee hoe zoet iets smaakt, en een zuur glas kan met flink wat suiker nog droog overkomen. De richting is wel duidelijk.
Oliebollen naturel, zonder poedersuiker
Bij een naturel oliebol zonder poedersuiker kan een droge mousserende wijn prima, zolang hij fruitig is. De bol zelf is vooral vet en gist, met amper suiker. Koolzuur en zuur maken je mond weer schoon. Neem liever een extra dry of een fruitige brut dan een strakke, magere brut nature.
De Favìl Spumante Bianco Brut van Tenuta Viglione uit Puglia is zo'n fles: droog en levendig, met wit fruit en bloesem en 11 procent alcohol. Let verder op de naam extra dry. Die klinkt droger dan brut, maar is net iets zoeter. Hier is dat precies wat je wilt.
Oliebollen met poedersuiker
Bij oliebollen met poedersuiker past een zoete mousserende wijn. De poedersuiker maakt van een bijna neutrale bol zoet gebak, en dan heb je suiker in het glas nodig. Moscato is de logische keuze: weinig alcohol, veel geur en genoeg frisheid om de volgende hap weer lekker te laten smaken.
De Favìl Spumante Moscato Dolce van Tenuta Viglione komt van de Murgia in Puglia, op zo'n 450 meter hoogte. De boer noemt hem zoet en aromatisch maar nooit mierzoet, met een lichte bubbel die verfrist, en noemt witte vruchten, oranjebloesem en zachte citrus. Op het technische blad van de boer staat 55 gram suiker per liter, en dolce is in de Europese indeling de zoetste klasse.
Fiona Beckett, oud-wijncolumnist van The Guardian, noemt bij pannenkoeken met suiker en citroen een zoete mousserende wijn als Moscato d'Asti of Clairette de Die. Dat ligt dichter bij de oliebol dan het lijkt: gebakken beslag met losse suiker erop. Meer over de stijl lees je in onze gids over Moscato. Wil je per se Champagne, vraag dan om demi-sec en niet om brut.
Oliebollen met krenten en rozijnen
Bij oliebollen met krenten en rozijnen past Moscato of een zoete Muscat. Het gedroogde fruit maakt de bol flink zoeter: op het etiket van Koopmans bijna drie keer zoveel suiker als de naturel versie. Een wijn die zelf naar fruit en bloesem ruikt, houdt dat bij en valt er niet naast weg.
Wil je geen bubbels, dan is de Muscat de Rivesaltes van Domaine de la Rochelierre de voor de hand liggende fles. Emilie en Jean-Marie Fabre uit Fitou stoppen de gisting met alcohol, zodat de zoetheid van de druif in de fles blijft. De wijn is half Muscat à petits grains, half Muscat d'Alexandrie, en die laatste druif leverde in Zuid-Afrika jarenlang ook rozijnen. De boer noemt lychee, verbena en witte perzik.
Let op het verschil in kracht: de Muscat heeft 15,5 procent alcohol, de Moscato duidelijk minder. Schenk de Muscat dus in kleine glazen. Aan het eind van een lange avond is de lichtere fles vaak de betere keuze.
Appelbeignets
Bij appelbeignets past dezelfde zoete mousserende wijn als bij oliebollen met poedersuiker. Een beignet is vooral een plak appel in dun beslag: de appel brengt zuur, de poedersuiker zoet. Kies daarom een wijn die fris blijft. Een zware, stroperige dessertwijn drukt de appel weg en maakt het geheel te plakkerig.
Op het etiket van Koopmans staat 15 gram suiker per 100 gram, inclusief poedersuiker. Dat is meer dan de oliebol met rozijnen, maar een beignet is klein: 35 gram, dus 5,1 gram per stuk. Wij zetten de Favìl Moscato ook bij appeltaart met slagroom, en dezelfde logica werkt hier.
Appelflappen
Bij appelflappen past een zoete witte wijn met veel zuur, zoals Pacherenc du Vic-Bilh Doux. Een roomboter appelflap is de zwaarste van het rijtje: op het etiket van Albert Heijn 17 gram suiker per 100 gram en 21 procent roomboter. Daar heb je meer wijn voor nodig dan een lichte Moscato.
De Pacherenc du Vic-Bilh Doux van Domaine Sergent uit Maumusson komt van laat geoogste Manseng, vooral Petit Manseng. In het zuidwesten van Frankrijk is de croustade het bekende gebak van dun deeg met appel, en op hun eigen site zetten de zussen van Sergent deze wijn daar precies bij. Ze noemen ook het evenwicht tussen suiker en zuur, en dat is wat je tegen boter en appel nodig hebt.
De Muscat de Rivesaltes kan hier ook: Rochelierre noemt zelf gekarameliseerde desserts. Staat er appelgebak uit de oven op tafel, kijk dan bij wijn bij appelstrudel.
Om twaalf uur: brut bij de toost, zoet bij de schaal
Zet op oudejaarsavond twee flessen klaar: brut voor de toost om twaalf uur en een zoete Moscato voor de oliebollenschaal. Droge mousserende wijn is op zijn best zonder zoet ernaast, bij zoute en hartige hapjes. De zoete fles komt op tafel zodra de schaal dat doet. Zo hoeft geen van beide in te leveren.
Heb je maar één fles, kies dan de zoete: Moscato kan best zonder oliebol, maar brut kan moeilijk naast poedersuiker. Voor de hartige kant van de avond staat er meer bij de hapjes op een nieuwjaarsborrel. De hele avond, van borrel tot toost, zetten we op een rij bij wijn bij oud en nieuw.
Rode wijn of droge witte wijn bij oliebollen?
Rode wijn en droge witte wijn passen slecht bij oliebollen. Ze hebben hetzelfde probleem als brut, maar dan zonder koolzuur om het vet weg te spoelen. Droge rode wordt naast suiker strak en bitter. Drink die fles dus voor of na de oliebollen, en niet tegelijk. Zo blijven beide lekker.
Ligt er chocolade op de bol, dan verandert het verhaal en kom je bij zoete rode wijn uit. Dat lees je bij wijn bij chocolade.
Wat onze eigen catalogus laat zien
Geen enkele van onze 38 wijnboeren noemt de oliebol, en dat verbaast niet: de meesten werken ver buiten het oliebollengebied. Onze eigen catalogus laat wel zien hoe weinig vanzelfsprekend de juiste fles is. Van de 186 wijnen staan er 167 als droog geregistreerd en maar 13 als zoet, verdeeld over 9 boeren.
Van onze 14 mousserende wijnen staan er 12 als droog in de boeken, één staat zonder zoetheid genoteerd en één is zoet. Dat is de Favìl Moscato Dolce. Wie zonder nadenken een fles uit het rek pakt, heeft dus bijna altijd de verkeerde te pakken. Bij 10 van de 13 zoete wijnen staat wel gebak, taart of dessert genoemd in de tekst bij de fles. Bij de Favìl is dat kort en duidelijk: fruit, gebak, desserts.
Koud schenken en op tijd bestellen
Schenk zoete wijn goed koud. De Favìl Moscato gaat op 6 tot 8 graden, de Muscat de Rivesaltes op 8 tot 10 en de Pacherenc Doux op 10 tot 12. Kou houdt zoet fris, en dat heb je nodig naast iets uit de frituur. Zet de fles dus ruim op tijd in de koelkast.
Marnie Old raadt aan dessertwijn juist heel koud te drinken, hoe sterk hij ook is. Wine Folly heeft de temperaturen per stijl op een rij.
Bestel je voor oudejaarsavond, houd dan rekening met twee dingen. Je bestelt bij DIRT. per boer per zes flessen, en mengen mag binnen één boer. En de boer verstuurt zelf: reken op ongeveer 5 tot 8 werkdagen na betaling, rond de feestdagen soms iets langer. Wacht dus niet tot na kerst.
Veelgestelde vragen
Welke wijn past het best bij oliebollen?
Een zoete mousserende wijn met fris zuur, zoals Moscato. Die heeft genoeg suiker voor de poedersuiker en genoeg koolzuur tegen het vet. Alleen bij een naturel oliebol zonder poedersuiker kan een fruitige droge mousserende wijn.
Past champagne bij oliebollen?
Een brut Champagne meestal niet: die heeft minder dan 12 gram suiker per liter en wordt naast poedersuiker scherp. Een demi-sec Champagne werkt wel, want die zit tussen 32 en 50 gram.
Past prosecco bij oliebollen?
Prosecco Extra Dry past beter dan Prosecco Brut, omdat extra dry net iets zoeter is. Bij een naturel oliebol gaat dat goed. Bij veel poedersuiker of rozijnen is ook extra dry te droog en kies je liever Moscato.
Welke wijn past bij appelflappen?
Een zoete witte wijn met veel zuur, zoals Pacherenc du Vic-Bilh Doux, of een zoete Muscat. Een appelflap is zoeter en vetter dan een oliebol en vraagt dus meer dan een lichte mousserende wijn.
Kan rode wijn bij oliebollen?
Beter niet. Droge rode wijn wordt naast suiker strak en bitter, en hij mist het koolzuur dat het vet wegspoelt. Drink de rode wijn voor of na de oliebollen.
Wat drink je bij oliebollen zonder alcohol?
Koffie en thee doen het goed, en alcoholvrije bubbels kunnen ook. Kies dan een zoete of fruitige variant, want voor droge alcoholvrije bubbels geldt hetzelfde als voor brut. DIRT. voert zelf geen alcoholvrije wijn.
Hoeveel glazen haal je uit een fles?
Uit een fles van 75 centiliter schenk je zeven tot acht glazen van 100 milliliter. Bij zoete wijn is zo'n klein glas genoeg.
Wanneer bestel ik wijn voor oud en nieuw?
Op tijd, want de boer verstuurt zelf. Reken op ongeveer 5 tot 8 werkdagen na betaling, rond de feestdagen soms iets langer. Je bestelt per boer per zes flessen.